AI w służbie adwokata? NRA zmienia zasady etyki
Do konsultacji trafił właśnie projekt zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, który ma przygotować adwokatów na wyzwania związane z korzystaniem z programów opartych m.in. na AI. Wynika z niego m.in., że korzystanie z narzędzi technologicznych nie będzie wymagać odrębnego informowania klienta, ale na jego żądanie adwokat powinien o takich narzędziach powiedzieć, a także o celu ich wykorzystania. Ma też zwracać szczególną uwagę na ochronę danych osobowych wynikającą z właściwych, powszechnie obowiązujących przepisów prawa.
Na to, że prawnicy coraz częściej korzystają z programów opartych na AI, wskazuje m.in. tegoroczny raport przygotowany przez dział Wolters Kluwer Legal & Regulatory na podstawie wywiadów ilościowych z 810 prawnikami pracującymi w kancelariach i działach prawnych w Stanach Zjednoczonych, Chinach i 9 krajach europejskich – Niemczech, Holandii, Wielkiej Brytanii, Belgii, Francji, Włoszech, Hiszpanii, Polsce i na Węgrzech. Wynika z niego, że ponad 92 proc. prawników deklaruje, iż w swojej codziennej pracy używa co najmniej jednego narzędzia opartego na sztucznej inteligencji. Sięgają po takie rozwiązania, bo – jak przyznają – zwiększają one ich produktywność, dają oszczędność czasu i napędzają wyniki finansowe.
Czytaj: Prawnicy na co dzień korzystają z AI, a AI zmienia model ich zawodu>>
Paulina Rzeszut, adwokatka, dyrektor Instytutu LegalTech przy Naczelnej Radzie Adwokackiej, już w marcu podkreślała, że zarówno Instytut LegalTech przy NRA, jak i Zespół ds. zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu przy NRA zajmują się kwestiami etyki oraz stosowania narzędzi AI w pracy adwokata i kancelariach adwokackich. – Uaktualnienie zasad etyki jest konieczne z uwagi na zmieniający się świat, a ze zmieniającym się światem zmieniają się również sposoby i płaszczyzny wykonywania naszego zawodu. Od kilku lat systematycznie pojawiają się zmiany w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu. Warto wspomnieć, że zmiany są konsultowane ze środowiskiem adwokatury – mówiła wówczas Prawo.pl. Do 24 kwietnia mają być konsultowane propozycje zmian w tym zakresie.
Cel – uporządkowanie zasad korzystania z narzędzi technologicznych
Jak podkreśla zespół ds. zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, celem projektu jest doprecyzowanie zasad wykonywania zawodu adwokata w warunkach rozwoju narzędzi technologicznych. W uzasadnieniu wskazano, że posłużenie się pojęciem „narzędzi technologicznych” ma na celu objęcie regulacją całej kategorii rozwiązań wykorzystywanych w praktyce zawodowej, bez odwoływania się do konkretnych technologii lub ich aktualnych postaci.
Podejście to odpowiada również stanowisku prezentowanemu w wytycznych adwokatury niemieckiej, w których podkreślono technologicznie neutralny charakter obowiązujących zasad wykonywania zawodu, znajdujących zastosowanie także w przypadku korzystania z narzędzi AI. W konsekwencji użycie pojęcia narzędzi technologicznych w założeniu ma stanowić realizację zasady neutralności technologicznej, przy jednoczesnym zachowaniu ciągłości wartości i zasad sprecyzowanych w KEA – dodano.
AI w służbie adwokata
Podkreślono również „wspomagający charakter korzystania z narzędzi technologicznych”. Wynika to z proponowanego par. 23e ust. 1 Kodeksu Etyki Adwokackiej.
Założenie to znajduje bezpośrednie uzasadnienie w aktualnych wytycznych francuskich, niemieckich oraz CCBE (Rada Adwokatur i Stowarzyszeń Prawniczych Europy), które wskazują, że korzystanie z AI pozostaje ściśle powiązane z obowiązkami zawodowymi prawnika, a zwłaszcza z kompetencją zawodową oraz niezależnością. Wytyczne CCBE wyraźnie akcentują, że korzystanie z systemów AI nie może prowadzić do osłabienia samodzielności prawnika ani do przejęcia przez system technologiczny funkcji decyzyjnych, w szczególności w zakresie formułowania ocen prawnych i rekomendacji dla klienta – uzasadniono.
Zgodnie z ust. 1 dodawanego do Kodeksu Etyki Adwokackiej par. 23e korzystanie przez adwokata z narzędzi technologicznych w wykonywaniu czynności nie może też naruszać zasad etyki adwokackiej i godności zawodu, w szczególności poprzez:
- wprowadzanie, udostępnianie lub dopuszczanie do przetwarzania informacji, objętych tajemnicą zawodową, przez narzędzia technologiczne, których mechanizmy lub zasady działania nie zapewniają należytej ochrony tych informacji;
- powierzenie narzędziom technologicznym wykonywania czynności zawodowych w sposób naruszający samodzielność adwokata oraz jego osobistą i przewodnią rolę w prowadzeniu sprawy;
- naruszenie interesu klienta, w szczególności poprzez zaniechanie przez adwokata własnej oceny i weryfikacji rezultatu działania narzędzi technologicznych.
Klient pyta, adwokat powinien powiedzieć, czy z AI korzystał
Z kolei zgodnie z ust. 2 korzystanie z narzędzi technologicznych nie wymaga odrębnego informowania klienta. – W granicach wynikających z zasady zaufania, na żądanie klienta adwokat powinien wskazać wykorzystywane w jego sprawie narzędzia technologiczne oraz poinformować o celu ich wykorzystania – zapisano w projekcie Kodeksu.
W myśl propozycji adwokat korzystający z narzędzi technologicznych powinien również znać i rozumieć ograniczenia tych narzędzi oraz ryzyka związane z ich stosowaniem, a także powinien zwrócić szczególną uwagę na ochronę danych osobowych wynikającą z właściwych, powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Zmieniono też brzmienie par. 19 ust. 6 KEA poprzez usunięcie obowiązku uprzedzenia klienta o ryzyku związanym z zachowaniem poufności przy przekazywaniu informacji za pomocą elektronicznych i podobnych środków przekazu.
Dotychczasowe brzmienie przepisu zostało ukształtowane w realiach, w których korzystanie z komunikacji elektronicznej nie miało charakteru powszechnego, a poziom świadomości ryzyk związanych z jej wykorzystaniem był istotnie niższy. W obecnych warunkach przekazywanie informacji za pomocą środków elektronicznych stanowi standard wykonywania czynności zawodowych. W konsekwencji obowiązek każdorazowego uprzedzania klienta o tych ryzykach utracił swoją funkcjonalną aktualność i w praktyce nie był realizowany - wskazano w uzasadnieniu.
Zapewniono równocześnie, że usunięcie tej części nie prowadzi do obniżenia standardu ochrony tajemnicy zawodowej, albowiem nadal – jak dodano – obowiązuje wymóg zachowania szczególnej ostrożności przy przekazywaniu informacji objętych tajemnicą zawodową.
