Po raz pierwszy Sąd Najwyższy w tak kompleksowy sposób odniósł się do charakteru sankcji kredytu darmowego, zakresu obowiązków informacyjnych kredytodawcy oraz skutków naruszenia poszczególnych przepisów ustawy o kredycie konsumenckim (ukk) – pisze Anna Jackowska, radca prawny, partner w Barczak Rozpara Kancelaria Radców Prawnych sp.k.

Klient nie musi spłacać pożyczki zaciągniętej na jego nazwisko przez oszustów, nawet jeśli sam udostępnił im dane do bankowości elektronicznej. Tak wynika z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi, który orzekł o nieważności umowy pożyczki, uznając, że zastosowanie ma kodeks cywilny, a nie ustawa o usługach płatniczych. Nie oznacza to jednak, że bank zawsze ponosi skutki rażącego niedbalstwa klienta.

Wejście w życie ustawy frankowej może pośrednio wpłynąć na wzrost liczby postępowań dotyczących kredytów w innych walutach niż frank szwajcarski. Mechanizm działania klauzul przeliczeniowych w przypadku kredytów w CHF i w innych walutach jest tożsamy i do tej pory linia orzecznicza była podobna.

Resort finansów chce ustawowo narzucić odejście od WIBOR w kredytach hipotecznych i jego zmianę na POLSTR. Ponadto obejmuje kredyty hipoteczne mechanizmem korygującym (tzw. spreadem). Tak wynika z upublicznionego właśnie projektu specjalnej ustawy.

Po upływie określonego czasu ani bank, ani ubezpieczyciel nie będzie mógł wykorzystywać faktu, że pacjent leczył się onkologicznie, by wymagać od niego spełnienia dodatkowych warunków do zawarcia umowy kredytu konsumenckiego. To rozwiązanie, które jest wyczekiwane przez ozdrowieńców onkologicznych – podobne regulacje wprowadziło u siebie kilkanaście krajów unijnych. Pojawiły się jednak wątpliwości dotyczące konkretnego brzmienia przepisu w procedowanym właśnie projekcie.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów postawił zarzuty firmom Easy Payment i Fincard, oferującym karty kredytowe. Zdaniem organu stosowane przez nie dodatkowe opłaty i prowizje to w rzeczywistości ukryte odsetki kapitałowe, mające służyć omijaniu przepisów o maksymalnym oprocentowaniu kredytu konsumenckiego.

Sąd krajowy powinien z urzędu zbadać, czy umowa o kredyt konsumencki przedstawia jasno i zwięźle wszystkie informacje wymagane przez dyrektywę konsumencką 2008/48/UE. Nie chodzi tylko o zarzuty bądź wadliwość podniesione przez konsumenta, ale również inne zaniedbania obowiązków informacyjnych, które mogą skutkować sankcją kredytu darmowego – to główna teza opinii rzecznika generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jeśli sędziowie potwierdzą ją za kilka miesięcy, może to radykalnie zmienić praktykę prowadzenia sporów przed polskimi sądami i zwiększyć liczbę kierowanych do nich pozwów.

Przedsiębiorcy, którzy zawierają umowy przez internet, będą musieli umożliwić konsumentom odstąpienie od umowy za pomocą funkcji „odstąp od umowy tutaj" lub równoważnej. Wiąże się to ze zmianą interfejsu strony www. Zapowiadane wprowadzenie tego obowiązku już od 19 czerwca 2026 r. wydaje się jednak nierealne - zwłaszcza że stosowny projekt ustawy został przez rząd wycofany. Przed zmianami nie ma już jednak odwrotu.

Orzecznictwo dotyczące sankcji kredytu darmowego po sprawie C-744/24 zaczęło się zmieniać na korzyść klientów, co szczególnie widać w warszawskim Sądzie Okręgowym, który rozpatruje apelacje od wyroków niekorzystnych dla kredytobiorców. Rewolucji jednak na razie nie widać i ciągle zapada sporo orzeczeń korzystnych dla banków.

Jedna z najważniejszych reform rynku finansowego – zastąpienie wskaźnika referencyjnego WIBOR nowym POLSTR – odbędzie się w sposób miękki, oparty nie na ustawie, ale na rekomendacjach, zakończeniu umów licencyjnych i mapie drogowej. Wszystko po to, aby ograniczyć ryzyka prawne, które w ostatnich miesiącach wskazywali eksperci.

Administrator wskaźnika WIBOR poinformował, że podstawowe jego stawki będą opracowywane aż do 2037 roku. Jednocześnie Komisja Nadzoru Finansowego zaleca, aby za kilka miesięcy w nowych umowach stosować już tylko POLSTR, a sukcesywnie wygaszać stare instrumenty finansowe i umowy korzystające z WIBOR. GPW Benchmark zapowiada też od stycznia mocne ograniczenie wykorzystania WIBOR w umowach licencyjnych.

Przygotowywana reforma zastępująca WIBOR nowym wskaźnikiem POLSTR, oznacza, że setki tysięcy klientów banków dostaną do podpisu aneksy do swoich umów kredytowych albo mogą zadziałać klauzule awaryjne znacząco zmieniające warunki spłaty kredytów. To może być pułapka i źródło sporów sądowych – twierdzą naukowcy i prawnicy. Pojawia się też coraz więcej głosów za odłożeniem reformy, albo przynajmniej zmianą jej założeń.

Nieprecyzyjnie sformułowane klauzule w umowie kredytu konsumenckiego - mające jednak wpływ na wysokość zobowiązań kredytobiorcy i korzyści banku - mogą w konsekwencji doprowadzić do uznania przez sąd, że konsument skorzysta z sankcji kredytu darmowego. O potwierdzenie bądź zaprzeczenie tej tezie występuje do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Sąd Rejonowy w Grudziądzu, który skierował cztery pytania prejudycjalne.

Naczelny Sąd Administracyjny nakazał giełdowej spółce ponownie rozpatrzyć wniosek o udostępnienie treści umów przekazujących administrowanie wskaźnikiem WIBOR ze stowarzyszenia ACI Polska docelowo do spółki-córki, GPW Benchmark S.A. Sędziowie mocno rozważali natomiast, czy nie mogło dojść do nadużycia prawa do informacji publicznej, ale ostatecznie uznali, że GPW zarzuty te podniosła w nieodpowiedni sposób.

Czy sankcja kredytu darmowego powinna być dla konsumenta dostępna przez rok od wypłacenia mu pieniędzy przez bank, czy może rok od spłaty ostatniej raty - taką wątpliwość podnosi krakowski sąd, który zadał TSUE kolejne trzy pytania prejudycjalne. Sąd prosi też o doprecyzowanie tez postawionych przez unijnych sędziów w ubiegłotygodniowym wyroku w sprawie C-744/24, dotyczącym liczenia odsetek i rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Nic dziwnego, gdyż prawnicy mają rozbieżne poglądy, jak powinno w tej kwestii wyglądać w Polsce orzecznictwo.

Naliczanie odsetek od wszystkich kosztów kredytu, a nie jedynie od wypłaconej realnie klientowi kwoty, narusza prawo europejskie - wynika z wyroku w sprawie C-744/24, w której w czwartek wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Banki i firmy pożyczkowe muszą też jasno, precyzyjnie i wyczerpująco informować klientów, jak naliczają odsetki i jakie są dodatkowe koszty kredytu. Sankcja kredytu darmowego może skutkować lawiną pozwów w ciągu najbliższych lat, choć Związek Banków Polskich uważa, że nie ma do tego podstaw.

Limit 10 tysięcy euro dla transakcji gotówkowych, który ma obowiązywać za rok w całej Unii Europejskiej to – jak na polskie warunki – zbytnia liberalizacja przepisów, ale podniesienie progu z obecnych 15.000 do 25.000 złotych byłoby wskazane – wynika z poselskiej inicjatywy nowelizacji Prawa przedsiębiorców i ustawy o VAT. Każdy obywatel może do 17 maja wypowiedzieć się "za" bądź "przeciw", gdyż w Sejmie zaczęły się konsultacje społeczne tego projektu.

Czy sąd – badając umowę kredytu konsumenckiego – powinien z urzędu wyszukiwać wszystkie nieprawidłowości skutkujące sankcją kredytu darmowego, czy jedynie opierać się na tych zarzutach, które wskaże mu sam kredytobiorca? Już w czerwcu poznamy opinię rzecznika generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w tym istotnym w praktyce postępowaniu, z powodu którego jest zawieszonych wiele spraw przed sądami powszechnymi i Sądem Najwyższym.

Mimo apeli ustawodawca nie zdecydował się na przedłużenie działania rejestru klauzul niedozwolonych. To oznacza, że przestanie on działać po 17 kwietnia 2026 r. Prawnicy pośpiesznie archiwizują plik z treścią rejestru, nim zniknie on z internetu. Reaguje tymczasem Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który zapowiada dalsze udostępnianie bazy - z tym, że w wersji zanonimizowanej. Pojawiają się jednak pytania o dalszą funkcjonalność tego zbioru i zgodność z prawem przetwarzania zawartych w nim danych osobowych.

Dwa ostatnie tygodnie tego miesiąca to aż sześć polskich spraw w Luksemburgu, w dodatku dotyczą one frankowiczów i sankcji kredytu darmowego. Pięć werdyktów unijnych sędziów i jedna opinia rzecznika generalnego mogą zatrząść polskich rynkiem kredytowym.