W debacie publicznej wokół reformy wymiaru sprawiedliwości i ustroju sądownictwa co jakiś czas powraca pytanie, które długo uchodziło za czysto akademickie: czy potrzebujemy realnego udziału obywateli w wymiarze sprawiedliwości? Pojawiają się głosy o „obywatelskich sędziach handlowych”. To dobry postulat. Idąc za ciosem, postawię kolejny. Może to najwyższy czas, aby na poważnie opracować powrót do polskiego systemu instytucji ławy przysięgłych? Przepraszam, ktoś zapyta, co też szanowny autor ma na myśli, mówiąc o „powrocie”? Przecież to nieznana nam instytucja „anglosaska” - pisze Dawid Kulpa, radca prawny, partner w Kancelarii Kulpa Kozak Adwokaci i Radcowie Prawni.

Stworzenie ram komunikacji elektronicznej z sądem, określenie zasad wnoszenia pism procesowych i ich załączników, w tym rozwiązań na wypadek awarii systemów - to zasadnicze cele projektu zmian w procedurze cywilnej - mówi prof. Monika Namysłowska z Uniwersytetu Łódzkiego, przewodnicząca zespołu Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego ds. cyfryzacji postępowania cywilnego. I podkreśla, że chodzi o rozwiązania porządkujące i rozwijające wykorzystanie narzędzi cyfrowych w postępowaniu cywilnym.

Choć sztuczna inteligencja coraz szerzej wkracza do administracji publicznej, wciąż brakuje jasnych zasad jej stosowania, bezpieczeństwa i informowania obywateli. Badanie Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska pokazuje, że problemem nie jest samo wykorzystanie AI, lecz brak transparentności i kontroli nad jej użyciem.

Według przygotowanego w Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego projektu w procesie cywilnym zaistnieje możliwość protokołowania przebiegu posiedzenia bez udziału protokolanta. Odpowiedzialność za protokół spoczywałaby bezpośrednio na przewodniczącym składu orzekającego, który na obecnym etapie mógłby go sporządzić samodzielnie, jednak w przyszłości można rozważać w tym zakresie wykorzystanie narzędzi automatycznej transkrypcji – zapowiada dr Maria Dymitruk z Centrum Badań Problemów Prawnych i Ekonomicznych Komunikacji Elektronicznej Uniwersytetu Wrocławskiego.

Przejście od rozproszonych, częściowo papierowych i niejednolitych rozwiązań do spójnych procesów cyfrowych, w których komunikacja, dostęp do akt, wymiana danych oraz wykonywanie czynności w toku postępowania mogą odbywać się w bezpiecznych systemach teleinformatycznych - to cele proponowanych przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego zmian w procedurze. Jednak autorzy projektu zaznaczają, że technologia ma zwiększać elastyczność postępowania, ale nie kosztem autonomii stron oraz uprawnień i obowiązków sądu.

Sztuczna inteligencja może naruszać prawa twórców oraz wykonawców – alarmują organizacje artystyczne, przywołując głośną sprawę lektora Jarosława Łukomskiego i apelując do władz o zmianę przepisów. Zgłaszane postulaty są ciekawe, chociaż częściowo trudne do realizacji. Już dziś tarczą dla artystów chroniącą przed AI może być prawo własności intelektualnej, co pokazuje amerykańska piosenkarka Taylor Swift.

Osobista, finansowa odpowiedzialność wójta, burmistrza i prezydenta miasta za stan cyfrowego bezpieczeństwa samorządu, obowiązkowe wdrożenie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w każdym urzędzie oraz możliwe ograniczenie korzystania przez urzędników ze sztucznej inteligencji „na własną rękę” – to część najważniejszych zmian, które przynosi nowelizacja ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa, która obowiązuje od 3 kwietnia 2026 roku. Zmian w obowiązkach jest więcej.

Do konsultacji trafił właśnie projekt zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, który ma przygotować adwokatów na wyzwania związane z korzystaniem z programów opartych m.in. na AI. Wynika z niego m.in., że korzystanie z narzędzi technologicznych nie będzie wymagać odrębnego informowania klienta, ale na jego żądanie adwokat powinien o takich narzędziach powiedzieć, a także o celu ich wykorzystania. Ma też zwracać szczególną uwagę na ochronę danych osobowych wynikającą z właściwych, powszechnie obowiązujących przepisów prawa.

Sztuczna inteligencja sprawdza, czy sklepy internetowe nie stosują nieuczciwych sztuczek, tzw. dark patterns. Technologia nie służy tylko do analizy postanowień regulaminów, ale ma zachowywać się jak prawdziwy konsument – np. sprawdza, czy podczas zakupów nic nie zostało dorzucone do wirtualnego koszyka zakupowego. Pozyskane przez nią dowody są przekazywane do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i mogą być użyte w postępowaniu.

Od 1 marca adwokaci i radcy prawni mogą wnosić niektóre pisma procesowe, w tym apelacje, poprzez portal informacyjny sądów. Wiązały się z tym zmiany rozporządzeń, ale też zarządzenia dotyczącego organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych. Tą ostatnią regulacją wyłączono z wydruku pism i załączników e‑apelacje. Część sędziów uważa, że to wprowadzanie akt cyfrowych regulacjami niższego rzędu, co – w ich ocenie – jest wątpliwe prawnie. Sprawa może znaleźć finał w Trybunale Konstytucyjnym, bo rozważane jest pytanie prawne dotyczące m.in. granic upoważnienia ustawowego dla ministra sprawiedliwości.

Zawód prawnika ulega zmianie – co do tego nie ma żadnych wątpliwości. Niezależnie od tego, czy jest się zwolennikiem AI, czy jego zagorzałym przeciwnikiem, i niezależnie od tego, czy modele godzinowego rozliczania czasu pracy są na topie, czy nie – ta zmiana następuje w różnych obszarach zawodów prawniczych – pisze Dominika Kornet, radca prawny.

Resort cyfryzacji popiera unijny pakiet, który ma m.in. zakazać wykorzystywania AI do generowania fałszywych obrazów o charakterze seksualnym (tzw. deepnude) oraz opóźnić stosowanie przepisów dotyczących systemów AI wysokiego ryzyka. Pod koniec marca Parlament Europejski poparł propozycję Komisji Europejskiej – pakiet legislacyjny nazywany „Omnibus VII" ws. zmiany aktu o sztucznej inteligencji (AI Act).

Rząd wreszcie przyjął zapowiadany od dawna projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji, zapewniającej właściwe wdrożenie unijnego rozporządzenia AI Act. Polski prawodawca już zapowiada dalsze działania legislacyjne, w tym odnoszące się do systemów AI wysokiego ryzyka oraz tzw. piaskownic regulacyjnych. Na poziomie unijnym trwa tymczasem uzgadnianie ostatecznej wersji pakietu Digital Omnibus, który odroczy niektóre obowiązki nawet o 16 miesięcy.

Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości wymaga uwzględnienia realiów organizacyjnych pracy sądów, w tym sposobu prowadzenia akt, ergonomii pracy sędziego oraz możliwości infrastrukturalnych sekretariatów. Doświadczenia innych systemów – zarówno krajowych, jak i zagranicznych – pokazują, że zbyt szybkie przejście do pełnych akt elektronicznych, bez odpowiednich narzędzi przeglądania akt i przygotowania stanowisk pracy, może prowadzić do paradoksalnego zjawiska wtórnego drukowania dokumentów przez uczestników procesu orzeczniczego i dać efekt odwrotny do oczekiwanego: zamiast przyspieszenia – spowolnienie - pisze prof. dr hab. Jacek Gołaczyński, koordynator ds. informatyzacji sądownictwa powszechnego.

Sztuczna inteligencja podbija rynek prawny, oparte na niej programy wykorzystywane są m.in. do najprostszych czynności kancelaryjnych, takich jak research, analizy prawne, ale też m.in. sporządzanie prostych umów czy pism procesowych. I choć eksperci są przekonani, że AI nie zastąpi w kancelariach młodych prawników, wprost mówią o tym, że konkurencja na rynku wymagać będzie od nich dodatkowych kompetencji technicznych, związanych z AI i wąskich specjalizacji. To wymusza zmiany choćby w programie aplikacji, ale powinno zacząć się już na studiach prawniczych.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pracuje nad wykorzystaniem AI do wykrywania dark patterns, czyli tricków stosowanych przez podmioty sektora e-commerce, bazujących na zachowaniach zakupowych i słabościach kupujących. Prawnicy, chociaż przestrzegają przed mankamentami tej technologii, chwalą obrany kierunek. Ich zdaniem na użyciu sztucznej inteligencji nie powinni ucierpieć przedsiębiorcy, ostatecznie bowiem decyzje w ich sprawach będzie podejmował człowiek.

Niemal połowa pracowników urzędów w Polsce korzysta z narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji do realizacji zadań zawodowych - wynika z raportu Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej – Państwowego Instytutu Badawczego, omówionego przez Polski Instytut Ekonomiczny. 16 proc. urzędników obawia się, że ich stanowisko pracy może zostać zastąpione przez AI.

Ponad 200 uczestników, ok. 30 zespołów pracuje nad najbardziej innowacyjnymi i konkurencyjnymi rozwiązaniami, opartymi m.in. na AI, podczas ósmej edycji Legal Hackathon 2026. Na stole są m.in. projekty dedykowane dla silver generation, ale też wspierające w zarządzaniu kancelarie czy wychwytujące deepfake'i w postępowaniu dowodowym. Wydarzenie organizowane przez Wolters Kluwer Polska rozpoczęło się w piątek wieczorem, zakończy się w niedzielę.

Łączą w sobie zamiłowanie do nowych technologii i AI oraz m.in. wiedzę prawniczą – ponad 200 osób, ok. 40 mentorów, przez cały weekend będzie opracowywać narzędzia wspierające wymiar sprawiedliwości, kancelarie, oświatę, ale też przedsiębiorców w ósmej już edycji Legal Hackathon 2026. Wydarzenie organizowane przez Wolters Kluwer Polska rozpoczęło się w piątek wieczorem. Poprzedziła je konferencja AI Legal Change Summit 2026.

Sztuczna inteligencja odnalazła się na rynku usług prawnych. Adwokaci i radcy prawni chętnie korzystają z programów bazujących na AI. To z kolei budzi spore emocje wśród młodych prawników, którzy obawiają się, czy znajdzie się w tej sytuacji dla nich miejsce. Rozmówcy Prawo.pl takich obaw raczej nie mają, podkreślają, że chodzi o zmianę modelu wejścia do zawodu, a kompetencje i umiejętności korzystania z narzędzi opartych o AI zdecydowanie zwiększają konkurencyjność na rynku.