Nowelizacja ustawy o funduszu sołeckim rozszerzyła funkcjonowanie funduszu sołeckiego na osiedla. W miastach będą mogły więc zafunkcjonować dwie formy partycypacyjne: fundusz osiedlowy i budżet obywatelski. Nie muszą być dla siebie konkurencją, lecz uzupełniającymi się filarami lokalnej partycypacji obywatelskiej. Ważne, aby obie formy były dobrze zaplanowane, skoordynowane i przejrzyste, aby nie stały się tylko formalnością lub narzędziem politycznym.

Obowiązujący w Polsce model kontroli zamówień publicznych w praktyce częściej prowadzi do zachowawczości i bierności zamawiających niż do podnoszenia jakości i efektywności wydatkowania środków publicznych. System ten, oparty na kontroli ex post, formalizmie i rozproszonej odpowiedzialności, nie tylko nie zachęca do podejmowania racjonalnych decyzji, ale wręcz zniechęca do aktywnego i odpowiedzialnego zarządzania procesem zakupowym - pisze Grzegorz Bebłowski, prawnik specjalizujący się w zamówieniach publicznych.

Choć ePłatności są wygodną i przydatną metodą płacenia podatków i opłat, to instytucje publiczne nie spieszą się z dołączeniem do systemu. Pilotaż usługi już się zakończył, a w systemie jest zaledwie ok. 5 procent jednostek samorządu terytorialnego. Upowszechnienie ePłatności w aplikacji mObywatel utknęło na etapie legislacyjnym.

Niesamorządowa szkoła zorganizowała dzieciom dowóz, którego koszty chciała pokryć z dotacji oświatowej. Tę decyzję zakwestionował wójt, wskazując, że transport uczniów do szkoły, to zadanie własne gminy i tak te wydatki powinny być rozliczane. MEN tłumaczy, że rozliczenia w tym wypadku to skomplikowana kwestia i wszystko zależy od okoliczności danego przypadku.

Organizacje samorządowe przedstawiły rządowi Pakiet 2.0. Drugi zestaw rekomendacji legislacyjnych obejmuje 23 propozycje, które mają usprawnić funkcjonowanie JST – od opłat cmentarnych, poprzez wnioski o informację publiczną, po fundusz sołecki i gospodarkę mieszkaniową. Samorządy zapewniają, że to praktyczne i niekontrowersyjne korekty, odpowiadające na problemy zgłaszane od lat. Tymczasem wciąż na przekazanie do Sejmu czeka pierwszy pakiet zmian wręczony rządowi wiele miesięcy temu.

W praktyce samorządowej coraz częściej powraca temat dziedziczenia spadków przez gminy, powiaty i województwa – zwłaszcza w kontekście spadków obciążonych długami. Choć przepisy wydają się klarowne, rzeczywistość pokazuje, że w sferze egzekucyjnej gminy często ponoszą realne skutki za zobowiązania wielokrotnie przekraczające wartość odziedziczonego majątku. Zjawisko to rodzi pytania o granice odpowiedzialności JST oraz o to, jak pogodzić przepisy prawa cywilnego z zasadami finansów publicznych i ochrony mienia komunalnego.

Sejmowe komisje Edukacji i Nauki oraz Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej obradowały w środę wspólnie nad poprawkami zgłoszonymi podczas drugiego czytania projektu nowelizacji ustawy Prawo oświatowe i kilku innych ustaw. Projekt ten ma stanowić alternatywę dla zamykania małych szkół podstawowych. Komisje pozytywnie zaopiniowały część zaproponowanych zmian, odrzuciły natomiast wniosek klubu PiS o odrzucenie całego projektu.

Od 1 lutego jednostki samorządu terytorialnego mogą mieć problem z przyporządkowaniem faktur do swoich jednostek podrzędnych, np. szkół. Część dostawców, którzy obowiązkowo wystawiają faktury w KSeF, nie jest w stanie wypełnić pola Podmiot3, a to uniemożliwia alokację faktur. Gminom nie pomogło formułowanie wymogu wypełnienia pola Podmiot3 w umowach z kontrahentami i zamówieniach publicznych (specyfikacji istotnych warunków zamówienia). Zdarza się, że nikt nie składa ofert przetargu, ponieważ potencjalni wykonawcy nie są w stanie spełnić wymogów związanych z oznaczaniem faktur w KSeF.

Przepisy ustawy o Policji przewidują możliwość udziału jednostek samorządu terytorialnego w finansowaniu kosztów funkcjonowania Policji. Dotyczy to również wydatków ponoszonych w ramach funduszu wsparcia Policji. Artykuł 13 ustawy o Policji prowadzi do wniosku, że gmina może przekazać środki na sfinansowanie kursów i szkoleń, w tym szkoleń z zakresu pierwszej pomocy - wyjaśniła Regionalna Izba Obrachunkowa w Łodzi.

Krajowa Izba Odwoławcza miała być filarem skutecznej i szybkiej ochrony prawnej w zamówieniach publicznych. Miała gwarantować równowagę pomiędzy interesem wykonawców a sprawnością realizacji zadań publicznych. Dziś coraz trudniej bronić tezy, że ten model w obecnym kształcie jeszcze spełnia swoje zadanie. Przestój w KIO przestał być incydentem, stał się zjawiskiem systemowym - pisze Grzegorz Bebłowski, prawnik specjalizujący się w zamówieniach publicznych.

Przepisy dotyczące jednorazowych zezwoleń na sprzedaż alkoholu, tworzone z myślą o krótkich, lokalnych imprezach w remizach sprzed kilku dekad, dziś coraz częściej kolidują z realiami wielodniowych jarmarków i stref kibica. Urzędnicy z dużych miast wskazują, że dwudniowy limit ważności zezwoleń generuje nadmierne obciążenie administracyjne, sprzyja obchodzeniu regulacji, a same stawki opłat nie przystają już do realiów rynkowych.

Sejmowa komisja finansów pozytywnie zaopiniowała wniosek resortu infrastruktury o zwiększenie budżetu funduszu autobusowego na 2026 rok o ponad 257 milionów złotych. Ma to spowodować, że wszystkie zgłoszone przez samorządy wnioski o dopłaty do lokalnych połączeń otrzymają pełne dofinansowanie.

Zdaniem samorządowców Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, które zarabia miliardy złotych na sprzedaży drewna, nie partycypuje wystarczająco w utrzymaniu dróg gminnych i powiatowych. A to po nich porusza się ciężki sprzęt i pojazdy wykorzystywane w przewozie drewna i maszyn leśnych. Samorządowcy domagają się ustalenia na nowo zasad, na których Lasy Państwowe będą współfinansować koszty remontów i modernizacji tych dróg.

Od 1 stycznia 2026 r. gminy mają obowiązek kupić sołtysom polisę OC i NNW podczas wykonywania zadań inkasenta podatkowego lub przy realizacji umów związanych z mieniem komunalnym. Ustawodawca nie podał szczegółowych wymogów, co do wysokości sum gwarancyjnych ani zakresu ubezpieczeń. Samorządy zwykle decydują się na polisy o niskich sumach ubezpieczenia i podstawowym zakresie ochrony - co może okazać się istotnym problemem.

Związek Gmin Wiejskich RP krytykuje projekt rozporządzenia MRPiPS dotyczący wynagrodzeń pracowników samorządowych. Zdaniem Związku podniesienie minimalnych stawek nie rozwiązuje problemów strukturalnych. Organizacja domaga się systemowych zmian, które zapewnią stabilność zatrudnienia i poprawią jakość usług publicznych.

Posłowie Lewicy zaproponowali zastąpienie dotychczasowej opłaty miejscowej (klimatycznej), łatwiejszą do egzekucji opłatą turystyczną. Nowe rozwiązanie mogłoby objąć wszystkie gminy i miasta odwiedzane przez turystów, niezależnie od walorów krajobrazowych i klimatycznych. Zwiększyłoby to budżety gmin. Samorządy popierają kierunek zmian, mają jednak uwagi do szczegółów projektu.

Pomysł, aby ułatwić powstawanie nowych izb wytrzeźwień zyskuje poparcie ministerialnych urzędników. Resort zdrowia nie widzi przeszkód, aby nawet mniejsze samorządy same decydowały, czy będą tworzyć stałe bądź sezonowe izby, aby pijani nie trafiali na szpitalne oddziały ratunkowe. MSWiA chciałoby w ten sposób odciążyć komisariaty, gdzie obecnie aż co czwarty zatrzymany trafia w celu wytrzeźwienia. Brakuje jednak na razie propozycji konkretnych rozwiązań legislacyjnych.

1 stycznia 2026 roku weszły w życie zaktualizowane progi unijne w zamówieniach publicznych. Choć zmiany są niewielkie, mogą przesądzić o konieczności stosowania pełnego reżimu unijnego. Zamawiający powinni zwrócić szczególną uwagę na prawidłowe szacowanie wartości zamówień, właściwy kurs euro oraz aktualizację procedur, aby uniknąć ryzyka odwołań i powtórzenia postępowań.

Od 1 stycznia 2026 r. gminy mogą tworzyć młodzieżowe rady jednostek pomocniczych, np. w sołectwach, a wójt powołać konwent sołtysów. Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o funduszu sołeckim wprowadza też obowiązkowe diety oraz ubezpieczenia OC i NNW dla sołtysów, a także upraszcza procedurę składania wniosków o fundusz sołecki oraz zmiany w ich ocenie.

Od 1 lipca 2026 r. wszystkie jednostki sektora finansów publicznych będą musiały rejestrować określone umowy w Centralnym Rejestrze Umów. Przyspieszone wdrożenie, brak limitu wartości i konieczność szczegółowego opisu przedmiotu umowy oznaczają dla wielu samorządów obciążenie administracyjne. Eksperci wskazują na problemy z kwalifikacją umów, ryzyko błędów i brak kadr. I podkreślają odpowiednie wcześniejsze przygotowanie się do obowiązków.