Skala spadku liczby ludności i urodzeń zmusza samorządy do rewizji długofalowych planów. Żadne z miast w Polsce nie osiągnęło wskaźnika, który gwarantuje zastępowalność pokoleń. Mniej mieszkańców oznacza wyższe koszty jednostkowe utrzymania infrastruktury i usług publicznych, a w perspektywie poważne wyzwania dla oświaty, mieszkalnictwa i planowania przestrzennego. Eksperci wskazują, że samorządowcy muszą przestawić się na zarządzanie kurczeniem się gmin.

Zarząd Unii Metropolii Polskich apeluje o niezwłoczne korekty ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz zasad finansowania oświaty. Wskazuje na narastającą rozbieżność pomiędzy zakresem zadań JST a poziomem ich dochodów oraz na systemowe niedoskonałości nowych „potrzeb oświatowych”. Zdaniem UMP brak zmian może prowadzić do utrwalenia nierównego traktowania miast na prawach powiatu oraz naruszać konstytucyjne zasady adekwatności finansowania.

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim. Projekt ma stworzyć ramy prawne dla nowej formy współpracy pomiędzy gminami i powiatami Pomorza. Jednocześnie nowelizuje obowiązujące przepisy dotyczące związku metropolitalnego w województwie śląskim oraz kilkanaście innych ustaw związanych z jednostkami samorządu terytorialnego.

Wprowadzenie zmian w zakresie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego niesie ze sobą nie tylko potencjalne korzyści, ale także szereg ryzyk i wyzwań wdrożeniowych, które mogą wpłynąć na skuteczność reformy w praktyce. Niedobór wykwalifikowanych audytorów wewnętrznych stanowi jedno z najpoważniejszych ryzyk wdrożeniowych związanych z nową ustawą o finansach publicznych - pisze dr Beata Potemska.

Drożejące paliwa, wstrzymywane inwestycje i widmo ubytków w dochodach podatkowych – wojna na Bliskim Wschodzie coraz mocniej zaczyna uderzać w finanse samorządów, zwłaszcza najmniejszych. Gminy alarmują, że gwałtowny i nieprzewidywalny wzrost cen ropy oraz materiałów ropopochodnych zaczyna zakłócać lokalny transport publiczny, wyhamowuje inwestycje drogowe i termomodernizacyjne. Samorządowcy obawiają się jednocześnie zwiększania presji na zwolnienia i ulgi w podatkach ze strony przedsiębiorców oraz rolników.

W obszarze audytu wewnętrznego projektowane zmiany mają charakter zarówno definicyjny, jak i organizacyjny oraz jakościowy. Wprowadzenie nowej definicji audytu wewnętrznego, akcentującej jego rolę w tworzeniu wartości dodanej oraz wspieraniu usprawniania działalności jednostki, oznacza odejście od dotychczasowego, wąskiego i formalnego postrzegania audytu jako funkcji o charakterze wyłącznie kontrolnym - pisze dr Beata Potemska.

Nie mam wątpliwości, że obecna nowelizacja ustawy o pomocy społecznej jest dużą zmianą. Dotykamy bardzo wielu obszarów, które od lat nie były zmieniane. I jestem przekonana, że będzie to miało przełożenie właśnie na indywidualne sytuacje osób korzystających ze wsparcia w pomocy społecznej. Wpłynie chociażby na sytuację dzieci, które nie będą umieszczane w DPS-ach, czy bezpieczeństwo mieszkańców DPS-ów – mówi w rozmowie z Prawo.pl Katarzyna Nowakowska, wiceministra rodziny, pracy i polityki społecznej.

Karta Nauczyciela reguluje dokładnie kryteria przyznawania nagród dla uczących przy tablicy. Organ prowadzący szkołę nie może wprowadzać ani dodatkowych kryteriów, ani rezygnować z wymogów ustawowych, gdy wyznacza mierniki służące za podstawę oceny pracy nauczyciela, które związane są tylko i wyłącznie z jego pracą dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Nie wolno też zmieniać ustawowych terminów wypłat nagród - tak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Budżety jednostek samorządu terytorialnego za IV kwartały 2025 r. zakończyły się zbiorczą nadwyżką budżetową w wysokości 1,8 mld zł, mimo że pierwotnie planowano deficyt przekraczający 30,6 mld zł. Dane ze sprawozdań pokazują także wzrost zarówno dochodów, jak i wydatków samorządów, w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego – poinformowało Ministerstwo Finansów.

W ostatniej dekadzie rola skarbnika gminy zmieniła się: od głównego księgowego do dyrektora finansowego, który zarządza płynnością, ryzykiem, negocjuje z bankami, firmuje trudne decyzje przed radą i… ponosi osobistą odpowiedzialność, także za cudze błędy. Przy tym wszystkim – nie ma realnej ochrony przed arbitralnym odwołaniem. Skarbnicy JST mówią, że przy coraz większym zakresie obowiązków, czują się jak rycerze z coraz cięższą zbroją, ale bez tarczy.

Projekt nowelizacji ustawy o finansach publicznych, przekazany do konsultacji publicznych przez ministra finansów, stanowi jedną z najbardziej kompleksowych reform w obszarze zarządzania sektorem publicznym od wielu lat. Zakres proponowanych zmian wykracza daleko poza kosmetyczne doprecyzowania – to przebudowa fundamentów systemu kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego, która ma na celu zwiększenie przejrzystości, odpowiedzialności i skuteczności działania jednostek sektora finansów publicznych - pisze dr Beata Potemska.

Regionalne izby obrachunkowe zakończyły proces opiniowania projektów budżetów jednostek samorządu terytorialnego na 2026 rok. Zdecydowana większość opinii była pozytywna. RIO wydały 2307 opinii o możliwości sfinansowania deficytu. Wyniki opiniowania przedstawił podczas trwającego w Warszawie VIII Krajowego Kongresu Skarbników - Damian Grzelka przewodniczący Krajowej Rady RIO.

Zmiany w prawie finansowym oraz ich praktyczne zastosowanie, problemy strukturalne związane z budżetami jednostek samorządowych, a także nowoczesne modele zarządzania finansami publicznymi – wokół tych zagadnień koncentrować się będzie tematyka VIII Krajowego Kongresu Skarbników, który 12 marca 2026 r. rozpoczął się w Warszawie.

Ministerstwo Finansów udostępniło API do systemu Centralny Rejestr Umów JSFP (system CRU JSFP). Resort udostępnił też środowisko testowe. Jednocześnie ruszył system obsługi zgłoszeń dotyczących funkcjonowania rejestru.

Mimo rosnących wydatków gmin na opiekę nad bezdomnymi psami i kotami, raporty i kontrole pokazują narastające patologie w wielu schroniskach. System ukształtowany jest w taki sposób, że gminy przy wyborze schroniska mogą kierować się wyłącznie ceną. Nie ma szczegółowych regulacji i nadzoru nad tym, z kim gminy podpisują umowy.

Utrzymanie psa w schronisku kosztuje majątek. Samorządy próbują ograniczać te koszty. Taniej wychodzi wprowadzić „psie becikowe” dla tych, którzy zdecydują się adoptować zwierzaka ze schroniska. Takie rozwiązanie wprowadza właśnie gmina Sońsk. Tam za adoptowanie psiaka będzie można dostać 1500 zł. Jeszcze więcej, bo aż 2000 zł oferuje gmina Chojnice. Inne samorządy z zainteresowaniem obserwują eksperyment.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska opowiada się za utrzymaniem obecnego modelu zarządzania funduszem leśnym. Przekonuje, że obowiązujące przepisy zapewniają zarówno obligatoryjne wsparcie infrastruktury drogowej na poziomie krajowym, jak i możliwość dostosowywania wydatków do specyfiki poszczególnych regionów bez konieczności narzucania ustawowych algorytmów.

Z pierwszego projektu ustawy medialnej zniknął proponowany tam zakaz wydawania mediów przez organy samorządu terytorialnego. Sprawa wróciła podczas zakończonych niedawno konsultacji projektu, ale Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego unika jasnej deklaracji w tej sprawie. W zamian zapowiada przygotowanie programu wsparcia dla mediów lokalnych, z którego nie mogłyby korzystać te prowadzone przez samorządy.

W Dzienniku Ustaw opublikowane zostało rozporządzenie w sprawie wynagrodzenia pracowników samorządowych. Podwyżki, średnio 3 proc., z wyrównaniem od 1 stycznia 2026 r., obejmą zarówno pracowników zatrudnionych zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i na podstawie wyboru i powołania. Kwota podwyżek wzbudziła sprzeciw organizacji samorządowych i związków zawodowych.

Projekt ustawy o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK), który - jak wskazano - „zawiera rozwiązania o charakterze deregulacyjnym”, w rzeczywistości niewiele ma wspólnego z deregulacją. Przewiduje wprowadzenie powszechnego, obowiązkowego systemu znakowania i rejestracji psów oraz kotów w państwowym rejestrze prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Mimo że dążenie do ograniczenia bezdomności zwierząt nie budzi wątpliwości aksjologicznych i zasługuje na pełną aprobatę, sposób jego realizacji budzi poważne wątpliwości konstytucyjne - pisze prof. Marek Chmaj.