Po prawomocnym stwierdzeniu przez sąd nieważności uchwały rady gminy w sprawie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, spółdzielnia mieszkaniowa ma prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Nie wykluczają tego przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W przeciwnym przypadku ryzyko ustanowienia wadliwego aktu prawa miejscowego ponosiłby wyłącznie jego adresat – tak korzystnie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny (III FSK 1366/25). Oznacza to, że gminy muszą zabezpieczyć środki na zwrot nadpłat.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej uruchomił nowy nabór wniosków w programie „Adaptacja do zmian klimatu”. O wsparcie mogą ubiegać się m.in. samorządy, spółki komunalne i spółdzielnie mieszkaniowe. Budżet programu wynosi około 900 mln zł, a środki będzie można przeznaczyć m.in. na rozwój retencji, modernizację sieci wodociągowych, stacji uzdatniania wody oraz inwestycje ograniczające skutki suszy i powodzi.

Czy gmina może kupić mundury i sprzęt dla młodzieżowej drużyny pożarniczej? W 2026 r. pięć regionalnych izb obrachunkowych nie odpowiedziało na to jednoznacznie. Stanowiska RIO zawierają różną argumentację w zakresie finansowania MDP przez gminę. Spór nie dotyczy pytania, czy publiczne pieniądze mogą służyć MDP. Problem jest bardziej subtelny: chodzi o to, na podstawie jakiego przepisu prawa, w jaki sposób i jakie wydatki gmina może finansować, a których nie. W tym zakresie stanowiska RIO w Gdańsku oraz w Bydgoszczy, Rzeszowie, Łodzi i Kielcach przedstawiają nieco inne zapatrywania – oparte na liberalnej i konserwatywnej wykładni prawa - pisze dr Dariusz Kała.

Samorządy i część posłów alarmują, że system kaucyjny może uszczuplić dochody gmin i doprowadzić do wzrostu opłat za odbiór odpadów. Chcą, by część środków z nieodebranych kaucji trafiała do samorządów, a gminy mogły tworzyć własnych operatorów kaucyjnych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie przewiduje jednak takich zmian.

Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach unieważniła jedną z uchwał dotacyjnych z powodu nieustalenia przez radę powiatu terminu złożenia wniosków o przyznanie dotacji, brak określenia wysokości dotacji oraz pełnego katalogu wydatków, które nie mogą być finansowane z dotacji. Zdaniem izby, naruszenia stanowiły przykłady scedowania pracy na organ wykonawczy, a przyznana organowi wykonawczemu wyłączność w przyznawaniu dotacji na podstawie swobodnie ustalonych przez niego kryteriów budzi wątpliwości w kontekście zasady jawności prowadzonego postępowania.

Sprawy ochrony przyrody są zaliczane do zadań własnych gminy. Dlatego Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach uznała za obowiązek gminy zapewnienie pomocy rannym czy osłabionym osobnikom należącym do chronionych gatunków dziko występujących zwierząt lub ptactwa, znalezionym na jej terenie. Co istotne, gmina nie ma ustawowego obowiązku finansowania powyższych działań – RIO za dopuszczalne uznała przeznaczanie na ten cel środków finansowych z budżetu gminnego.

Sądy administracyjne potwierdzają w licznych orzeczeniach, że jednostkom sektora finansów publicznych przysługuje wyższe odliczenie VAT, ponieważ mogą stosować indywidualne współczynniki do różnego rodzaju przychodów oraz różnych działalności. Zgodnie z najnowszym przełomowym wyrokiem WSA w Warszawie, indywidualne współczynniki można stosować także do kosztów, w tym wydatków na samochody osobowe.

Rodzice niepełnosprawnego dziecka realizującego obowiązek przedszkolny mogą żądać od gminy zwrotu kosztów przewozu za lata wstecz. Warunkiem jest, aby na gminie ciążył taki obowiązek, a koszty przewozu zostały faktycznie poniesione - orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Związek Powiatów Polskich domaga się ponownego wyliczenia stawki roboczogodziny, od której zależy finansowanie zadań geodezyjnych zleconych przez administrację rządową. Samorządowcy przekonują, że obecna wartość 63,56 zł jest zaniżona i nie wystarcza nawet na pokrycie wynagrodzeń pracowników, nie mówiąc o kosztach utrzymania systemów teleinformatycznych i baz danych.

Profesjonalny klub sportowy jest nie tylko nośnikiem lokalnej tożsamości i promocji miasta, ale także uczestnikiem rynku. Dlatego decyzja JST o dokapitalizowaniu klubu, udzieleniu pożyczki, obniżeniu czynszu za stadion czy restrukturyzacji długu powinna być poprzedzona analizą ekonomiczną. Test prywatnego inwestora może przesądzać, czy transakcja ma charakter rynkowy, czy też wchodzi w obszar pomocy państwa - pisze Rafał Kolano, radca prawny.

Karta Dużej Rodziny miała być jednym z filarów polityki prorodzinnej państwa - wspierać rodziny wychowujące co najmniej troje dzieci, poprzez system zniżek i ulg. Jednak po zmianach przepisów w 2019 roku program stopniowo odchodzi od swojego pierwotnego założenia i coraz bardziej przypomina dodatkowy system przywilejów dla seniorów. Są miasta, w których większość wniosków pochodzi od rodziców dorosłych dzieci - najstarsze osoby ubiegające się o kartę mają ponad 90 lat. Na kartę mogą też liczyć alimenciarze, a nawet przemocowcy.

Prawie 41,2 mld zł w formie dotacji otrzymają w 2027 r. jednostki samorządu terytorialnego. Takie założenia przewiduje przyjęty przez Radę Ministrów projekt budżetu państwa na przyszły rok. Największa część środków, bo 33,7 mld zł, zostanie przeznaczona na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Wzrosną także środki związane z polityką rodzinną, bezpieczeństwem publicznym oraz edukacją.

Od 1 stycznia 2027 r. elektrownie i elektrociepłownie będą mogły wykorzystywać w obiegach chłodzących wodę odzyskaną ze ścieków komunalnych. Takie rozwiązanie przewiduje ustawa z 17 lipca 2026 r., nowelizująca Prawo wodne. Nowelizacja wprowadza również nowe zasady opłat za korzystanie z tej wody oraz wydłuża termin obowiązkowego stosowania części urządzeń pomiarowych przez podmioty korzystające z usług wodnych.

Przekazanie ARiMR obsługi zwrotu podatku akcyzowego od paliwa rolniczego budzi sprzeciw niektórych samorządów. Gminy przekonują, że obecny system działa sprawnie, a centralizacja i pełna cyfryzacja procedury mogą utrudnić rolnikom składanie wniosków i wydłużyć rozpatrywanie spraw. Dla gmin oznacza to dodatkowo także utratę blisko 40 mln złotych.

Rozpatrując wniosek o zmianę domu pomocy społecznej, gmina bierze pod uwagę typ placówki, zakres usług w niej świadczonych oraz indywidualne potrzeby przyszłego mieszkańca DPS-u. Zmiana nie może jednak zakłócić funkcjonowania ośrodka. Dlatego niepełnosprawny pacjent z zaburzeniami psychicznymi nie zamieszka w domu dla osób niepełnoprawnych ruchowo - orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie.

Jednostki sektora finansów publicznych nie muszą ujmować kaucji za opakowania objęte systemem kaucyjnym w odrębnym paragrafie klasyfikacji budżetowej. Regionalna Izba Obrachunkowa w Poznaniu wskazuje, że co do zasady, wydatek ten można klasyfikować razem z zakupem napojów, których dotyczy kaucja. Takie stanowisko prezentuje również Ministerstwo Finansów.

Projekt nowelizacji ustawy o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg budzi coraz większe obawy samorządów. Organizacje zrzeszające gminy i powiaty ostrzegają, że rozszerzenie katalogu beneficjentów i zadań, bez zwiększenia finansowania, może ograniczyć środki na lokalne inwestycje drogowe. Krytykują również rosnącą rolę ministra w podziale pieniędzy i domagają się większego wsparcia dla najmniejszych jednostek samorządu terytorialnego.

Jeszcze w tym roku mają ruszyć nabory do kolejnego programu wspierającego termomodernizację szkół i przedszkoli. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiada przeznaczenie na ten cel 2 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego. Według szacunków środki pozwolą wyremontować około 500 placówek oświatowych.Beneficjentami programu mają być jednostki samorządu terytorialnego oraz podmioty prowadzące placówki publiczne.

Choć polskie prawo przewiduje działanie społeczności energetycznych, w praktyce ich rozwój blokują niejasne przepisy, skomplikowane procedury i problemy z przyłączeniami. W praktyce wizja tańszego prądu dla gmin i mieszkańców pozostaje ideą na papierze. Zdaniem Fundacji ClientEarth to naruszenie unijnych regulacji, dlatego organizacja złożyła skargę do Komisji Europejskiej.

Choć Centralny Rejestr Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych (CRU JSFP) funkcjonuje już ponad miesiąca, liczba pytań kierowanych przez samorządy, szkoły i inne jednostki nie maleje. Jednostki sektora finansów publicznych mają trudności przede wszystkim z ustaleniem, kiedy umowa została zawarta w formie dokumentowej, które kontrakty podlegają ujawnieniu oraz jak stosować przepisy o ochronie prywatności. Dodatkowym wyzwaniem jest fakt, że za wprowadzanie danych często odpowiadają osoby bez wykształcenia prawniczego, które muszą samodzielnie rozstrzygać kwestie wynikające z prawa cywilnego.