Instytucja społeczna złożyła zawiadomienie? Odwoła się od umorzenia sprawy

Ministerstwo Sprawiedliwości chce rozszerzyć uprawnienia instytucji społecznych. Do opiniowania trafił właśnie projekt zmian w Kodeksie postępowania karnego, zakładający, że taka instytucja, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, będzie mogła wnieść zażalenie na postanowienie o umorzeniu śledztwa. Zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów taką możliwość mają jedynie instytucja państwowa lub samorządowa.

Jak uzasadnia MS, w aktualnym stanie prawnym o wszczęciu, odmowie wszczęcia albo o umorzeniu śledztwa zawiadamia się osobę lub instytucję państwową, samorządową lub społeczną, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, oraz ujawnionego pokrzywdzonego, a o umorzeniu także podejrzanego – z pouczeniem o przysługujących im uprawnieniach (art. 305 par. 4 k.p.k.). Instytucji wymienionej w tym przepisie przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa (art. 306 par. 1 pkt 2 k.p.k.). Natomiast na postanowienie o umorzeniu śledztwa prawo do wniesienia zażalenia ustawa, w art. 306 par. 1a pkt 2 k.p.k., przyznaje jedynie instytucji państwowej lub samorządowej, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie. To właśnie ma się zmienić. Krótka nowela zakłada dodanie jej do katalogu instytucji, którym takie uprawnienie przysługuje.

Czytaj: Ponad 10 mln zł grzywny orzeczonej przez sąd? MS chce podwyższyć stawki>>

Problem trudny do oszacowania, ale zmiana potrzebna

MS w uzasadnieniu wskazuje, że pojęcie instytucji społecznych rozumiane jest szeroko. – W doktrynie wskazuje się, że „Instytucją społeczną jest zespół urządzeń materialnych i organizacyjnych, zorganizowanych przez określone grupy, których zadaniem jest zaspokajanie potrzeb jednostkowych lub grupowych oraz wzmacnianie funkcjonowania zbiorowości jako całości. Instytucje społeczne nie tylko stanowią wzmocnienie i urzeczywistnienie prawa obywateli do uczestnictwa w życiu publicznym, lecz także umożliwiają właściwe wypełnianie funkcji społecznych oraz samorealizację we wszystkich sferach życia. Z zakresu tego pojęcia – ze względu na treść art. 13 Konstytucji RP – wyłączeniu podlegają organizacje odwołujące się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także organizacje, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa" – podkreśla.

I dodaje, że proponowana zmiana legislacyjna ma na celu przyznanie organizacjom społecznym, które złożyły zawiadomienie o przestępstwie, prawa do wnoszenia zażalenia na decyzję o umorzeniu postępowania przygotowawczego.

 Brak tego uprawnienia nie znajduje dostatecznego uzasadnienia i jest wątpliwy z aksjologicznego punktu widzenia. Niedostatki procedury karnej w omawianym obszarze są cyklicznie sygnalizowane nie tylko przez przedstawicieli doktryny, ale także przez zainteresowane organizacje społeczne. Często osoby pokrzywdzone unikają aktywności procesowej z uwagi na konieczność ponoszenia kosztów oraz ryzyko stygmatyzacji i wtórnej wiktymizacji. W tym zakresie znaczenia nabiera rola organizacji społecznych, których aktywność, objawiająca się złożeniem zawiadomienia o przestępstwie, staje się impulsem do wszczęcia postępowania przygotowawczego. W ocenie projektodawcy organizacje te powinny posiadać uprawnienie do zaskarżania nie tylko decyzji o odmowie wszczęcia śledztwa, ale także decyzji o jego umorzeniu, co zapewni właściwy poziom kontroli publicznej w odniesieniu do wyników postępowania przygotowawczego poprzez sądową weryfikację braku przesłanek do jego prowadzenia – zaznacza resort.

Dodaje równocześnie, że liczba spraw, w których zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa złożyły instytucje społeczne, jest trudna do oszacowania.

Czytaj też w LEX: Doręczenia pism za pośrednictwem portalu informacyjnego w postępowaniu karnym >

Co ze sprawami już umorzonymi?

Nowela zakłada też przepis przejściowy, zgodnie z którym do postanowień o umorzeniu śledztwa wydanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosować się będzie przepisy w dotychczasowym brzmieniu.

Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w doręczeniach pism (PISP, e-Doręczenia, doręczenia tradycyjne) dla profesjonalnych pełnomocników >