Przez pieczę współdzieloną rodzice będą nadużywać ulg podatkowych? MFiG chce poprawki

Projekt Ministerstwa Sprawiedliwości, który ma uregulować pieczę współdzieloną nad dzieckiem, jest już na ostatniej prostej prac rządowych. Wstrzymuje go jednak Ministerstwo Finansów i Gospodarki, a to dlatego, że obawia się, iż rodzice wychowujący w ten sposób dzieci będą korzystać z preferencji podatkowych dla osób samotnie wychowujących dzieci, a co więcej, że skala tego zjawiska będzie duża. Autopoprawka jest już rozpatrywana przez MS.

Kwestie pieczy współdzielonej, podobnie jak m.in. penalizacja uporczywego utrudniania kontaktów z dzieckiem, od dawna budzą spore emocje. Minister sprawiedliwości już we wrześniu 2025 r. zapowiadał ustawowe uregulowanie tej pierwszej kwestii, czego wynikiem jest projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz niektórych innych ustaw (UD 349), który jest obecnie na etapie Stałego Komitetu Rady Ministrów.

Czytaj: Nowela o pieczy współdzielonej do „poprawki"? Zastrzeżenia ma NRA>>

Co w projekcie?

Ministerstwo proponuje m.in., by zgodnie z art. 756(1a) k.p.c. sąd, w postępowaniu zabezpieczającym dotyczącym wniosku o uregulowanie pieczy nad dzieckiem, orzekał pieczę współdzieloną do czasu zakończenia sprawy, jeżeli rodzicom żyjącym w rozłączeniu będzie przysługiwać władza rodzicielska w pełnym zakresie. Odstąpienie od orzeczenia pieczy współdzielonej będzie możliwe tylko wówczas, gdy taka forma sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem będzie sprzeczna z dobrem dziecka lub jedno z rodziców sprzeciwi się powierzeniu mu bieżącej pieczy nad dzieckiem.

Projekt reguluje kryteria przyznania pieczy współdzielonej. Wśród nich znalazły się: zdanie dziecka, jego wiek i stan zdrowia, zdolność rodziców do komunikacji i współpracy w sprawach dotyczących dziecka, odległość pomiędzy miejscami pobytu rodziców (w OSR wskazano, że przy pieczy współdzielonej preferowane jest, aby rodzice mieli miejsce pobytu w tej samej lub pobliskiej miejscowości, tak aby dziecko nie musiało pokonywać znacznych odległości między rodzicami zbyt często, a także z uwagi na konieczność uczęszczania przez dziecko do jednej i tej samej szkoły, przedszkola czy żłobka), a także dotychczasowy podział obowiązków rodzicielskich.

Zmiana ma objąć również art. 96 par. 1 k.r.o. W zdaniu drugim ma zostać dodane, że rodzice, wychowując dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską, są zobowiązani troszczyć się o jego fizyczny i duchowy rozwój, zapewnić mu, tu nastąpiła zmiana, bezpieczeństwo i przygotować je należycie do pracy odpowiednio do jego uzdolnień. To krytycznie oceniła m.in. Naczelna Rada Adwokacka. W swoich uwagach wskazała, że „brak jest bezpośredniego odniesienia w projekcie ustawy do kwestii przemocy wobec dzieci oraz drugiego rodzica”. „Projekt nie przewiduje, aby wszczęcie procedury «Niebieskiej Karty» czy też ustalenie przemocy (nawet nieprawomocne) skutkowało wyłączeniem pieczy współdzielonej. Brak wyraźnych ograniczeń w sytuacjach przemocy może prowadzić do wtórnej wiktymizacji ofiary, co może skutkować koniecznością współpracy ofiary przemocy z jej sprawcą czy pozostawaniem dziecka pod pieczą rodzica stosującego przemoc” – zaznaczono.

Czytaj: Raz u mamy, raz u taty - to nie zawsze w interesie dziecka>>

Projekt o pieczy współdzielonej w wykazie prac legislacyjnych rządu>>

MF obawia się o wpływy z podatków?

Do projektu odniosło się też Ministerstwo Finansów i Gospodarki. Chodzi, jak wyjaśniło, o uzupełnienie projektu o zmiany ustawy o PIT w zakresie art. 6 ust. 4f i art. 27f ust. 4 zdanie trzecie tej ustawy oraz dodanie ust. 4fa w art. 6 ustawy o PIT.

- Koncentrując się na ustawie o PIT, w związku z zawartymi w projekcie zmianami w tej ustawie, należy zauważyć, że zawiera ona preferencję dla rodziców i opiekunów prawnych dziecka, którzy sami, tj. w pojedynkę, wychowują dziecko (głównie chodzi o dziecko małoletnie, ale po spełnieniu określonych warunków może to być również dorosłe dziecko, np. do 25. roku życia albo bez względu na wiek, gdy ma orzeczoną niepełnosprawność). Preferencja polega na możliwości określania podatku PIT (w przypadku gdy ma zastosowanie skala podatkowa) w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci – wskazano i dodano, że ten sposób opodatkowania przynosi wymierną korzyść finansową, która ma różną wysokość w zależności od indywidualnej sytuacji podatnika (im wyższe dochody, tym wyższa korzyść); jest efektem uniknięcia progresji na skali podatkowej (art. 27 ust. 1 ustawy o PIT) lub jej spłaszczenia; wynika ze stosowania kwoty wolnej x 2 (za siebie oraz za dziecko).

Przy obecnej kwocie wolnej w wysokości 30 000 zł maksymalny zysk osoby samotnie wychowującej dzieci wynosi ok. 24 000 zł rocznie. Z uwagi na wysokość tej korzyści podatkowej kwestia możliwości stosowania tej preferencji jest przedmiotem sporów podatników z organami podatkowymi. Spory te dotyczą w szczególności sytuacji, w których rodzice wychowują dzieci w ramach opieki naprzemiennej (po zmianie: pieczy współdzielonej). Organy podatkowe od lat stoją bowiem na stanowisku, że jeśli obydwoje rodzice uczestniczą w życiu dziecka (wychowują dziecko w ramach opieki naprzemiennej), to nie wychowują dziecka samotnie (w pojedynkę) – wyjaśnia MFiG.

Dodano równocześnie, że z takim stanowiskiem organów podatkowych od lat nie zgadzają się sądy administracyjne, uznając, że rodzic, który wychowuje dziecko w ramach opieki naprzemiennej, jest osobą samotnie wychowującą dzieci.

Na pieczy współdzielonej będzie można skorzystać?

Jak dodano, prowadzi to do sytuacji, w której w wyniku wykonania wyroku sądu z preferencyjnego opodatkowania dochodów na zasadach przewidzianych dla jednej osoby (osoby samotnie wychowującej dzieci) korzystają zarówno matka, jak i ojciec dziecka, choć obydwoje sprawują naprzemiennie opiekę lub pieczę nad dzieckiem w porównywalnych i powtarzających się okresach.

MS w opiniowanym projekcie zaproponowało co prawda zmianę w ustawie o PIT, ale ograniczającą się wyłącznie do zastąpienia wyrazów „opieka naprzemienna” wyrazami „piecza współdzielona”. W ocenie Ministerstwa Finansów i Gospodarki to jednak nie wystarczy, a to dlatego, że zdaniem resortu po wejściu w życie przepisów „sprawowanie opieki nad dzieckiem w modelu opieki naprzemiennej/pieczy współdzielonej może stać się najczęściej występującą formą wychowywania dziecka przez rozwiedzionych rodziców”.

MFiG chce więc takich zmian, aby po ich przyjęciu „sądy administracyjne nie mogły kontynuować dotychczasowej narracji uznającej, że w przypadku sprawowania opieki naprzemiennej/pieczy współdzielonej oboje rodziców może opodatkować swoje dochody na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci”.

Od początku omawiana preferencja podatkowa miała bowiem wspierać wyłącznie tych podatników, którzy sami wychowują dzieci. Przy czym przez samotne/samodzielne wychowywanie dziecka przez rodzica (w sytuacji, gdy oboje rodzice żyją) należy rozumieć wyłącznie takie przypadki, gdy rodzic posiada nieograniczoną władzę rodzicielską, natomiast drugi rodzic nie żyje, ma ograniczoną lub zawieszoną władzę rodzicielską lub jest jej pozbawiony – podsumowano.

I dodano, że nieuwzględnienie tych uwag spowoduje, że „wdowy/wdowcy i rodzice wychowujący dzieci w pieczy współdzielonej będą korzystać z takiej samej preferencji, choć ich sytuacja jest całkowicie odmienna (wdowa/wdowiec nie może liczyć na wsparcie drugiego rodzica)”.

MS prosi o czas, trwają konsultacje

Wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha poinformował Stały Komitet Rady Ministrów, że trwa analiza merytoryczno-legislacyjna projektu i rozważane jest zgłoszenie autopoprawki w związku z uwagami Ministerstwa Finansów