Senackie komisje za dalszą cyfryzacją w sądach i większą ochroną danych osobowych świadków

Senacka Komisja Praw Człowieka i Praworządności oraz Komisja Ustawodawcza opowiedziały się bez poprawek za dwiema ustawami przygotowanymi w Ministerstwie Sprawiedliwości, które mają na celu kompleksowe usprawnienie, cyfryzację oraz zwiększenie dostępności i ochrony praw w postępowaniach sądowych. Nowelizacje obejmują Kodeks postępowania karnego - przyspieszając kontakt elektroniczny oraz wzmacniając ochronę danych osobowych świadków i pokrzywdzonych, a także Prawo o ustroju sądów powszechnych - tworząc m.in. ogólnokrajową cyfrową bazę i publiczną wyszukiwarkę biegłych.

Senacka Komisja Praw Człowieka i Praworządności oraz Komisja Ustawodawcza poparła bez poprawek ustawę o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy o doręczeniach elektronicznych. Przepisy mają na celu usprawnienie i unowocześnienie procedury karnej poprzez powszechniejsze wykorzystanie środków komunikacji elektronicznej oraz znaczące wzmocnienie ochrony prywatności świadków i pokrzywdzonych.

Główne założenia nowelizacji k.p.k.

1. Rozszerzona ochrona danych osobowych świadków i pokrzywdzonych

• Anonimizacja danych w protokołach: utajnieniu w protokole głównym podlegać będą nie tylko adres zamieszkania i pracy, ale również: numer telefonu, adres e-mail, numer PESEL oraz dane dokumentu tożsamości pokrzywdzonych i świadków.
• Załącznik adresowy: wszystkie powyższe dane będą gromadzone wyłącznie w odrębnym załączniku adresowym, do wiadomości organu prowadzącego postępowanie.
• Obowiązek uzasadnienia odstąpienia od ochrony: wprowadzono zasady ułatwiające odstąpienie od ochrony w uzasadnionych przypadkach (np. gdy dane są już znane oskarżonemu lub są publicznie dostępne w rejestrach gospodarczych), przy czym wydanie takiego zarządzenia będzie wymagało pisemnego uzasadnienia.

Czytaj też: MS chce wprowadzenia aresztu elektronicznego – projekt w opiniowaniu >

2. Integracja z e-Doręczeniami

• Ustawa doprecyzowuje zasady składania oświadczeń o wyrażeniu zgody na dokonywanie doręczeń na adres do doręczeń elektronicznych (e-Doręczenia) przez podmioty niepubliczne oraz zasady ochrony tych adresów w załącznikach adresowych.

Po poparciu przez komisje ustawa trafi pod głosowanie na najbliższym posiedzeniu plenarnym Senatu.

Czytaj też w LEX: Typowe błędy profesjonalnych pełnomocników w pismach procesowych w sprawach karnych >

Do protokołów sporządzonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosować się będzie dotychczasowe przepisy ochrony danych (art. 148a k.p.k.).

Ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Główne założenia nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych

Komisja przyjęła również projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Przepisy wprowadzają cyfryzację listy biegłych sądowych z ogólnodostępną wyszukiwarką internetową oraz gwarantują pełny dostęp do sądów osobom z trudnościami w komunikowaniu się.

1. Ujednolicona teleinformatyczna baza biegłych sądowych

• Jednolity system teleinformatyczny: prezesi sądów okręgowych będą prowadzić listy biegłych w specjalnym systemie teleinformatycznym.
• Bezpośredni dostęp dla organów procesowych: sądy powszechne, wojskowe, prokuratura, IPN oraz Ministerstwo Sprawiedliwości zyskają stały, elektroniczny dostęp do pełnych danych biegłych (w tym danych kontaktowych i PESEL), co znacząco przyspieszy powoływanie biegłych w sprawach.
• Publiczna wyszukiwarka internetowa: w sieci powstanie ogólnodostępna wyszukiwarka biegłych sądowych. Obywatele sprawdzą w niej imię, nazwisko, specjalizację oraz okres, na jaki biegły został ustanowiony. Dane kontaktowe biegłego (adres, e-mail, telefon) będą publikowane w wyszukiwarce za jego zgodą.
• Prywatność i retencja danych: określono jasne zasady ochrony danych - dane skreślonego biegłego wykreślonego z bazy będą przechowywane przez okres 10 lat od początku roku następującego po skreśleniu.

Czytaj też w LEX: Wirtualna sala narad i inne nowe instrumenty postępowania karnego. Uwagi na tle zagrożeń i kosztów cyfryzacji >

2. Prawo do bezpłatnego tłumacza i wybranej formy komunikacji

• Gwarancja dostępności: osoby doświadczające trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się zyskały ustawowe prawo do występowała przed sądem przy użyciu wybranej przez siebie formy komunikowania się (zgodnie z ustawą o języku migowym i innych środkach komunikowania się).
• Bezpłatna pomoc: ustawa gwarantuje tym osobom prawo do bezpłatnego korzystania z pomocy tłumacza języka migowego w postępowaniu sądowym.

3. Standaryzacja sądowych systemów teleinformatycznych

Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem ds. informatyzacji uzyskał upoważnienie do wydawania rozporządzeń określających standardy bezpieczeństwa, wydajności oraz minimalną funkcjonalność sądowych systemów teleinformatycznych, co zapewni ich spójność i jednorodność w skali kraju.

Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w doręczeniach pism (PISP, e-Doręczenia, doręczenia tradycyjne) dla profesjonalnych pełnomocników >

Przepisy przejściowe i wdrożenie

• 3 miesiące na cyfryzację baz: prezesi sądów okręgowych mają 3 miesiące od dnia wejścia w życie ustawy na przeniesienie dotychczasowych list biegłych do systemu teleinformatycznego, uruchomienie wyszukiwarki oraz wezwanie biegłych do uzupełnienia danych i zebranie ewentualnych zgód na publikację danych kontaktowych.

Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Ustawy trafią pod obrady Senatu na posiedzeniu plenarnym, gdzie izba wyższa zdecyduje o ich ostatecznym przyjęciu.

Czytaj też w LEX: Konsekwencje wyroku C-521/21 dla spraw prowadzonych przez sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 8.12.2017 r. >