KRS kieruje wniosek do TK o zbadanie testu niezawisłości sędziego

Krajowa Rada Sądownictwa poinformowała o skierowaniu do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów dotyczących tzw. testu niezawisłości sędziego, który został wprowadzony w drodze nowelizacji ustawy w 2022 r. W tym roku zapadły już wyroki i postanowienia dotyczące niezgodności tej procedury z obowiązującym prawem i ustawą zasadniczą. KRS chce, by TK orzekł niekonstytucyjność przepisów także w odniesieniu do pozostałych sędziów.

Jak wskazuje KRS we wniosku, Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się już w sprawie tej procedury w stosunki do sędziów sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 25 lutego 2026 r., (sygn. SK 68/25). Uznał, że przepisy wprowadzające test niezawisłości w sądownictwie administracyjnym i w NSA są sprzeczne z wzorcem konstytucyjnym i skutecznie wyeliminował te przepisy z porządku prawnego. Dlatego, jak wyjaśniono, Rada ograniczyła swój wniosek do przepisów wprowadzających instytucję testu niezawisłości w pozostałych pionach sądownictwa. 

Tak zwany test niezawisłości i bezstronności został wprowadzony 15 lipca 2022 r. ustawą o Sądzie Najwyższym. Za propozycję nowelizacji odpowiadał ówczesny prezydent Andrzej Duda. To instytucja procesowa pozwalająca zbadać, czy sędzia orzekający w danej sprawie spełnia wymogi niezależności od wpływów zewnętrznych. Procedura umożliwia stronom wniosek o weryfikację sędziego z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu. Oprócz wyroku TK, o którym przypomina KRS, regulację w kwietniu br. oceniał także Sąd Najwyższy. Jak wskazano w wydanym postanowieniu, przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym w sprawie tzw. testu niezawisłości sędziego, znowelizowane 15 lipca 2022 r., nie mogą stanowić podstawy skutecznego wniosku procesowego. Wniosek złożony na ich podstawie będzie zatem podlegał odrzuceniu (sygnatura akt I ZB 51/23). 

Czytaj więcej: SN: Test niezależności sędziów sprzeczny z Konstytucją

Bez jednakowych zasad 

Jak argumentuje we wniosku KRS, w odniesieniu do sędziów sądów powszechnych, sędziów wojskowych i sędziów Sądu Najwyższego prawo określone w art. 60 Konstytucji RP polega na możliwości niezakłóconego urzędowania i wypełniania obowiązków sędziowskich, tj. orzekania w konkretnych sprawach zawisłych odpowiednio przed sądami rejonowymi, okręgowymi, apelacyjnym, garnizonowymi, wojskowymi sądami okręgowymi i Sądem Najwyższym.

W ocenie Krajowej Rady Sądownictwa naruszenie art. 60 Konstytucji RP, skutkujące brakiem dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach, przejawia się w prowadzonych postępowaniach w zakresie tzw. testu niezawisłości i wydawanych w tych postępowaniach orzeczeniach, uniemożliwiających sędziom rozpoznawanie konkretnych spraw, z uwagi na abstrakcyjne kwestionowanie ich ustrojowego statusu z racji okoliczności towarzyszących powołaniu. Nierozpoznane sprawy sądowe spoczywają nawet przez kilka lat, oczekując zakończenia wpadkowego postępowania w przedmiocie testu niezawisłości w Sądzie Najwyższym. Dochodzi również do kaskadowego składania wniosków o test niezawisłości w stosunku do sędziów rozpoznających sprawę wpadkową o test niezawisłości - wskazano. 

KRS podkreśla we wniosku, że zasady dostępu do służby publicznej muszą mieć charakter obiektywny, tak by umożliwiały ubieganie się o przyjęcie do tej służby różnym kandydatom zgodnie z zasadami równości szans, bez jakichkolwiek dyskryminacji i nieuzasadnionych ograniczeń. 

- Zaznaczyć należy, iż wskazane abstrakcyjne kwestionowanie ustrojowego statutu danego sędziego zakłada również pozbawienie go całkowicie gwarancji procesowych przysługujących mu jako uczestnikowi w postępowaniu incydentalnych w sprawie zbadania wymogów bezstronności i niezależności poprzez wykluczenie możliwości stosowania przepisów o postępowaniu zażaleniowym. Przyjęcie dopuszczalności wyłączenia gwarancji procesowych w stosunku do sędziego nie znajduje usprawiedliwienia w perspektywie zasady proporcjonalności, wynikającej z art. 31 ust 3 Konstytucji, tym bardziej, że orzeczenie o wyłączeniu, przy przyjętym przez sąd abstrakcyjnym modelu testu, całkowicie zrywającym z koniecznością powiązania przesłanek wyłączenia z konkretną sprawą w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym prowadzi de facto do pozbawienia sędziego zdolności do orzekania, a tym samym do pozbawienia go inwestytury - argumentuje KRS w przedstawionym wniosku. 

Rada podkreśla również, że w drodze przyjęcia wspomnianych przepisów nastąpiła nadmierna, w stosunku do zamierzonych celów, ingerencja prawodawcza.