MS chce wprowadzenia aresztu elektronicznego – projekt w opiniowaniu
Areszty są problemem systemowym Polski, więc Ministerstwo Sprawiedliwości chce wprowadzić do polskiego porządku prawnego nowy środek zapobiegawczy w postaci aresztu elektronicznego. Nie mógłby być stosowany w sytuacji, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że osoba nim objęta będzie nakłaniała do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniała postępowanie karne. Propozycje przewidują również możliwość zamiany aresztu na areszt elektroniczny, co ma ograniczyć długotrwałość aresztów tymczasowych.
Projekt nowelizacji Kodeksu postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (UD256) trafił już do opiniowania. Oparty jest na projekcie przygotowanym przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego, która przy jego opracowaniu współpracowała z przedstawicielami Służby Więziennej. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu Komisji, prace nad projektem wprowadzenia do katalogu środków zapobiegawczych aresztu elektronicznego rozpoczęto po przyjęciu założenia, że w Polsce zbyt często i długotrwale stosowany jest środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania.
Ten najsurowszy ze środków zapobiegawczych, jak sama nazwa wskazuje, ma zapobiegać utrudnianiu biegu postępowania karnego. Tymczasem często stanowi, już od początku stosowania, rodzaj wykonywania przewidywanej kary pozbawienia wolności. Pamiętać przy tym trzeba, że rygory związane z tymczasowym aresztowaniem są surowsze od rygorów wykonywania kary pozbawienia wolności. Tymczasowe aresztowanie godzi w podstawowe prawa i wolności, odrywa aresztowanego od rodziny i środowiska, jest nadto uciążliwe i wiąże się ze znacznymi kosztami społecznymi – wskazano w uzasadnieniu, dodając, że tymczasowe aresztowanie stosowane jest często przez ponad rok lub czasem znacznie dłużej. Co z kolei wynika z przewlekłości postępowań przygotowawczych i sądowych, a także, jak podkreślono, z presji opinii publicznej, która często domaga się pozbawienia wolności podejrzanego już na początku postępowania karnego, nie zważając na domniemanie niewinności.
Czytaj: Areszt elektroniczny coraz bliżej - założenia w wykazie prac rządu>>
Dr Klonowski: Areszt elektroniczny – lekarstwo gorsze od choroby?>>
Nowy środek na etapie śledztwa i procesu
Zgodnie z projektem środek zapobiegawczy w postaci aresztu elektronicznego będzie mógł być stosowany na dwóch etapach postępowania, ale zawsze będzie się z nim wiązało tymczasowe aresztowanie. Po pierwsze, sąd będzie mógł zastosować areszt elektroniczny, gdy prokurator wnioskuje w początkowej fazie postępowania przygotowawczego o zastosowanie tymczasowego aresztowania albo tymczasowego aresztowania z możliwością zmiany na areszt elektroniczny. Po drugie, w dalszej fazie postępowania karnego wobec osoby, która już przebywa w areszcie śledczym, a dalsze stosowanie tymczasowego aresztowania nie jest konieczne.
Innymi słowy, prokurator będzie mógł wystąpić do sądu z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania albo tymczasowego aresztowania z możliwością zmiany na areszt elektroniczny.
Ten ostatni schemat zastosowania projektowanego środka zapobiegawczego łączy się głównie z sytuacją procesową, gdy niezbędne jest przykładowo dokończenie wyjaśnień podejrzanego, weryfikacja dowodowa przedstawionej przez niego wersji przebiegu zdarzenia czy też umożliwienie wykonania innego deklarowanego środka zapobiegawczego, który zostanie oceniony jako wystarczający na danym etapie postępowania – wskazano.
Areszt będzie wymagał szczegółowego uzasadnienia?
Prokurator będzie zobligowany we wniosku wskazać na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa, okoliczności przemawiające za istnieniem zagrożeń dla prawidłowego toku postępowania lub możliwością popełnienia nowego, ciężkiego przestępstwa oraz określoną podstawę stosowania tego środka zapobiegawczego i konieczność jego stosowania. Będzie musiał też wyjaśnić, dlaczego uznał za konieczne zastosowanie aresztu, a nie aresztu elektronicznego lub innego środka zapobiegawczego.
Co więcej, sąd w przypadku zastosowania tymczasowego aresztowania będzie musiał wyjaśnić, dlaczego nie uznano za wystarczające zastosowania innego środka zapobiegawczego, w szczególności dlaczego nie jest wystarczające zastosowanie aresztu elektronicznego.
W postępowaniach przygotowawczych tymczasowe aresztowanie albo tymczasowe aresztowanie z możliwością zmiany na areszt elektroniczny będzie stosował, na wniosek prokuratora, sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie, a w wypadkach niecierpiących zwłoki także inny sąd rejonowy. Po wniesieniu aktu oskarżenia tymczasowe aresztowanie albo areszt elektroniczny będzie stosował sąd, przed którym sprawa się toczy.
E-areszt pod określonymi warunkami
Rozpoznając wniosek prokuratora o zastosowanie tymczasowego aresztowania albo tymczasowego aresztowania z możliwością zmiany na areszt elektroniczny, sąd będzie mógł, tak jak dotychczas, odmówić zastosowania tymczasowego aresztowania, zastosować tymczasowe aresztowanie na dotychczasowych zasadach albo, zgodnie z projektowanym art. 257 par. 1a k.p.k., stosując tymczasowe aresztowanie, będzie mógł zastrzec, że środek ten ulegnie zmianie na areszt elektroniczny z dniem, w którym wobec oskarżonego zostaną uruchomione środki techniczne niezbędne do wykonywania aresztu elektronicznego, pod warunkiem że spełnione zostaną określone warunki.
O jakie warunki chodzi? Przede wszystkim osoba nim objęta będzie musiała wyrazić zgodę, a dodatkowo:
- będzie musiała dysponować odpowiednim miejscem pobytu na czas stosowania aresztu elektronicznego;
- osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie z nią będą musiały wyrazić zgodę obejmującą rozpoczęcie stosowania aresztu elektronicznego, obejmującą także umożliwienie podmiotowi dozorującemu przeprowadzania czynności kontrolnych;
- wykonywaniu aresztu elektronicznego nie będą mogły stać na przeszkodzie warunki techniczne.
Sąd będzie mógł też zastosować areszt elektroniczny pomimo braku zgody współmieszkańców, „jeżeli wykonanie aresztu elektronicznego w sposób oczywisty nie wiąże się z nadmiernymi trudnościami dla osoby, która takiej zgody nie wyraziła, i narusza jej prywatność jedynie w nieznacznym stopniu”.
Typowe błędy profesjonalnych pełnomocników w pismach procesowych w sprawach karnych - czytaj w LEX >
Areszt elektroniczny całą dobę, ale sąd może pozwolić na wyjście z domu
W myśl proponowanych przepisów areszt elektroniczny będzie trwał przez całą dobę, ale sąd będzie mógł określić przedziały czasu w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, w których oskarżony ma prawo oddalić się z miejsca wykonywania tego środka, uwzględniając, jak wskazano, potrzebę realizacji przysługujących mu praw (chyba że zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania wymaga, aby oskarżony przebywał w miejscu wykonywania środka zapobiegawczego bez oddalania się). W myśl projektowanych przepisów okres, w którym oskarżony będzie miał prawo oddalić się z miejsca wykonywania aresztu elektronicznego, nie będzie mógł przekraczać 3 godzin dziennie w okresie pierwszych 6 miesięcy.
Sąd będzie mógł też zastosować łącznie z aresztem elektronicznym np. poręczenie majątkowe.
Stosowanie poręczenia majątkowego - zobacz procedurę w LEX >
7 dni na rozpoznanie zażalenia
Projekt przewiduje również, że zażalenie na postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania, aresztu elektronicznego oraz zabezpieczenia majątkowego powinno być przekazane do rozpoznania w ciągu 48 godzin.
Sąd natomiast, zgodnie z nowelą, powinien je rozpoznać niezwłocznie, nie później niż przed upływem 7 dni od przekazania mu zażalenia wraz z niezbędnymi aktami.
Uchylanie się od e-aresztu skończy się aresztem
Jeśli dojdzie np. do mataczenia lub próby wpływania na świadków albo łamania rygorów e-aresztu, będzie to skutkowało zastosowaniem tymczasowego aresztowania. Sąd będzie wówczas wskazywał, w jakim zakresie areszt elektroniczny uznaje za wykonany.
Czytaj też w LEX: Dozór elektroniczny z perspektywy sądowego kuratora zawodowego >
