Ponad 10 mln zł grzywny orzeczonej przez sąd? MS chce podwyższyć stawki

Nie niższa od 100 złotych, nieprzekraczająca 20 000 zł – Ministerstwo Sprawiedliwości chce podwyższyć 10-krotnie wysokość stawki dziennej grzywny orzekanej przez sąd. W efekcie, przy niezmienionych granicach liczby stawek, minimalna wysokość grzywny - po zmianie przepisów - wynosiłaby 1 000 zł, a najwyższa potencjalnie nawet 10 800 000 zł. Projekt nowelizacji Kodeksu karnego trafił do wykazu prac legislacyjnych rządu, ma być gotowy w IV kwartale 2026 r.

Zmiany ma dotyczyć art. 33 par. 3 Kodeksu karnego. Zgodnie z jego obecnym brzmieniem, ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od 10 złotych ani też przekraczać 2000 złotych. MS proponuje, by stawka dzienna nie mogła być niższa od 100 złotych ani też przekraczać 20 000 złotych.

Warto też przypomnieć, że zgodnie z tym samym artykułem najniższa liczba stawek wynosi 10, zaś najwyższa 540 (to nie ma się zmienić). Grzywnę wymierza się w wysokości nie niższej od:

• 50 stawek – w przypadku czynu zagrożonego karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą roku;
• 100 stawek – w przypadku czynu zagrożonego karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 2 lat;
• 150 stawek – w przypadku czynu zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata.

Czytaj: Kary za wykroczenia i przestępstwa skarbowe rosną od lipca po raz drugi w tym roku>>

Cel: urealnienie granic stawki dziennej

Sąd najpierw ustala liczbę stawek dziennych, a następnie ich wysokość. Maksymalna wysokość grzywny może wzrosnąć do 810 stawek w przypadku kary łącznej (art. 86 par. 1 k.k.) oraz nadzwyczajnego obostrzenia kary (art. 38 par. 2 k.k.). W części szczególnej Kodeksu karnego przewidziano również możliwość wymierzenia grzywny do 3000 stawek (art. 277b, art. 309). Prezentowany projekt nie zakłada zmian w odniesieniu do liczby stawek dziennych, czyli do składnika grzywny ustalanego w pierwszym etapie orzekania kary grzywny, przy uwzględnieniu wagi popełnionego przestępstwa (społecznej szkodliwości czynu) i stopnia zawinienia.

W drugim etapie orzekania kary grzywny sąd ustala wysokość stawki dziennej, która obecnie nie może być niższa od 10 zł ani przekraczać 2000 zł. Ustalając stawkę dzienną, ma się kierować wskazaniami zawartymi w art. 33 par. 3 k.k., które można by nazwać zbiorowo „dyrektywą statusu majątkowego sprawcy".

– Projektowana ustawa ma na celu urealnienie granic stawki dziennej grzywny, które to granice pozostają niezmienione od początku obowiązywania k.k. W skrajnych przypadkach, biorąc pod uwagę, że grzywnę orzeka się co do zasady w wymiarze od 10 stawek dziennych (art. 33 par. 1 k.k.), może to prowadzić do jej orzeczenia w wysokości 100 zł. Taki wymiar kary można uznać za adekwatny i akceptowalny w przypadku odpowiedzialności za wykroczenia, ale nie za przestępstwa. Trudno bowiem, przy aktualnej sile nabywczej pieniądza, zaaprobować orzekanie grzywien za przestępstwa w wymiarze 100 zł lub niewiele wyższym. Dokonując wykładni art. 219 ust. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, Sąd Najwyższy już ponad 20 lat temu zwrócił uwagę, że „wymierzenie sprawcy przestępstwa grzywny kwotowej w śmiesznie niskiej wysokości, chociaż formalnie dopuszczalne, niemal zawsze urągałoby społecznemu poczuciu sprawiedliwości" – wskazuje w uzasadnieniu MS.

I dodaje, że również siła nabywcza pieniądza uległa istotnej zmianie. – Dla zobrazowania można wskazać, że w dacie uchwalenia Kodeksu karnego (6 czerwca 1997 r.), zgodnie z zarządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, wynagrodzenie minimalne wynosiło 406 zł. Od 1 stycznia 2026 r. najniższe wynagrodzenie za pracę wynosi 4806 zł – wskazano.

Ponad 10 mln zł grzywny?

MS dodaje, że skutkiem tego rozwiązania może być zaostrzenie kary grzywny. – Należy jednak podkreślić, że nie jest to cel projektu, a ewentualny skutek. Celem jest urealnienie wysokości stawki dziennej grzywny, która pomimo 10-krotnego wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę pozostaje na niezmienionym poziomie od prawie 30 lat – wskazano.

I dodano, że w odniesieniu do obecnie obowiązujących przepisów projektowana zmiana zakłada 10-krotne podwyższenie dolnej i górnej granicy stawki dziennej.

 Zważywszy, że zgodnie z przepisem, który wskazuje podstawowe granice liczby stawek grzywny, najniższa liczba stawek grzywny wynosi 10, najwyższa zaś 540 i że granice te nie zostaną zmienione, minimalna wysokość grzywny po wejściu w życie projektowanej zmiany będzie wynosiła 1 000 zł (10 stawek grzywny × 100 zł), a najwyższa potencjalnie może wynieść 10 800 000 zł (540 stawek grzywny × 20 000 zł) – podsumowano.