Prawnicy na co dzień korzystają z AI, a AI zmienia model ich zawodu
Ponad 95 proc. prawników deklaruje, że w swojej codziennej pracy używa co najmniej jednego narzędzia opartego na sztucznej inteligencji. Sięgają po takie rozwiązania, bo – jak przyznają – zwiększają one ich produktywność, dają oszczędność czasu i napędzają wyniki finansowe. AI wpływa też na sam model zawodu prawnika – poza wiedzą stricte prawniczą liczy się wiedza technologiczna i kompetencje techniczne – wynika z tegorocznego raportu z badania Future Ready Lawyer 2026, zatytułowanego „Budowanie zaufania w erze sztucznej inteligencji”.
Raport przygotowany został przez dział Wolters Kluwer Legal & Regulatory na podstawie wywiadów ilościowych z 810 prawnikami pracującymi w kancelariach i działach prawnych w Stanach Zjednoczonych, Chinach i 9 krajach europejskich - Niemczech, Holandii, Wielkiej Brytanii, Belgii, Francji, Włoszech, Hiszpanii, Polsce i na Węgrzech. Badanie - jak co roku - miało na celu sprawdzenie, w jaki sposób oczekiwania klientów, technologia i trendy rynkowe wpłyną na przyszłość branży prawniczej oraz w jakim stopniu organizacje prawnicze są przygotowane do tych wyzwań. Moment publikacji jest szczególny - zaledwie kilka dni temu zakończył się Legal Hackathon 2026, podczas którego ponad 200 prawników, programistów, pasjonatów legaltech i AI stanęło w szranki, by opracować jak najlepsze narzędzie także dla kancelarii i działów prawnych.
Branża prawnicza znajduje się dziś w punkcie, w którym pytanie nie brzmi już „czy” wykorzystywać sztuczną inteligencję, lecz „jak” robić to w sposób odpowiedzialny, bezpieczny i wartościowy - zarówno dla klientów, jak i dla organizacji. Wyniki raportu Future Ready Lawyer 2026 pokazują jasno, że technologia stała się ważnym elementem codziennej praktyki prawniczej, a jej wpływ wykracza daleko poza sam wzrost efektywności operacyjnej. Jednocześnie raport wyraźnie podkreśla, że skuteczne wykorzystanie AI wymaga obecności prawnika jako świadomego decydenta, który weryfikuje, interpretuje i bierze odpowiedzialność za końcowy efekt pracy - podkreśla Marcin Kleina, prezes zarządu Wolters Kluwer Polska, dyrektor zarządzający Wolters Kluwer Legal & Regulatory Polska i Rumunia.
Dodaje, że połączenie technologii z profesjonalnym osądem staje się dziś fundamentem jakości i zaufania.
Prawnik już nie pyta, co to AI
Jeden z najważniejszych wniosków płynących z badania dotyczy powszechnego stosowania AI w branży prawniczej. Ponad 90 proc. prawników w swojej codziennej pracy używa co najmniej jednego narzędzia opartego na sztucznej inteligencji. 62 proc. respondentów odnotowuje dzięki temu tygodniową oszczędność czasu rzędu 6 - 20 proc. 52 proc. zapewnia, że odnotowało wzrost przychodów po wdrożeniu programów wykorzystujących AI, a 62 proc. oczekuje, że dzięki AI zmniejszy się liczba rozliczanych godzin. Z kolei aż 70 proc. badanych uważa, że przy zatrudnianiu nowych pracowników ważna jest posiadana przez nich wiedza technologiczna.
Czytaj też w LEX: Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >
Niemniej nadal wskazują oni na przeszkody, które ich zdaniem utrudniają szersze wdrażanie AI. Wymieniane są kwestie etyczne, problemy związane z prywatnością danych, niewystarczające szkolenia i opór przed zmianami. Szczególnie istotną rolę odgrywa cyberbezpieczeństwo - 35 proc. respondentów uznało je za ważną kwestię, którą należy się zająć, aby zapewnić bezpieczne i odpowiedzialne korzystanie ze sztucznej inteligencji w praktyce prawniczej. Rolę AI widać też w czołowych trendach na trzy kolejne lata. Cała branża prawnicza - jak wynika z raportu - uważnie obserwuje globalne działania mające na celu regulację kwestii związanych ze sztuczną inteligencją. Większość respondentów (81 proc.) uważa, że regulacje dotyczące wykorzystania i rozwoju AI będą miały duży wpływ na sektor. Chociaż prawnicy podzielają zdanie co do znaczenia tych regulacji, tylko 34 proc. ankietowanych przyznaje, że ich organizacje są bardzo dobrze przygotowane do sprostania nowym wymogom w zakresie zgodności.
Coraz istotniejsze są też bezpieczeństwo informacji i zgodność z przepisami - i znów niewiele organizacji czuje się dobrze przygotowanych do sprostania wyzwaniom cyberbezpieczeństwa. Potrzebne są lepsze zabezpieczenia, aby móc odpowiedzialnie korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji. Respondenci wskazują również, że głównym „orędownikiem” wdrożenia AI w ich organizacji są działy IT (42 proc.), następnie kierownictwo przedsiębiorstwa (34 proc.) oraz starsi partnerzy (27 proc.).
Czytaj: #Frontiś do wspierania dzieci na granicy zwycięzcą Legal Hackathon 2026 >>
Specjalizacja, ale w konkretnym kierunku
Z badania wynika również, że rynek prawniczy potrzebuje specjalistycznej wiedzy i kompetencji. - Złożoność globalnego biznesu i ryzyka geopolityczne w dalszym ciągu są źródłem wyzwań wiążących się z przestrzeganiem przepisów. Powodują wzrost zapotrzebowania na specjalistyczną wiedzę w zakresie sankcji, kontroli eksportu, arbitrażu międzynarodowego i transakcji transgranicznych - wskazano w raporcie. 44 proc. uczestników badania zgłasza większe zapotrzebowanie na te specjalistyczne aspekty pracy, 33 proc. zwraca uwagę na kontrolę regulacyjną i wymogi dotyczące zgodności z przepisami.
Poza wiedzą prawniczą coraz większe znaczenie ma też wiedza technologiczna, a w przyciąganiu i zatrzymywaniu najlepszych talentów bardzo istotną rolę - według respondentów - odgrywa innowacyjność. Dane ankietowe pokazują, że 69 proc. badanych ceni sobie możliwości rozwoju zawodowego, a 66 proc. podkreśla wagę inwestycji w najnowocześniejsze technologie prawnicze. 75 proc. działów prawnych postrzega wiedzę techniczną jako niezwykle ważną lub ważną (w porównaniu z 66 proc. kancelarii). Wpływa to na strategie dotyczące talentów, programy szkoleniowe i priorytety organizacyjne, ponieważ zespoły prawnicze dążą do budowania kompetencji przyszłości.
A może zainteresuje Cię w LEX:
- Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone klientom w wyniku wykorzystywania przez radców prawnych systemów sztucznej inteligencji >
- Ubezpieczenia OC osób wykonujących wybrane zawody prawnicze w kontekście odpowiedzialności za korzystanie z rozwiązań AI >
Co ciekawe, badanie pokazuje, że zmienia się również układ sił między kancelariami a działami prawnych. W firmach 54 proc. respondentów przewiduje, że kancelarie będą wykorzystywać zwiększoną efektywność do obsługi większej liczby klientów lub do oferowania bardziej konkurencyjnych cen. 46 proc. prawników z działów prawnych w firmach spodziewa się, że ich zespoły staną się bardziej niezależne i będą w mniejszym stopniu polegać na zewnętrznych dostawcach usług prawnych. Natomiast 41 proc. uważa, że dzięki dostępowi do zaawansowanych narzędzi poziom kompetencji kancelarii i działów prawnych będzie bardziej wyrównany.
Poszukiwany „prawnik od AI”? To pewne uproszczenie, ale - jak wynika z raportu - najcenniejszymi talentami są obecnie osoby posiadające zarówno doświadczenie prawnicze, jak i wiedzę technologiczną.
Czytaj: AI wymaga nowych kompetencji od młodych prawników>>
Trendy i wyzwania widoczne także na polskim rynku
Włodzimierz Chróścik, prezes Krajowej Rady Radców Prawnych, przyznaje, że na polskim rynku AI znajduje zastosowanie przede wszystkim w analizie orzecznictwa i przepisów, pracy na obszernych zbiorach dokumentów oraz w porządkowaniu informacji i przygotowywaniu roboczych materiałów analitycznych, projektów pism czy umów. - W praktyce jest to narzędzie wspierające pracę radcy prawnego i oszczędzające jego czas, ale nie rozwiązanie, które mogłoby zastąpić jego wiedzę, doświadczenie i odpowiedzialność zawodową - mówi. Podkreśla znaczenie doboru rozwiązań bezpiecznych i adekwatnych do profesjonalnej pracy prawnika, zwłaszcza w kontekście tajemnicy zawodowej i ochrony danych.
Jak dodaje, równie ważny jest sposób korzystania z narzędzi AI. - Umiejętność formułowania właściwych poleceń oraz krytycznej oceny uzyskiwanych rezultatów staje się dziś odrębną kompetencją. Zjawisko automation bias niesie ze sobą poważne ryzyka, dlatego kluczowe znaczenie ma krytyczne myślenie. W zakresie obsługi narzędzi pomogą szkolenia, warsztaty i rzetelne materiały edukacyjne, natomiast w obszarze krytycznego myślenia konieczne są działania znacznie szersze, obejmujące zmiany w całym systemie edukacji oraz podnoszenie świadomości także wśród doświadczonych profesjonalistów. Wyzwanie stanowi również etyczne i zgodne z prawem wykorzystanie sztucznej inteligencji, co wiąże się z potrzebą przygotowania odpowiednich polityk, procedur oraz prowadzenia systematycznych szkoleń - podsumowuje.
Prezes zwraca również uwagę, że dodatkowym wyzwaniem „będą nierealistyczne oczekiwania części klientów”, którzy - jak mówi - „skrócenie czasu przygotowania dokumentu mogą błędnie utożsamiać z niższą wartością usługi i pełnomocnictwa”.
To prowadzi do napięć podobnych do tych, które od lat towarzyszą innym zawodom, takim jak lekarze czy architekci, korzystającym z coraz bardziej zaawansowanych narzędzi, które usprawniają pracę, ale nie zastępują wiedzy, odpowiedzialności i profesjonalnego osądu - podkreśla.
W AI, podobnie jak w nowe technologie, trzeba inwestować
Paulina Rzeszut, adwokatka, dyrektor Instytutu LegalTech przy Naczelnej Radzie Adwokackiej, również podkreśla wyzwania związane z AI. Jak zaznacza, chodzi m.in. o dbałość o dane, w szczególności o ich ochronę.
Jest to dla adwokatek i adwokatów rzeczą oczywistą. Do tego dochodzi konieczność ochrony tajemnicy zawodowej, co również łączy się z bezpieczeństwem danych. Wracając do tematu AI – to właśnie bezpieczeństwo danych, a idąc dalej wykorzystywanie naszych zawodowych informacji, jest dla fachowych pełnomocników dużym wyzwaniem. Fachowi pełnomocnicy muszą dokonać analizy ryzyka, gdzie dane związane z wykonywaniem zawodów są wykorzystywane oraz jak należy je chronić. Jeśli będziemy wykorzystywać narzędzia AI i jednocześnie będziemy pamiętać o bezpieczeństwie danych oraz o cyberbezpieczeństwie, to wówczas zminimalizujemy różne ryzyka związane z AI - podkreśla.
- Prowadząc kancelarie niemal każdy z nas wykorzystuje różne narzędzia technologiczne, wykorzystuje również płatne wersje, które mają więcej funkcjonalności czy zapewniają większy zakres cyberbezpieczeństwa – mówi Rzeszut i dodaje, że praca z nowymi technologami wiąże się z inwestycjami finansowymi, tak jak wiele innych aspektów pracy prawnika. – Prowadzenie kancelarii adwokackiej nie jest bezkosztowe. Wydajemy pieniądze na benzynę, żeby dojechać do sądu, papier, żeby wydrukować dokumenty, prąd, by zasilać nasze komputery, więc nie ma w tym nic dziwnego, że fachowi pełnomocnicy będą wydawać pieniądze na rozwiązania technologiczne, które będą towarzyszyć ich pracy - mówi.
Zwraca uwagę również na etykę zawodową, która - jak podkreśla Rzeszut - musi nadążać za realiami zawodu.
Zarówno Instytut LegalTech przy NRA, jak i Zespół ds. zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu przy NRA zajmują się kwestiami etyki oraz stosowania narzędzi AI w pracy adwokata i kancelariach adwokackich. Uaktualnienie zasad etyki jest konieczne z uwagi na zmieniający się świat, a ze zmieniającym się światem zmieniają się również sposoby i płaszczyzny wykonywania naszego zawodu. Od kilku lat systematycznie pojawiają się zmiany w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu. Warto wspomnieć, że zmiany są konsultowane ze środowiskiem adwokatury - podsumowuje.
Czytaj też w LEX: Obowiązki dokumentacyjne przy wdrażaniu rozwiązań AI w przedsiębiorstwie – ocena ryzyka, zarządzanie jakością, procedury i informacje >
Przepisy, bezpieczeństwo, standardy
Waldemar Koper, prezes Polskiego Stowarzyszenia Prawników Przedsiębiorstw oraz wiceprezes European Company Lawyers Association w Brukseli, zaznacza z kolei, że rynek polski nie jest już na etapie eksperymentów - lecz na etapie adaptacji, jeśli chodzi o narzędzia związane z AI. Dodaje, że przestają one być w polskich działach prawnych ciekawostką technologiczną, a stają się narzędziem wpływającym na sposób organizacji pracy. - Z moich obserwacji rynku, ale też z wyników raportu Future Ready Lawyer 2026, wynika, że zdecydowana większość prawników korzysta już z narzędzi AI w codziennej praktyce i odnotowuje wymierne oszczędności czasu i wzrost efektywności pracy. W polskich realiach najczęstsze zastosowania obejmują research prawny, przegląd i porównanie dokumentów, przygotowywanie pierwszych wersji umów czy wsparcie w analizie ryzyka regulacyjnego. To pokazuje, że AI zaczyna pełnić funkcję „asystenta merytorycznego”, który pozwala prawnikom przedsiębiorstw koncentrować się na zadaniach o wyższej wartości strategicznej - mówi.
W jego ocenie, w perspektywie najbliższych lat AI będzie jednym z głównych wyzwań stojących przed General Counsel.
Wyzwanie to ma kilka wymiarów. Po pierwsze - regulacyjny. Wejście w życie przepisów takich jak AI Act oznacza konieczność budowy wewnętrznych mechanizmów nadzoru nad systemami AI, oceny ryzyka i zapewnienia zgodności z wymogami prawa. Po drugie - inwestycyjny. Organizacje będą musiały inwestować nie tylko w same narzędzia, lecz także w cyberbezpieczeństwo, szkolenia oraz integrację technologii z istniejącymi procesami. Po trzecie - kulturowy. Skuteczne wdrożenie AI wymaga zmiany sposobu myślenia o technologii i roli działu prawnego jako funkcji proaktywnie wspierającej biznes. W tym kontekście konieczne jest wypracowanie jasnych standardów korzystania z AI. Standardy te powinny obejmować kwestie poufności danych, odpowiedzialności za rezultat pracy wspieranej przez AI, zasad weryfikacji wygenerowanych treści oraz transparentności wobec klientów wewnętrznych - podkreśla prezes.
Czytaj też w LEX: Atak Ransomware w kancelarii – jak może przebiegać i jak mu zaradzić? >
