Rafał Panas

AI Act zobowiązuje urzędników do informowania o korzystaniu z systemów sztucznej inteligencji przy wydawaniu decyzji ważnych dla osób fizycznych, jednak tylko w niektórych sytuacjach. W większości przypadków urzędnicy użyją AI poniżej „pułapu" systemu wysokiego ryzyka, czyli bez obowiązku informowania obywatela o skorzystaniu z ChatGPT czy Claude.

Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało nowy projekt ustawy o usłudze ePłatności. Przewiduje on dotacje dla małych gmin i wsparcie integracji systemów do 2036 r. Samorządowcy zwracają jednak uwagę, że nawet pieniądze nie rozwiążą najważniejszego problemu – wiele urzędów jest uzależnionych od gotowości dostawców systemów informatycznych do integracji z rządową platformą.

Od 2 sierpnia 2026 r. zacznie być stosowany AI Act. Choć rozporządzenie ma zwiększyć przejrzystość i kontrolę nad wykorzystaniem sztucznej inteligencji, wiele urzędów oraz instytucji publicznych wciąż nie potrafi jednoznacznie odpowiedzieć, czy używa systemów objętych nowymi regulacjami. Zdaniem ekspertów niejasności wokół definicji AI mogą sprzyjać unikaniu części obowiązków przewidzianych przez unijne prawo.

Polska należy do liderów Unii Europejskiej w zakresie otwartości danych publicznych, ale w praktyce samorządy rzadko publikują je w centralnym portalu. Najnowsze badania Ministerstwa Cyfryzacji pokazują, że obowiązek ten realizuje zaledwie 8,4 proc. jednostek samorządu terytorialnego. Samorządowcy skarżą się na brak wiedzy, co publikować, ale także pieniędzy i kadr potrzebnych do wywiązania się z obowiązku.

Co najmniej jedna piaskownica regulacyjna dla systemów AI miała powstać w każdym państwie UE do sierpnia 2026 r. Polskiego organu nadzoru nie ma, ustawa jest w Sejmie, a Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji - instytucja, która ma tym wszystkim zarządzać - nie istnieje. Prawdopodobnie termin uruchomienia piaskownic zostanie przesunięty do sierpnia 2027 r. Jednak prawnicy ostrzegają: nawet rok może nie wystarczyć. Czym jest piaskownica regulacyjna, co firmom daje i czego nie daje?

Osobista, finansowa odpowiedzialność wójta, burmistrza i prezydenta miasta za stan cyfrowego bezpieczeństwa samorządu, obowiązkowe wdrożenie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w każdym urzędzie oraz możliwe ograniczenie korzystania przez urzędników ze sztucznej inteligencji „na własną rękę” – to część najważniejszych zmian, które przynosi nowelizacja ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa, która obowiązuje od 3 kwietnia 2026 roku. Zmian w obowiązkach jest więcej.

Stosowanie AI do generowania haseł to poważne zagrożenie dla danych gromadzonych przez instytucje publiczne i firmy. Takie hasła na pierwszy rzut oka wyglądają na mocne, jednak są przewidywalne. Przestępcy mogą je łatwo złamać i wykraść poufne informacje. Dla administratorów danych oraz podmiotów z sektora IT, używanie haseł z AI to ryzyko naruszenia wymogów należytej staranności oraz groźba dotkliwych sankcji przewidzianych w RODO.

Urzędnicy powszechnie korzystają w pracy ze sztucznej inteligencji. Większość robi to bez wiedzy i nadzoru pracodawcy, narażając urzędy na wycieki danych, błędne decyzje i poważne konsekwencje prawne. Tylko nieliczne samorządy uregulowały zasady korzystania z narzędzi opartych na AI. I nie spieszą się ze zmianami, choć wkrótce zacznie obowiązywać unijny AI Act. Eksperci ostrzegają, że skala tzw. shadow AI w administracji rośnie, a nadzór praktycznie nie istnieje.

Choć ePłatności są wygodną i przydatną metodą płacenia podatków i opłat, to instytucje publiczne nie spieszą się z dołączeniem do systemu. Pilotaż usługi już się zakończył, a w systemie jest zaledwie ok. 5 procent jednostek samorządu terytorialnego. Upowszechnienie ePłatności w aplikacji mObywatel utknęło na etapie legislacyjnym.