Krzysztof Sobczak

Jeśli radca prawny naruszy zasady etyki, ale będzie to czyn małej wagi, dostanie ostrzeżenie dziekańskie. U adwokatów do niedawnej nowelizacji było to upomnienie dziekańskie, w policji jest rozmowa dyscyplinująca, na uczelni upomnienie rektora, które kończą sprawę. A u biegłych rewidentów musi zostać przeprowadzone pełne postępowanie dyscyplinarne. Samorząd tego zawodu zaufania publicznego zabiega, w ramach rządowych konsultacji deregulacyjnych, o uproszczenie tej procedury.

W trakcie toczących się prac nad projektem zmian w kodeksie karnym, których efektem byłoby podniesienie kar za pomoc w nielegalnym przekraczaniu granicy trafiła do niego „wrzutka” przewidująca także karalność pomocy migrantom o nieuregulowanym statusie przebywającym już w Polsce. Po protestach aktywistów i organizacji charytatywnych, a także reakcji Rzecznika Praw Obywatelskich, MSWiA wycofało się z tego pomysłu.

Polskie prawo wykroczeń wymaga głębokiej reformy, albo… likwidacji i włączenia do szerokiego prawa karnego, a częściowo też administracyjnego – uznali uczestnicy zorganizowanej 14 października przez Instytut Nauk Prawnych PAN i Wydawnictwo Wolters Kluwer konferencji naukowej pt. „Polskie prawo wykroczeń – stan obecny i perspektywy zmian”. Wskazywano, że takie procesy trwają w wielu krajach, chociaż niekonsekwentnie, bo równolegle dochodzi do wzmacniania prawa wykroczeń. W Polsce jednym z tego przykładów jest milionowa grzywna za wykroczenie.

Sejmowa podkomisja pracuje nad projektami zmian w procedurze karnej – prezydenckim i posłów Koalicji Obywatelskiej - które mają przywrócić większość zmian z nowelizacji zawetowanej w marcu przez prezydenta. Jednak spośród rozwiązań mających poszerzyć prawa osób podejrzewanych lub oskarżonych, nie ma nowej definicji podejrzanego. Prezydent w ogóle pomija ten problem, a posłowie w miejsce nowej definicji proponują pakiet innych rozwiązań, według nich zwiększających uprawnienia podejrzanych.

Sądy dwóch instancji uniewinniły osobę oskarżoną w procesie karnym, ale oba odmówiły jej pełnego zwrotu kosztów poniesionych na wynagrodzenie obrońcy. Walczy o to jeszcze Rzecznik Praw Obywatelskich, który wniósł kasację do Sądu Najwyższego. Przekonuje, że obciążanie oskarżonego kosztami niesłusznego oskarżenia oznacza przerzucenie na niego odpowiedzialności za błędy oskarżyciela publicznego. A prawnicy dodają, że obecne przepisy przewidują bardzo szeroki zakres luzu decyzyjnego, co stwarza niebezpieczeństwo różnicowania – w podobnych sprawach karnych – sytuacji uniewinnionych.

Polskie prawo przeszło istotną ewolucję w zakresie zwrotu kosztów obrony osoby uniewinnionej przez sąd od zarzutów, od braku zwrotu do wprowadzenia takiej możliwości w odniesieniu do całości lub części wynagrodzenia. Nadal jednak jest zbyt duża dowolność w ocenie uprawnienia uniewinnionych oskarżonych do zwrotu poniesionych w toku postępowania karnego kosztów obrony z wyboru – mówi prof. dr hab. Rafał Stankiewicz z Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych.

Polskie prawo wykroczeń, bazujące na archaicznym kodeksie sprzed ponad 50 lat, wymaga poważnej reformy. Dodatkowo ustawodawca nadał pozakodeksowemu prawu wykroczeń trudny do zaakceptowania kształt, mocno represyjny i odbiegający od podstawowych założeń Kodeksu wykroczeń – mówi prof. Paweł Daniluk z Zakładu Prawa Karnego Instytutu Nauk Prawnych PAN, redaktor naukowy „Systemu Prawa Wykroczeń”. I ubolewa, że przygotowująca projekty reform prawa karnego komisja kodyfikacyjna, prawu wykroczeń nie poświęca należytej uwagi.

Rząd chce nadać charakter kwalifikowany czynom polegającym na pomocy w przekraczaniu granicy wbrew przepisom, czyli podnieść kary za takie przestępstwa. Projekt jest jednak krytykowany przez prawników, a zdaniem Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego propozycja typu kwalifikowanego przestępstwa, bazująca na „narażeniu życia lub zdrowia wielu osób”, cechuje się nieproporcjonalnością represji prawnokarnej. Pojawia się też argument, że taka zmiana mogłaby uderzyć w aktywistów pomagających uchodźcom.

Przygotowany w ramach Unii Europejskiej Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej umożliwi potwierdzenie osiągnięcia przez osobę korzystającą z internetu określonego wieku bez ujawniania serwisowi tożsamości użytkownika ani jego dokładnej daty urodzenia – twierdzi Mateusz Kupiec, prawnik w kancelarii Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy, badacz w Instytucie Nauk Prawnych PAN. Wskazuje, że dostępność takiego rozwiązania może zachęcać prawodawców do wprowadzania kolejnych obowiązków związanych z weryfikacją wieku online.

Jeśli wejdą w życie przepisy mające uregulować na nowo organizację rozpraw karnych na odległość, możliwe byłyby sytuacje, w których uczestnicząca w rozprawie osoba skazana przebywałaby w jednostce penitencjarnej, a jej obrońca w swoim miejscu pracy. Mógłby więc w ramach pomocy prawnej wykorzystywać jedynie informacje zebrane podczas wcześniej zaplanowanych widzeń, korespondencji albo rozmów telefonicznych. Taka sytuacja wzbudza wątpliwości z punktu widzenia prawa do obrony.