Rzeczniczka praw obywatelskich Irena Lipowicz powiedziała w środę 11 czerwca 2014 na konferencji prasowej, że jej zdaniem obecna regulacja prawa w sprawie klauzuli sumienia nie jest zadowalająca i stwarza rodzaj konfliktu. Zapowiedziała, że zwróci się w tej sprawie do ministra zdrowia.

Bartosz Arłukowicz pytany o propozycję RPO stwierdził, że obecne przepisy precyzyjnie określają postępowanie przy stosowaniu klauzuli sumienia.

- Podstawą jest dobra realizacja prawa, które obecnie obowiązuje - podkreślił minister. Przypomniał, że kontrola w Szpitalu Św. Rodziny ma na celu stwierdzenie, czy dyrektor placówki prof. Bogdan Chazan złamał prawo.
- Jeżeli okaże się, że tak, to wyciągniemy konsekwencje - zapowiedział.

W myśl ustawy o zawodzie lekarza "lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30. - z tym, że ma obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w innym zakładzie opieki zdrowotnej oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego". Art. 30. mówi o obowiązku udzielenia pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki.

Wcześniej rzecznik prasowy resortu Krzysztof Bąk, powiedział, że przepis, który określa klauzulę sumienia, jest bardzo jasno opisany i "precyzyjnie wskazuje procedurę, jaką musi wykonać lekarz".

Lipowicz na konferencji przypomniała, że polska konstytucja zapewnia każdemu obywatelowi wolność wyznania, ograniczeniu mogą podlegać jedynie formy uzewnętrzniania wyznawanej religii, ale tylko w ściśle określonych przez prawo warunkach, np. wtedy, gdy dochodzi do konfliktu z innymi wartościami, np. prowadząc do zagrożenia bezpieczeństwa, zdrowia czy życia.

Wskazała, że polskie prawo przewidziało sytuację, w której może zaistnieć konflikt pomiędzy prawem do równego dostępu do świadczeń zdrowotnych i wolnością sumienia i wyznania lekarzy, wprowadzając klauzulę sumienia dla lekarzy, czyli możliwość odmowy udzielenia pewnych świadczeń. Jednak obowiązek wskazania innego lekarza, który dany zabieg wykona, może stać w sprzeczności z jego przekonaniami.

Lipowicz powiedziała, że analiza dokonana w biurze RPO i skargi lekarzy wskazują na to, że w obecnym stanie prawnym "może dojść do subiektywnego przekonania, że prawo polskie stwarza z jednej strony lekarzowi możliwość skorzystania z wolności sumienia, ale poprzez nałożenie na niego obowiązku wskazania podmiotu, który tego świadczenia dokona, nie wykazuje tej wolności sumienia i wyznania w sposób pełny".

- Pacjent z kolei ma konstytucyjne prawo dostępu do legalnych świadczeń opieki zdrowotnej - powiedziała RPO.

Zdaniem Lipowicz warto rozważyć taką zmianę prawa, w której obowiązek wskazania innego świadczeniodawcy, który wykona dany zabieg, będzie spoczywał na administracji placówki medycznej, a nie na lekarzu, który odmówił jego wykonania. Lekarz miałby jednak obowiązek niezwłocznego zawiadomienia przełożonego o tym, że skorzystał z klauzuli sumienia.

Podkreśliła, że będą sytuacje, których proponowana zmiana nie rozwiąże, ale - w jej opinii - warto je rozważyć, ponieważ obecny stan prawny nie zadowala żadnej ze stron, sprawia, że i pacjenci, i lekarze czują się zagrożeni.

Z podobną propozycją występowała już w zeszłym roku pełnomocniczka rządu ds. równego traktowania Agnieszka Kozłowska-Rajewicz. Także ona postulowała, aby - jeśli lekarz nie chce wykonać danego zabiegu, ponieważ nie pozwala mu na to klauzula sumienia - to nie on był zobowiązany do wskazywania innego lekarza, ale placówka, w której pracuje.

W związku z tym zaproponowała nowelizację ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty. Zgodnie z nią obowiązek wskazywania innego lekarza zostałby przeniesiony z lekarza na podmiot, w którym odmówiono pacjentowi wykonania świadczenia. Jak mówiła w październiku 2013 roku, resort zdrowia zapowiedział prace nad złożoną przez nią propozycją.

Dyskusja na temat klauzuli sumienia toczy się  w związku ze sprawą profesora Bogdana Chazana, dyrektora miejskiego szpitala św. Rodziny w Warszawie. Chazan - co opisywały media - powołując się na konflikt sumienia, odmówił wykonania aborcji u kobiety w 25. tygodniu ciąży, mimo diagnozy, iż dziecko z powodu licznych wad głowy, twarzy i mózgu, umrze zaraz po narodzeniu. Lekarz nie wskazał kobiecie innego szpitala, w którym mogłaby wykonać zabieg, ale zaoferował opiekę podczas ciąży, porodu i po porodzie oraz poinformował o możliwości skorzystania z hospicjum dla dzieci.

Pod koniec maja 2014 podczas pielgrzymki służby zdrowia na Jasnej Górze złożono - jako wotum wdzięczności za kanonizację Jana Pawła II - Deklarację Wiary Lekarzy podpisaną przez ponad 3 tysiące osób.

Deklaracja to sześciopunktowy dokument, który głosi pierwszeństwo prawa bożego nad prawem ludzkim oraz potrzebę "przeciwstawiania się narzuconym antyhumanitarnym ideologiom współczesnej cywilizacji". Podpisując ją, lekarze i studenci medycyny zobowiązują się do wierności Bogu i chrześcijańskiemu sumieniu. Deklarują tym samym, że nie będą wykonywać zabiegów sprzecznych z ich światopoglądem.(pap)