Adwokatura gotowa na AI? Zmieniła swoje zasady etyki

Naczelna Rada Adwokacka podczas ostatniego posiedzenia plenarnego podjęła uchwałę w sprawie zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu. Mają one przygotować adwokatów na wyzwania związane z korzystaniem z programów opartych m.in. na AI. Korzystanie z takich narzędzi technologicznych, co do zasady, nie będzie wymagać odrębnego informowania klienta, ale na jego żądanie adwokat powinien o takich narzędziach powiedzieć, a także o celu ich wykorzystania. Ma też zwracać szczególną uwagę na ochronę danych osobowych wynikającą z właściwych, powszechnie obowiązujących przepisów prawa oraz tajemnicy adwokackiej.

Na to, że prawnicy coraz częściej korzystają z programów opartych na AI, wskazuje m.in. tegoroczny raport przygotowany przez dział Wolters Kluwer Legal & Regulatory na podstawie wywiadów ilościowych z 810 prawnikami pracującymi w kancelariach i działach prawnych w Stanach Zjednoczonych, Chinach i 9 krajach europejskich – Niemczech, Holandii, Wielkiej Brytanii, Belgii, Francji, Włoszech, Hiszpanii, Polsce i na Węgrzech. Wynika z niego, że ponad 92 proc. prawników deklaruje, iż w swojej codziennej pracy używa co najmniej jednego narzędzia opartego na sztucznej inteligencji. Sięgają po takie rozwiązania, bo – jak przyznają – zwiększają one ich produktywność, dają oszczędność czasu i napędzają wyniki finansowe.

Paulina Rzeszut, adwokatka, dyrektor Instytutu LegalTech przy Naczelnej Radzie Adwokackiej, już w marcu podkreślała, że zarówno Instytut LegalTech przy NRA, jak i Zespół ds. zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu przy NRA zajmują się kwestiami etyki oraz stosowania narzędzi AI w pracy adwokata i kancelariach adwokackich. – Uaktualnienie zasad etyki jest konieczne z uwagi na zmieniający się świat, a ze zmieniającym się światem zmieniają się również sposoby i płaszczyzny wykonywania naszego zawodu. Od kilku lat systematycznie pojawiają się zmiany w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu. Warto wspomnieć, że zmiany są konsultowane ze środowiskiem adwokatury – mówiła wówczas Prawo.pl. Propozycje były konsultowane w kwietniu br.

Czytaj:AI w służbie adwokata? NRA zmienia zasady etyki>>

Cel – uporządkowanie zasad korzystania z narzędzi technologicznych

Jak podkreślał zespół ds. zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, celem jest doprecyzowanie zasad wykonywania zawodu adwokata w warunkach rozwoju narzędzi technologicznych. W uzasadnieniu wskazano, że posłużenie się pojęciem „narzędzi technologicznych" ma na celu objęcie regulacją całej kategorii rozwiązań wykorzystywanych w praktyce zawodowej, bez odwoływania się do konkretnych technologii lub ich aktualnych postaci.

 Podejście to odpowiada również stanowisku prezentowanemu w wytycznych adwokatury niemieckiej, w których podkreślono technologicznie neutralny charakter obowiązujących zasad wykonywania zawodu, znajdujących zastosowanie także w przypadku korzystania z narzędzi AI. W konsekwencji użycie pojęcia narzędzi technologicznych w założeniu ma stanowić realizację zasady neutralności technologicznej, przy jednoczesnym zachowaniu ciągłości wartości i zasad sprecyzowanych w KEA – dodano.

Klient nie musi być informowany o AI, chyba że zapyta

Do Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu dodano nowy par. 23e, który ma w sposób kompleksowy regulować kwestie korzystania przez adwokatów z narzędzi technologicznych służących do pozyskiwania, przetwarzania, analizy, generowania, udostępniania lub przechowywania informacji. Zgodnie z przyjętymi zasadami korzystanie z takich rozwiązań może mieć wyłącznie charakter wspomagający i nie może prowadzić do naruszenia przepisów prawa, zasad etyki adwokackiej ani godności zawodu, w szczególności przez:

• wprowadzanie, udostępnianie lub dopuszczanie do przetwarzania informacji objętych tajemnicą zawodową przez narzędzia technologiczne, których mechanizmy lub zasady działania nie zapewniają należytej ochrony tych informacji;
• powierzenie narzędziom technologicznym wykonywania czynności zawodowych w sposób naruszający samodzielność adwokata oraz jego osobistą rolę w prowadzeniu sprawy;
• naruszenie interesu klienta, w tym poprzez zaniechanie własnej oceny i weryfikacji rezultatu działania narzędzi technologicznych.

Przyjęte regulacje przewidują także, że korzystanie z narzędzi technologicznych co do zasady nie wymaga odrębnego informowania klienta, chyba że obowiązek taki wynika z powszechnie obowiązującego prawa. Jednocześnie, w granicach wynikających z zasady zaufania, na żądanie klienta adwokat powinien wskazać wykorzystywane w jego sprawie narzędzia technologiczne oraz poinformować o celu ich wykorzystania.

 Nowy par. 23e wyraźnie potwierdza również, że korzystanie z narzędzi technologicznych nie zwalnia adwokata z osobistej odpowiedzialności za formę i treść podejmowanych czynności zawodowych. Adwokat powinien ponadto posiadać kompetencje niezbędne do oceny ograniczeń stosowanych rozwiązań oraz ryzyk związanych z ich wykorzystywaniem – uzasadniono.

Adwokat korzysta z AI, ma dbać o tajemnice

Uchwałą zmieniono także par. 19 ust. 6 Zbioru, który otrzymał następujące brzmienie: „Przekazywanie informacji objętych tajemnicą zawodową za pomocą elektronicznych i podobnych środków przekazu wymaga zachowania szczególnej ostrożności".

 Przyjęte regulacje porządkują zasady korzystania przez adwokatów z nowoczesnych narzędzi technologicznych, w tym rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji. Jednocześnie potwierdzają, że wykorzystanie technologii nie zmienia podstawowych obowiązków adwokata związanych z ochroną tajemnicy zawodowej, zachowaniem niezależności, osobistą odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy oraz działaniem w interesie klienta – podsumowano.