Prezydent Karol Nawrocki podpisał we wtorek ustawę wprowadzającą obowiązek czipowania i rejestracji psów oraz kotów w elektronicznym Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK). Celem jest ograniczenie bezdomności zwierząt i zmniejszenie „rosnących kosztów ponoszonych przez gminy na utrzymanie schronisk”. Co zmieni dla właścicieli i gmin?

Pomimo zmiany rządu w Polsce w 2023 r., nie nastąpiła znacząca zmiana w podejściu do autonomii lokalnej. W warstwie regulacji prawnych nie poczyniono właściwie żadnych zmian. Odbudowa decentralizacji nie jest traktowana priorytetowo i ma bardzo wybiórczy, cząstkowy charakter – oceniają autorzy Indeksu Samorządności 2025, przygotowanego przez zespół naukowców współpracujących z Fundacją im. Stefana Batorego.

Ograniczenia w punktach selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK) coraz częściej wywołują frustrację mieszkańców. W wielu gminach w Polsce obowiązują limity, dopłaty i wymogi formalne, mimo że mieszkańcy płacą za system gospodarki odpadami. Posłowie interweniują, a Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiada zmiany. Tymczasem rośnie ryzyko powstawania dzikich wysypisk, których usuwanie kosztuje miliony złotych.

Od 21 maja obowiązują nowe przepisy o jakości wody pitnej, które wprowadzają dodatkowe obowiązki dla gmin, dostawców wody i właścicieli obiektów publicznych. Ustawa z 13 marca 2026 r., wdraża dyrektywę UE i nakłada m.in. obowiązek ocen ryzyka oraz nowych badań jakości wody. Pierwsze analizy mają zostać wykonane już do końca 2026 r., a pełny system zacznie działać do 2028 r. Eksperci ostrzegają, że wdrożenie może kosztować nawet 100 mld zł.

Wstępne etapy wyboru i oceny projektów zgłoszonych przez mieszkańców do budżetu obywatelskiego nie podlegają kontroli sądów administracyjnych. Jeśli zawiedzeni negatywnymi opiniami albo wytkniętymi uchybieniami wnioskodawcy zaskarżą odmowne decyzje urzędników, to sędziowie odrzucą ich skargi - tak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego Jeleniej Góry, gdzie już dwukrotnie przepadł projekt rewitalizacji terenów wokół starego basenu, mającej też chronić lokalne bobry.

Przez lata rynek zamówień publicznych nauczył się jednego hasła: konkurencja. Powtarzamy je podczas szkoleń, wpisujemy do odwołań, uzasadniamy nim decyzje zamawiających i wykonawców. W pewnym momencie stało się wręcz dogmatem, że podstawowym celem systemu zamówień publicznych jest zapewnienie uczciwej konkurencji. To nie do końca prawda. A może bardziej dosadnie - jest to jedno z największych uproszczeń funkcjonujących wokół Prawa zamówień publicznych.

Gminy mogłyby wprowadzić nową opłatę od turystów – turystyczno-rekompensacyjną. Projekt zmian w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych przewiduje jej pobór od osób nocujących w obiektach hotelarskich, podział wpływów między gminy, Polską Organizację Turystyczną i inkasentów oraz obowiązek zapewnienia turystom rekompensaty. Rozwiązanie ma zwiększyć dochody samorządów i poprawić finansowanie turystyki. To już druga inicjatywa poselska w tym zakresie w 2026 roku.

Nie wszystkie podmioty powiązane z samorządem będą musiały od 1 lipca 2026 r. raportować informacje o umowach do Centralnego Rejestru Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych. Spółki komunalne, nawet w 100 proc. należące do gmin jak SIM czy TBS, są poza systemem. Obowiązek dotyczy tylko jednostek sektora finansów publicznych - wyjaśnia Ministerstwo Finansów.

Wprowadzona w styczniu 2025 roku reforma finansów samorządów sprawiła, że największe wzrosty dochodów odnotowały gminy, które będą się najsilniej wyludniać. Mediana wzrostu dochodów w gminach o największym prognozowanym spadku liczby ludności była o 3,5 pkt. proc. wyższa niż w gminach, w których liczba mieszkańców ma rosnąć - wynika z analizy Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Według jej autorów, zmiany w finansowaniu samorządów mogą łagodzić skutki procesów demograficznych.

Vendor lock-in brzmi jak modne hasło z branży IT. W praktyce jest jednak jednym z największych problemów współczesnych zamówień publicznych. Nie chodzi wyłącznie o sytuację, w której urząd korzysta z jednego systemu przez wiele lat. Chodzi o coś znacznie poważniejszego – o stopniowe uzależnianie zamawiającego od jednego wykonawcy, który jako jedyny zna kod, architekturę, integracje i sposób działania systemu - pisze Grzegorz Bebłowski, prawnik specjalizujący się w zamówieniach publicznych.

Senat zakończył w środę prace nad nowelizacją ustawy o finansach publicznych, wprowadzającą zmiany m.in. w systemie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego oraz obszarze zarządzania długiem publicznym. Ustawa zakłada, że wolne środki w funduszach prowadzonych przez Bank Gospodarstwa Krajowego trafią pod zarząd Ministerstwa Finansów. Wprowadzony ma też zostać państwowy egzamin na audytora.

Od 22 kwietnia jednostki samorządu terytorialnego muszą rozpocząć rejestrację w Centralnym Rejestrze Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych. Choć system zacznie działać od 1 lipca, JST mają czas tylko do końca maja na założenie kont, wydanie upoważnień i rejestrację użytkowników. W praktyce samorządowcy mają wiele wątpliwości, np. czy konto w systemie powinna zakładać gmina czy urząd gminy.

Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej uważa, że rządowy program CPN nie rozwiązał kłopotów samorządów związanych z gwałtownym wzrostem kosztów transportu. Związek domaga się zmian systemowych, m.in. wprowadzenia mechanizmów rekompensat dla jednostek samorządu terytorialnego, wsparcia transportu publicznego na obszarach wiejskich oraz pomocy w pokryciu rosnących kosztów ogrzewania budynków publicznych.

Skala spadku liczby ludności i urodzeń zmusza samorządy do rewizji długofalowych planów. Żadne z miast w Polsce nie osiągnęło wskaźnika, który gwarantuje zastępowalność pokoleń. Mniej mieszkańców oznacza wyższe koszty jednostkowe utrzymania infrastruktury i usług publicznych, a w perspektywie poważne wyzwania dla oświaty, mieszkalnictwa i planowania przestrzennego. Eksperci wskazują, że samorządowcy muszą przestawić się na zarządzanie kurczeniem się gmin.

Zarząd Unii Metropolii Polskich apeluje o niezwłoczne korekty ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz zasad finansowania oświaty. Wskazuje na narastającą rozbieżność pomiędzy zakresem zadań JST a poziomem ich dochodów oraz na systemowe niedoskonałości nowych „potrzeb oświatowych”. Zdaniem UMP brak zmian może prowadzić do utrwalenia nierównego traktowania miast na prawach powiatu oraz naruszać konstytucyjne zasady adekwatności finansowania.

Wprowadzenie zmian w zakresie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego niesie ze sobą nie tylko potencjalne korzyści, ale także szereg ryzyk i wyzwań wdrożeniowych, które mogą wpłynąć na skuteczność reformy w praktyce. Niedobór wykwalifikowanych audytorów wewnętrznych stanowi jedno z najpoważniejszych ryzyk wdrożeniowych związanych z nową ustawą o finansach publicznych - pisze dr Beata Potemska.

Drożejące paliwa, wstrzymywane inwestycje i widmo ubytków w dochodach podatkowych – wojna na Bliskim Wschodzie coraz mocniej zaczyna uderzać w finanse samorządów, zwłaszcza najmniejszych. Gminy alarmują, że gwałtowny i nieprzewidywalny wzrost cen ropy oraz materiałów ropopochodnych zaczyna zakłócać lokalny transport publiczny, wyhamowuje inwestycje drogowe i termomodernizacyjne. Samorządowcy obawiają się jednocześnie zwiększania presji na zwolnienia i ulgi w podatkach ze strony przedsiębiorców oraz rolników.

W obszarze audytu wewnętrznego projektowane zmiany mają charakter zarówno definicyjny, jak i organizacyjny oraz jakościowy. Wprowadzenie nowej definicji audytu wewnętrznego, akcentującej jego rolę w tworzeniu wartości dodanej oraz wspieraniu usprawniania działalności jednostki, oznacza odejście od dotychczasowego, wąskiego i formalnego postrzegania audytu jako funkcji o charakterze wyłącznie kontrolnym - pisze dr Beata Potemska.

Nie mam wątpliwości, że obecna nowelizacja ustawy o pomocy społecznej jest dużą zmianą. Dotykamy bardzo wielu obszarów, które od lat nie były zmieniane. I jestem przekonana, że będzie to miało przełożenie właśnie na indywidualne sytuacje osób korzystających ze wsparcia w pomocy społecznej. Wpłynie chociażby na sytuację dzieci, które nie będą umieszczane w DPS-ach, czy bezpieczeństwo mieszkańców DPS-ów – mówi w rozmowie z Prawo.pl Katarzyna Nowakowska, wiceministra rodziny, pracy i polityki społecznej.

Karta Nauczyciela reguluje dokładnie kryteria przyznawania nagród dla uczących przy tablicy. Organ prowadzący szkołę nie może wprowadzać ani dodatkowych kryteriów, ani rezygnować z wymogów ustawowych, gdy wyznacza mierniki służące za podstawę oceny pracy nauczyciela, które związane są tylko i wyłącznie z jego pracą dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Nie wolno też zmieniać ustawowych terminów wypłat nagród - tak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.