Projekt o pieczy współdzielonej w wykazie prac legislacyjnych rządu

W trzecim kwartale 2026 r. ma być gotowy projekt nowelizacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wprowadzający do prawa polskiego pojęcie i definicję pieczy współdzielonej. Zgodnie z założeniami, które znalazły się już w wykazie prac legislacyjnych rządu, sąd, pozostawiwszy władzę rodzicielską obojgu rodzicom, będzie powierzał im sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem naprzemiennie w powtarzających się, ale niekoniecznie w takich samych okresach. Priorytetem ma być zawsze dobro dziecka.

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek już we wrześniu zapowiadał projekt, który ureguluje prawnie kwestię opieki współdzielonej nad dzieckiem. Wskazywał wówczas, że będzie to rozwiązanie priorytetowe w sytuacjach, gdy nie ma konfliktu między rodzicami. Kwestia ta wybrzmiała też w tegorocznej uchwale XXVI Kongresu Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce. Podkreślono w niej poparcie dla takich zmian i zaznaczono, że może to realnie usprawnić działanie wymiaru sprawiedliwości w zakresie spraw rodzinnych.

Czytaj: Tak - dla opieki naprzemiennej, nie - dla utrudniania kontaktów>>

Z tematem uregulowania opieki naprzemiennej, ale też utrudniania kontaktów, próbował zmierzyć się i poprzedni rząd, nad projektami pracował też ówczesny Senat. Ten ostatni proponował np., by w kodeksie karnym dodać przepis, zgodnie z którym za utrudnianie lub uniemożliwianie wykonania kontaktów lub sprawowania opieki nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, wynikających z orzeczenia albo ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem, groziłaby kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. A jeżeli w następstwie takiego czynu pokrzywdzony doznałby uszczerbku na zdrowiu psychicznym, sprawca podlegałby karze pozbawienia wolności od roku do lat 3, a w przypadku jego próby samobójczej — od 2 do 12 lat.

MS zapewnia, że wprowadzenie projektowanych uregulowań prawnych ma na celu „zwiększenie liczby przypadków, w których zostanie zastosowana reguła równości w zakresie praw i obowiązków rodzicielskich po rozstaniu rodziców". Takie rozwiązanie pozwoli również zmniejszyć negatywne skutki rozwodu lub rozstania dla dziecka, zapewniając mu stabilność emocjonalną i ciągłość relacji z obojgiem rodziców.

Sąd ma kierować się dobrem dziecka

Projekt ma zakładać m.in. dodanie przepisów art. 58 par. 1a[1] - 1a[3] k.r.o. wprowadzających model pieczy współdzielonej. I tak proponowana regulacja z art. 58 par. 1a[1] k.r.o. wprowadza pieczę współdzieloną jako formę jej sprawowania nad dzieckiem po rozwodzie lub rozstaniu rodziców. Regulacja zaproponowana w art. 58 par. 1a[2] obliguje sąd, przy orzekaniu pieczy współdzielonej, do kierowania się zasadą dobra dziecka. Stosownie do projektowanego art. 58 par. 1a[3], jeżeli za tym przemawia dobro dziecka, sąd będzie mógł powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka.

Projekt ma również wprowadzić zasadę, że sąd orzekający rozwód lub separację będzie zwolniony z obowiązku orzekania o kontaktach rodzica z dzieckiem, jeżeli rodzic ten nie bierze udziału w rozprawie i są podstawy do wydania wyroku zaocznego lub rodzic jest nieznany z miejsca pobytu (projektowany art. 58a par. 1d k.r.o.).

Kolejna propozycja dotyczy dodania w art. 58 k.r.o. przepisu par. 1c oraz dodania w art. 107 k.r.o. przepisu par. 1c – w myśl których sąd rozwodowy (w sprawie o rozwód lub o separację) i sąd opiekuńczy (w przypadku rodziców żyjących w rozłączeniu) nie będzie orzekał o kontaktach rodziców z dzieckiem i alimentach na rzecz dziecka w sytuacji, kiedy dziecko umieszczone jest w pieczy zastępczej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Dodatkowo zaproponowano również dodanie w art. 445 par. 3 i art. 445[1] par. 3 k.p.c. wyłączenia zakazu wszczynania w trakcie sprawy o rozwód lub o separację spraw o alimenty i kontakty z dzieckiem, jeżeli wspólne dzieci małżonków zostały umieszczone w pieczy zastępczej, oraz wyłączenia obowiązku przekazywania takich spraw do sprawy rozwodowej lub o separację, jeżeli zostały wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód i separację.

MS chce usprawnić postępowania dotyczące kontaktów z dzieckiem

Resort chce też zaproponować zmianę kodeksu postępowania cywilnego w kierunku usprawnienia postępowań dotyczących władzy rodzicielskiej lub kontaktów z dzieckiem, wszczętych przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację. Proponuje, aby toczące się przed sądem rejonowym sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej lub kontaktów z dzieckiem, wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, były przez sąd rejonowy przekazywane do sądu okręgowego, przed którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację (sąd okręgowy w sprawach o rozwód lub o separację, na podstawie art. 58 par. 1 k.r.o., działa jako sąd opiekuńczy i orzeka o władzy rodzicielskiej rodziców wobec wspólnego małoletniego dziecka oraz ich kontaktach z dzieckiem) za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub separację. Aktualnie postępowania dotyczące władzy rodzicielskiej i kontaktów wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację (za ten okres), które nie zostały zakończone, ulegają zawieszeniu i oczekują na zakończenie sprawy rozwodowej. – Sprawy takie są zawieszane z reguły na kilka lat, a po podjęciu, w większości przypadków, umarzane. Jest więc konieczna koncentracja materiału dowodowego przed jednym sądem i wydanie rozstrzygnięcia w jednym postępowaniu – zaznacza.