TK: Test niezawisłości sędziego niezgodny z Konstytucją

Badanie spełnienia przez sędziego sądu powszechnego, wojskowego i Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz postępowania po powołaniu czyli test niezawisłości i bezstronności sędziego, jest sprzeczny z zasadą swobodnego zasady dostępu do służby publicznej - orzekł 22 września br. Trybunał Konstytucyjny, w wadliwym 7-osobowym składzie.

Autorem skargi konstytucyjnej była członkini Krajowej Rady Sądownictwa, sędzia Anna Dalkowska, była wiceminister sprawiedliwości w rządzie PiS. Tak zwany test niezawisłości i bezstronności został wprowadzony 15 lipca 2022 r. ustawą o Sądzie Najwyższym. Za propozycję nowelizacji opowiadał ówczesny prezydent Andrzej Duda. To instytucja procesowa pozwalająca zbadać, czy sędzia orzekający w danej sprawie spełnia wymogi niezależności od wpływów zewnętrznych. Procedura umożliwia stronom wniosek o weryfikację sędziego z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu.

Czytaj też w LEX: Status sędziów powołanych z naruszeniem prawa po 6 marca 2018 r. oraz wydanych przez nich orzeczeń >

Regulację tę oceniał także Sąd Najwyższy. Jak wskazano w wydanym postanowieniu, przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym w sprawie tzw. testu niezawisłości sędziego, znowelizowane 15 lipca 2022 r., nie mogą stanowić podstawy skutecznego wniosku procesowego. Wniosek złożony na ich podstawie będzie zatem podlegał odrzuceniu (sygnatura akt I ZB 51/23).

Bez jednakowych zasad

Jak argumentowała we wniosku KRS, w odniesieniu do sędziów sądów powszechnych, sędziów wojskowych i sędziów Sądu Najwyższego prawo określone w art. 60 Konstytucji RP polega na możliwości niezakłóconego urzędowania i wypełniania obowiązków sędziowskich, tj. orzekania w konkretnych sprawach zawisłych odpowiednio przed sądami rejonowymi, okręgowymi, apelacyjnym, garnizonowymi, wojskowymi sądami okręgowymi i Sądem Najwyższym. W ocenie Krajowej Rady Sądownictwa i obecnie - Trybunału, test niezawisłości i bezstronności to naruszenie art. 60 Konstytucji RP. Skutkuje brakiem dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. Przejawia się w prowadzonych postępowaniach i wydawanych w nich orzeczeniach, uniemożliwiających sędziom rozpoznawanie konkretnych spraw, z uwagi na abstrakcyjne kwestionowanie ich ustrojowego statusu z racji okoliczności towarzyszących powołaniu.

Wyłączenie sędziów jako reakcja na wadliwe ich powołanie - czytaj w LEX >

Nieobiektywne kryteria

Nierozpoznane sprawy sądowe spoczywają nawet przez kilka lat, oczekując zakończenia wpadkowego postępowania w przedmiocie testu niezawisłości w Sądzie Najwyższym. Dochodzi również do kaskadowego składania wniosków o test niezawisłości w stosunku do sędziów.

Oczywiste jest, że zasady dostępu do służby publicznej muszą mieć charakter obiektywny, tak by umożliwiały ubieganie się o przyjęcie do tej służby różnym kandydatom zgodnie z zasadami równości szans, bez jakichkolwiek dyskryminacji i nieuzasadnionych ograniczeń.

Czytaj więcej na Prawo.pl:  SN: Test niezależności sędziów sprzeczny z Konstytucją

Skład orzekający: sędzia TK Stanisław Piotrowicz - przewodniczący, wiceprezes TK Bartłomiej Sochański - sprawozdawca, sędzia TK Wojciech Sych, prezes TK Bogdan Święczkowski, sędzia TK Rafał Wojciechowski. 

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 września 2026 r., sygnatura akt K 21/26

Czytaj też w LEX:

• Polityczne i prawne uwarunkowania problemu niezależności sądów i niezawisłości sędziów – organy Unii Europejskiej a rząd Zjednoczonej Prawicy >
• Relacja między ustawowym testem niezawisłości i bezstronności sędziego a kodeksową procedurą jego wyłączenia (rzecz o nietrafności postanowień Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2022 r., III KK 348/22, 22 marca 2023 r., II KK 600/22 i 2 sierpnia 2023 r., I KK 240/22) >