Prezes TK do ETPCz ws. czwórki sędziów TK – w Polsce sprawa nie jest zakończona
Prezes Trybunału Konstytucyjnego Bogdan Święczkowski w piśmie skierowanym do ETPCz wyjaśnia, że prezydenckie wątpliwości dotyczące czwórki nowych sędziów TK – Krystiana Markiewicza, Macieja Taborowskiego, Marcina Dziurdy, Anny Korwin-Piotrowskiej – dotyczą m.in. faktu, że wszyscy zostali wybrani tego samego dnia, nie poinformowano też, który sędzia jaki wakat ma zająć. O samym ślubowaniu w Sejmie napisał, że nie nastąpiło w obecności prezydenta, i dodał, że w Polsce nadal trwa postępowanie w sprawie sporu kompetencyjnego dotyczącego właśnie tego zdarzenia.
Przypomnijmy, że 9 kwietnia w Sejmie, w obecności m.in. notariusza, odbyło się ślubowanie szóstki sędziów TK wybranych 13 marca przez Sejm. Czwórka z nich – prof. Krystian Markiewicz, prof. Marcin Dziurda, prof. Maciej Taborowski oraz sędzia Anna Korwin-Piotrowska – ślubowała po raz pierwszy. Prezydent Karol Nawrocki jak dotąd nie zaprosił ich bowiem na ślubowanie do Pałacu Prezydenckiego. Nie było też dotąd informacji, że tego zaproszenia nie będzie. Dr Magdalena Bentkowska i prof. Dariusz Szostek zrobili to po raz drugi, ponieważ 1 kwietnia br. złożyli ślubowanie podczas uroczystości z udziałem prezydenta w Pałacu. Kwestię ślubowania sędziów TK reguluje art. 4 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (ustawa z 30 listopada 2016 r.). Zgodnie z nim osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ślubowanie. Odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska sędziego Trybunału. Z kolei w myśl art. 5 stosunek służbowy sędziego Trybunału nawiązuje się po złożeniu ślubowania. Prezes Święczkowski przydzielił następnie sprawy i gabinety w TK dwójce sędziów, którzy ślubowali w Pałacu Prezydenckim, a w przypadku pozostałych poinformował, że nie może nawiązać stosunku służbowego, dopóki nie dostanie informacji od prezydenta, że ich ślubowanie w Sejmie traktuje jako ślubowanie zgodne z ustawą. Kolejnym etapem było wydanie – 6 maja – przez Europejski Trybunał Praw Człowieka zabezpieczenia nakazującego Polsce zapewnienie, by jej właściwe władze publiczne powstrzymały się od utrudniania objęcia i wykonywania obowiązków sędziowskich przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm 13 marca 2026 roku. A 12 maja Trybunał wydał wyrok, w którym wskazał, że art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, rozumiany w ten sposób, iż nakłada na prezydenta obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na sędziego TK, jest niekonstytucyjny. Zaznaczył również, że ślubowanie „wobec" prezydenta oznacza „w obecności" prezydenta. Zgłoszono jednak dwa zdania odrębne – m.in. sędzia Jarosław Wyrembak wskazał, że ten wyrok może być oceniany jako precedens zagrażający w wymiarze systemowym, konstytucyjnym i ustawowym regułom obsadzania urzędów, organów i stanowisk. Dodatkowo prokuratura prowadzi śledztwo w sprawie niedopuszczenia do orzekania czworga sędziów – zawiadomienie w tej sprawie złożyli m.in. Bentkowska i Szostek, a Święczkowski złożył zawiadomienie w sprawie złożenia fałszywego zawiadomienia o przestępstwie przez sędziów Bentkowską i Szostka.
Czytaj: Jest zabezpieczenie ETPCz w sprawie czwórki nowych sędziów TK>>
Nowi sędziowie TK domagają się wyłączenia trzech sędziów ze składu>>
TK: przepisy nie zobowiązują prezydenta do przyjęcia ślubowania sędziów TK>>
Apel sędziów Trybunału o zwołanie zgromadzenia ogólnego>>
Prezes TK pisze do ETPCz
ETPCz zwrócił się też do strony polskiej o przedstawienie sytuacji czworga sędziów. Teraz do Trybunału pisze Święczkowski, wskazując, że Trybunałowi Konstytucyjnemu nie przedstawiono stanowiska rządu w tej sprawie, a z informacji medialnych wynika, że rząd poinformował ETPCz, że skarżący sędziowie złożyli ślubowanie i są sędziami Trybunału. Dlatego, jak podkreślił, kieruje do ETPCz wyjaśnienia w tej sprawie.
Święczkowski zaznacza równocześnie, że Trybunał Konstytucyjny nie utrudnia objęcia i wykonywania obowiązków sędziowskich przez skarżących, gdyż – jak pisze – wskazane osoby nie są sędziami. – Brak prawnej możliwości podjęcia obowiązków przez osoby wybrane na stanowisko sędziego Trybunału jest konsekwencją nienawiązania stosunku służbowego sędziego TK – pisze, przypominając brzmienie przepisów dotyczących ślubowania.
Nawiązuje też do informacji, którą otrzymał od prezydenta w tej sprawie. Przypomina, że w świetle art. 194 ust. 1 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat.
Oznacza to, że dziewięcioletnia kadencja każdego sędziego Trybunału Konstytucyjnego biegnie indywidualnie. W dniu 13 marca 2026 r. Sejm podjął sześć uchwał w sprawie wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Uchwały powyższe zostały w dniu 13 marca 2026 r. przesłane prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej przez marszałka Sejmu. W związku z otrzymaniem powyższych dokumentów szef Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, działając w imieniu prezydenta RP, skierował w dniu 18 marca 2026 r. do marszałka Sejmu wystąpienie zawierające wniosek o przedstawienie wyjaśnień dotyczących procedowania przez Sejm w sprawie obsadzenia stanowisk sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Dotyczyło to w szczególności konieczności wyjaśnienia zachowania terminów zgłaszania kandydatur na stanowiska sędziego TK – pisze prezes.
Jak precyzuje, poproszono o udzielenie szczegółowych wyjaśnień w przedstawionych kwestiach oraz udostępnienie dokumentów dotyczących dokonanego przez Sejm w dniu 13 marca 2026 r. wyboru na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego. – W dniu 18 marca 2026 r. marszałek Sejmu przesłał do prezydenta Rzeczypospolitej pismo zawierające potwierdzenie dokonania przez Sejm w dniu 13 marca 2026 r. wyboru sześciu osób na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego. W dniu 19 marca 2026 r. szef Kancelarii Sejmu skierował do szefa Kancelarii Prezydenta RP pismo stanowiące odpowiedź na przesłane pytania. Zdaniem prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w piśmie tym nie odniesiono się jednak do najistotniejszych wątpliwości dotyczących procedowania wyboru sędziów. 23 marca 2026 r. szef Kancelarii Prezydenta RP, działając w imieniu prezydenta, skierował do marszałka Sejmu kolejne wystąpienie wskazujące, iż nie zostały prezydentowi RP udzielone wyjaśnienia w kwestiach podniesionych w wystąpieniu z dnia 18 marca 2026 r., w tym w szczególności w zakresie przedstawionych wątpliwości odnośnie do przestrzegania zasad konstytucyjnych przy wyborze sędziów TK. (…) W piśmie tym szef KPRP wskazuje, że nie udzielono odpowiedzi na pytanie, dlaczego przy procedowaniu wyboru sędziów w dniu 13 marca 2026 r. nie zastosowano konstytucyjnej zasady indywidualizacji powołań wyrażonej w art. 194 ust. 1 Konstytucji – wskazuje. I dodaje, że nie przekazano też odpowiedzi, w miejsce jakich sędziów wybrano nowych sędziów TK.
Ślubowanie nie w obecności prezydenta
Święczkowski przywołuje też wyrok w sprawie K 34/15 z 2015 r., w którym Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazał, podkreślając obowiązek odebrania przez prezydenta ślubowania nowego sędziego TK, że „zajście nadzwyczajnej, obiektywnej i niebudzącej wątpliwości sytuacji, której racjonalnie nie można było przewidzieć i zapobiec, może spowodować, że zasada ochrony nadrzędności Konstytucji wymagać będzie określonego zachowania także ze strony prezydenta i uzasadniać wydłużenie czasu na odebranie ślubowania". Dodano wówczas, że sytuacja uzasadniająca wydłużenie czasu na odebranie ślubowania musiałaby się jednak wiązać z oczywistą i niebudzącą wątpliwości okolicznością wskazującą na to, że Sejm nie podjął uchwały w rozumieniu art. 120 zdania drugiego Konstytucji, dana osoba nie ma zdolności prawnej do objęcia mandatu sędziego bądź też ujawniły się – już po dokonanym wyborze – trwałe i nieusuwalne przeszkody związane z nieznaną uprzednio sytuacją personalną sędziego.
– W zaistniałej sprawie istnieją zatem wątpliwości konstytucyjne podobne do problemów rozstrzygniętych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. W świetle powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne – dodał.
Przed TK trwa postępowanie
Dodał równocześnie, że istota sprawy zawisłej przed ETPCz (Dziurda i inni p. Polsce) dotyczy materii należącej do „wyłącznej kognicji Trybunału Konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie będącej w toku". I nawiązał do sprawy dotyczącej sporu kompetencyjnego pomiędzy prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej a Sejmem o to, czy Sejm jest uprawniony do organizowania albo legitymizowania czynności mających zastępować ustawowy akt złożenia ślubowania osobiście wobec prezydenta przez osobę wybraną na urząd sędziego Trybunału Konstytucyjnego, a także o to, czy czynności podjęte w dniu 9 kwietnia 2026 r. w Sejmie przez skarżących mogły wywołać jakiekolwiek skutki prawne w sferze objęcia urzędu sędziego Trybunału Konstytucyjnego.
Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz.U. z 2019 r. poz. 2393), odnoszącym się do sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa, wszczęcie postępowania przed Trybunałem powoduje zawieszenie postępowań przed organami, które prowadzą spór kompetencyjny. Powyższe oznacza, że w świetle wskazanego przepisu, postrzeganego łącznie z art. 189 i art. 197 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przyjęcie ślubowania od osób wybranych na stanowisko sędziego TK nie jest możliwe do czasu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy – podsumowuje.
