Sztuczna inteligencja zmienia rolę biur prawnych i stawia przed nimi nowe dylematy - m.in. pytanie o to, czy lepiej jest korzystać z rozwiązań chmurowych, czy jednak liczyć na własny model AI. W kontekście bezpieczeństwa danych istotny jest też problem nadużywania dostępu do informacji publicznej. M.in. ta tematyka była poruszana podczas Kongresu Biur Prawnych Spółek Skarbu Państwa, który odbył się 17 czerwca w Warszawie.

Naczelna Rada Adwokacka podczas ostatniego posiedzenia plenarnego podjęła uchwałę w sprawie zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu. Mają one przygotować adwokatów na wyzwania związane z korzystaniem z programów opartych m.in. na AI. Korzystanie z takich narzędzi technologicznych, co do zasady, nie będzie wymagać odrębnego informowania klienta, ale na jego żądanie adwokat powinien o takich narzędziach powiedzieć, a także o celu ich wykorzystania. Ma też zwracać szczególną uwagę na ochronę danych osobowych wynikającą z właściwych, powszechnie obowiązujących przepisów prawa oraz tajemnicy adwokackiej.

W Sądzie Okręgowym w Warszawie w poniedziałek, 15 czerwca br., odbyła się kolejna rozprawa dotycząca wykorzystania głosu lektora Jarosława Łukomskiego. Jego głos bez zgody i przy użyciu technologii sztucznej inteligencji miał zostać użyty do reklamy szamb przez producenta. Wyrok może stać się ważnym punktem odniesienia dla ustawowej ochrony prawa do głosu, wizerunku i artystycznego wykonania w erze technologii AI oraz wyznaczyć standardy odpowiedzialności za podobne naruszenia w przyszłości.

Sejm uchwalił ustawę o systemach sztucznej inteligencji wraz z poprawkami, głównie o charakterze technicznym. Regulacja ta zapewni właściwe stosowanie w Polsce unijnego rozporządzenia AI Act, które częściowo już obowiązuje. Stanowi m.in. podstawę do powołania Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, nowej instytucji będącej regulatorem rynku.

Prokuratura umorzyła śledztwo w sprawie opublikowania w mediach społecznościowych zdjęcia 14-latki przerobionego na nagie przy użyciu sztucznej inteligencji. Mirosław Wróblewski, prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, zaskarżył to postanowienie. Jego zdaniem śledczy błędnie interpretują przepis penalizujący przetwarzanie danych osobowych bez podstawy prawnej.

Co najmniej jedna piaskownica regulacyjna dla systemów AI miała powstać w każdym państwie UE do sierpnia 2026 r. Polskiego organu nadzoru nie ma, ustawa jest w Sejmie, a Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji - instytucja, która ma tym wszystkim zarządzać - nie istnieje. Prawdopodobnie termin uruchomienia piaskownic zostanie przesunięty do sierpnia 2027 r. Jednak prawnicy ostrzegają: nawet rok może nie wystarczyć. Czym jest piaskownica regulacyjna, co firmom daje i czego nie daje?

Pacjenci często skarżą się na to, że w trakcie wizyty lekarz nie słucha tego, z jakim problemem do niego przychodzą, tylko uzupełnia dokumentację na komputerze. To jedna z wielu kwestii, w których mogą pomóc narzędzia oparte na sztucznej inteligencji. Technologia może pomóc odzyskać czas i zdjąć z medyków część biurokratycznych obowiązków, nie należy jednak zapominać, że nie można jej wierzyć i ufać bezkrytycznie.

Wprowadzenie akt elektronicznych jest koniecznością, m.in. dlatego, że do przechowywania papierowych nie będzie miejsca. Przeszkodą – poza przedłużającymi się kwestiami legislacyjnymi – może być początkowo podejście samych sędziów, bo wielu z nich woli korzystać z... papieru. Szansą jest natomiast pełna cyfryzacja przynajmniej niektórych obszarów, takich jak choćby postępowanie gospodarcze – wskazywali uczestnicy debaty kończącej konferencję „Nowoczesne sposoby doręczeń w postępowaniu sądowym".

Z portalu informacyjnego sądów powszechnych korzysta już ponad 615 tys. użytkowników, w tym ponad 518 tys. to użytkownicy zewnętrzni, ponad 65 tys. – pełnomocnicy, 3 813 – sędziowie, a ponad 27 tys. – pracownicy sekretariatów – wynika z danych zaprezentowanych w trakcie konferencji „Nowoczesne sposoby doręczeń w postępowaniu sądowym" przez r. pr. dr Annę Zalesińską, członkinię Zespołu Problemowego do spraw cyfryzacji postępowania cywilnego przy Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego.

Od 1 czerwca sądy mają obligatoryjnie przesyłać komornikom pisma poprzez portal informacyjny sądów. Komornicy, jak sami podkreślają, do tej zmiany są przygotowani, bo konta w portalu mają od dłuższego czasu. Co więcej, chcieliby kolejnych zmian usprawniających i przyspieszających postępowanie egzekucyjne – marzą im się akta elektroniczne i system im dedykowany, zintegrowany m.in. z systemem sądowym, w którym byłyby wszystkie dokumenty dotyczące prowadzonych przez nich spraw. Jak podkreślają, jest to konieczne, by uporać się z wszędobylską, utrudniającą pracę papierologią.

W debacie publicznej wokół reformy wymiaru sprawiedliwości i ustroju sądownictwa co jakiś czas powraca pytanie, które długo uchodziło za czysto akademickie: czy potrzebujemy realnego udziału obywateli w wymiarze sprawiedliwości? Pojawiają się głosy o „obywatelskich sędziach handlowych”. To dobry postulat. Idąc za ciosem, postawię kolejny. Może to najwyższy czas, aby na poważnie opracować powrót do polskiego systemu instytucji ławy przysięgłych? Przepraszam, ktoś zapyta, co też szanowny autor ma na myśli, mówiąc o „powrocie”? Przecież to nieznana nam instytucja „anglosaska” - pisze Dawid Kulpa, radca prawny, partner w Kancelarii Kulpa Kozak Adwokaci i Radcowie Prawni.

Stworzenie ram komunikacji elektronicznej z sądem, określenie zasad wnoszenia pism procesowych i ich załączników, w tym rozwiązań na wypadek awarii systemów - to zasadnicze cele projektu zmian w procedurze cywilnej - mówi prof. Monika Namysłowska z Uniwersytetu Łódzkiego, przewodnicząca zespołu Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego ds. cyfryzacji postępowania cywilnego. I podkreśla, że chodzi o rozwiązania porządkujące i rozwijające wykorzystanie narzędzi cyfrowych w postępowaniu cywilnym.

Choć sztuczna inteligencja coraz szerzej wkracza do administracji publicznej, wciąż brakuje jasnych zasad jej stosowania, bezpieczeństwa i informowania obywateli. Badanie Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska pokazuje, że problemem nie jest samo wykorzystanie AI, lecz brak transparentności i kontroli nad jej użyciem.

Według przygotowanego w Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego projektu w procesie cywilnym zaistnieje możliwość protokołowania przebiegu posiedzenia bez udziału protokolanta. Odpowiedzialność za protokół spoczywałaby bezpośrednio na przewodniczącym składu orzekającego, który na obecnym etapie mógłby go sporządzić samodzielnie, jednak w przyszłości można rozważać w tym zakresie wykorzystanie narzędzi automatycznej transkrypcji – zapowiada dr Maria Dymitruk z Centrum Badań Problemów Prawnych i Ekonomicznych Komunikacji Elektronicznej Uniwersytetu Wrocławskiego.

Przejście od rozproszonych, częściowo papierowych i niejednolitych rozwiązań do spójnych procesów cyfrowych, w których komunikacja, dostęp do akt, wymiana danych oraz wykonywanie czynności w toku postępowania mogą odbywać się w bezpiecznych systemach teleinformatycznych - to cele proponowanych przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego zmian w procedurze. Jednak autorzy projektu zaznaczają, że technologia ma zwiększać elastyczność postępowania, ale nie kosztem autonomii stron oraz uprawnień i obowiązków sądu.

Sztuczna inteligencja może naruszać prawa twórców oraz wykonawców – alarmują organizacje artystyczne, przywołując głośną sprawę lektora Jarosława Łukomskiego i apelując do władz o zmianę przepisów. Zgłaszane postulaty są ciekawe, chociaż częściowo trudne do realizacji. Już dziś tarczą dla artystów chroniącą przed AI może być prawo własności intelektualnej, co pokazuje amerykańska piosenkarka Taylor Swift.

Osobista, finansowa odpowiedzialność wójta, burmistrza i prezydenta miasta za stan cyfrowego bezpieczeństwa samorządu, obowiązkowe wdrożenie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w każdym urzędzie oraz możliwe ograniczenie korzystania przez urzędników ze sztucznej inteligencji „na własną rękę” – to część najważniejszych zmian, które przynosi nowelizacja ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa, która obowiązuje od 3 kwietnia 2026 roku. Zmian w obowiązkach jest więcej.

Do konsultacji trafił właśnie projekt zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, który ma przygotować adwokatów na wyzwania związane z korzystaniem z programów opartych m.in. na AI. Wynika z niego m.in., że korzystanie z narzędzi technologicznych nie będzie wymagać odrębnego informowania klienta, ale na jego żądanie adwokat powinien o takich narzędziach powiedzieć, a także o celu ich wykorzystania. Ma też zwracać szczególną uwagę na ochronę danych osobowych wynikającą z właściwych, powszechnie obowiązujących przepisów prawa.

Sztuczna inteligencja sprawdza, czy sklepy internetowe nie stosują nieuczciwych sztuczek, tzw. dark patterns. Technologia nie służy tylko do analizy postanowień regulaminów, ale ma zachowywać się jak prawdziwy konsument – np. sprawdza, czy podczas zakupów nic nie zostało dorzucone do wirtualnego koszyka zakupowego. Pozyskane przez nią dowody są przekazywane do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i mogą być użyte w postępowaniu.

Od 1 marca adwokaci i radcy prawni mogą wnosić niektóre pisma procesowe, w tym apelacje, poprzez portal informacyjny sądów. Wiązały się z tym zmiany rozporządzeń, ale też zarządzenia dotyczącego organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych. Tą ostatnią regulacją wyłączono z wydruku pism i załączników e‑apelacje. Część sędziów uważa, że to wprowadzanie akt cyfrowych regulacjami niższego rzędu, co – w ich ocenie – jest wątpliwe prawnie. Sprawa może znaleźć finał w Trybunale Konstytucyjnym, bo rozważane jest pytanie prawne dotyczące m.in. granic upoważnienia ustawowego dla ministra sprawiedliwości.