Nowy obowiązek publikowania umów w Centralnym Rejestrze Umów wywołał spór między publicznymi placówkami opieki zdrowotnej a środowiskiem lekarskim. Lekarze obawiają się ujawniania informacji o swoich zarobkach i zapowiadają skargi, jednak prawnicy podkreślają, że kontrakty medyczne zawierane przez publiczne placówki co do zasady powinny trafić do rejestru wraz z pełnym oznaczeniem stron umowy.

Po 10 latach funkcjonowania samorządowe centra usług wspólnych wchodzą w kolejny etap rozwoju. Kluczowe stają się cyfryzacja, analityka danych oraz nowe obowiązki prawne, w tym KSeF, Centralny Rejestr Umów i regulacje z zakresu cyberbezpieczeństwa. II Forum Samorządowych Centrów Usług Wspólnych pokazało, jak zmienia się rola CUW i jakie wyzwania stoją przed samorządami w najbliższych miesiącach.

Gminy i jednostki samorządu terytorialnego mogą wziąć udział w ogólnopolskim badaniu dotyczącym cyfrowej dojrzałości Centrów Usług Wspólnych oraz ich wpływu na zarządzanie i nadzór w JST. Projekt realizowany jest przez Politechnikę Bydgoską we współpracy z Wolters Kluwer Polska. Autor badania podkreśla korzyści dla CUW które wezmą udział w ankiecie.

Regionalne izby obrachunkowe zakończyły proces opiniowania projektów budżetów jednostek samorządu terytorialnego na 2026 rok. Zdecydowana większość opinii była pozytywna. RIO wydały 2307 opinii o możliwości sfinansowania deficytu. Wyniki opiniowania przedstawił podczas trwającego w Warszawie VIII Krajowego Kongresu Skarbników - Damian Grzelka przewodniczący Krajowej Rady RIO.

Właściciele największych obiektów handlowych, produkcyjnych i magazynowych już niebawem na wysokości 2,5 metra od powierzchni gruntu będą musieli umieścić specjalne oznaczenia, dzięki którym strażacy będą mogli się zorientować, gdzie znajdują się ściany oddzielenie przeciwpożarowego. Do końca czerwca w wielu obiektach noclegowych i lokalach użytkowych muszą się pojawić czujki dymu i tlenku węgla.

Polska zbrojeniówka, zwłaszcza te firmy, które sprzedają broń i inne materiały strategiczne za granicę, musi mieć wewnętrzne systemy certyfikacji i weryfikacji zgodności funkcjonowania wewnętrznego systemu kontroli. Ministerstwo Finansów i Gospodarki właśnie aktualizuje listę podmiotów upoważnionych do takiej certyfikacji.

Samorządowe Centra Usług Wspólnych (CUW) stają przed nowymi wyzwaniami. Coraz więcej z nich rozszerza zakres usług o zadania związane z cyberbezpieczeństwem. W obliczu rosnącej liczby zagrożeń, CUW muszą nie tylko wdrażać nowoczesne technologie, wykorzystywać potencjał sztucznej inteligencji w automatyzacji procesów, ale również radzić sobie z niedoborem specjalistów oraz koniecznością standaryzacji procedur.

Mimo rosnącej roli digitalizacji, większość Centrów Usług Wspólnych wciąż polega na tradycyjnych narzędziach obsługi jednostek, m.in. papierowym obiegu dokumentów. Chociaż wiele CUW z sukcesem wdrożyło nowoczesne technologie, nadal istnieją wyzwania związane z pełną integracją systemów, bezpieczeństwem danych oraz finansowaniem. A cyfryzacja procesów to większa efektywność, redukcja kosztów, przyspieszenie obsługi.

Rada gminy jest jednocześnie organem stanowiącym i kontrolnym, przy czym funkcję kontrolną sprawuje przez komisję rewizyjną. W zależności od potrzeb może powołać również inne komisje stałe lub doraźne, określając ich zadania. Kompetencji kontrolnych nie może jednak przenieść na inny podmiot, np. na przewodniczącego rady gminy lub na swoje organy pomocnicze.

„Wystarczy” skorzystać z dobrodziejstwa kontroli zarządczej, by zminimalizować ryzyka i poprawić skuteczność realizacji działań i osiągania celów – mówi Patrycja Szulin, praktyk kontroli zarządczej oraz systemu zarządzania jakością, audytor w samorządzie, audytor wewnętrzny CGAP, komentując zalecenia pokontrolne NIK dotyczące działań gmin, mające na celu zwiększanie dochodów własnych.

NIK po kontroli dotyczącej dochodów własnych zaleciła, aby prezydenci i burmistrzowie miast wprowadzili skuteczne narzędzia systemu kontroli zarządczej. Pozwoli to ograniczyć nieprawidłowości w poborze podatków, w prowadzeniu postępowań o udzielanie ulg, w spłacie zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych, a także - poprawić egzekucję należności z tytułu dochodów własnych.

W większości skontrolowanych gmin działania podejmowane w celu zwiększenia dochodów własnych były nieskuteczne lub obarczone nieprawidłowościami. Podatki lokalne naliczano w niewłaściwej wysokości lub za niewłaściwy okres. Większość gmin nieprawidłowo dochodziła zaległości z tytułu dochodów własnych – wynika z raportu NIK.

Eksperci Fundacji Batorego proponują, aby odejść od rozstrzygnięć nadzorczych wojewodów, a ciężar badania legalności uchwał i zarządzeń organów JST przenieść do sądów administracyjnych. Aby odciążyć sądy należałoby zaś wdrożyć możliwość postępowania sanacyjnego. Fundacja proponuje też szerszy udział mieszkańców w postępowaniu nadzorczym wojewody. Samorządowcy uważają, że co do zasady zmiany są potrzebne, ale diabeł tkwi w szczegółach.

Należyte wykonanie obowiązków w zakresie kontroli zarządczej zapobiega naruszeniom dyscypliny finansów publicznych. Musi jednak być świadome i konsekwentne, a rozwiązania systemowe, indywidualnie dostosowane do każdej jednostki samorządu terytorialnego – mówi Anna Królak, audytor wewnętrzny, biegła sądowa, autorka szkoleń dla jednostek sektora finansów publicznych.

Najwyższa Izba Kontroli sprawdzała, czy jednostki samorządu terytorialnego prawidłowo korzystają z usług doradczych i eksperckich. Z kontroli wynika m.in., że JST zlecały wykonanie zadań eksperckich, chociaż mogły osiągnąć rezultat swoimi siłami. Zlecały też usługi doradcze własnym pracownikom wypłacając im honoraria, choć zlecone zadania leżały w ich podstawowych kompetencjach.

W samorządach przygotowania do nowej perspektywy wydatkowania środków z funduszy Unii Europejskiej wiążą się z opracowywaniem dokumentów strategicznych, które potwierdzą spójność kierunków planowanego rozwoju gminy. Jednym z takich narzędzi jest dobrze opracowana strategia rozwoju gminy - pisze dr Joanna Cieślińska z Wielkopolskiej Akademii Nauki i Rozwoju.

Działania samorządów nie były wystarczające, aby skutecznie ograniczać zabudowę terenów zagrożonych powodzią. Potencjalni inwestorzy nie mieli więc rzetelnych informacji o zagrożeniu powodziowym w miejscu planowanej inwestycji. Samorządy zaś świadomości kosztów, jakie będą musiały ponieść z tytułu inwestycji w infrastrukturę chroniącą mieszkańców przed podtopieniami i powodziami – ocenia NIK.

Najwyższa Izba Kontroli po raz kolejny badała, jak zarządcy dróg wywiązują się z obowiązków związanych z utrzymaniem obiektów inżynierskich. Ponad jedna trzecia spośród 139 skontrolowanych mostów i przepustów stwarzała niebezpieczeństwo zagrożenia zdrowia lub życia użytkowników, a 4 proc. groziła katastrofa budowlana. NIK negatywnie oceniła działania skontrolowanych zarządców dróg samorządowych.

Samorządy, w związku z wojną na Ukrainie, będą częściej padać ofiarą cyberprzestępców - najnowszy przykład to atak na system informatyczny transportu miejskiego na Śląsku. Problemem jest nie tylko infrastruktura, która jednak się modernizuje, ale brak pieniędzy na zatrudnienie wykwalifikowanej kadry. Specjaliści od cyberbezpieczeństwa wolą pracować w firmach.

Prawie 60 proc. samorządowców źle ocenia jakość prawa i jego wpływ na funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego. Dobrze - zaledwie 5 procent. Zdecydowana większość twierdzi, że ma trudności we wdrażaniu zmian prawnych w urzędach. Takie wnioski płyną z pierwszej edycji badania przygotowanego przez Wolters Kluwer Polska „LEXOMETR prawno-samorządowy 2022. Jednostki samorządu terytorialnego w dobie kryzysów”.