Uchwalona ustawa z 4 grudnia 2025 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw oraz o zmianie niektórych innych ustaw przewiduje, że minister finansów będzie odpowiedzialny za funkcjonowanie systemu teleinformatycznego, w którym jest prowadzony Centralny Rejestr Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych. W nim  będą udostępniane są informacje o umowach zawartych przez jednostki sektora finansów publicznych lub na ich rzecz. Informacje w CRU będą udostępniane i aktualizowane przez kierowników jednostek sektora finansów publicznych. System ma być jawny i umożliwiać wyszukiwanie informacji oraz wgląd do tych informacji. Konta w systemie będą zakładane na wniosek.

 

Od 10 tys. zł, przez 500 zł do zera 

Punktem spornym zarówno na etapie konsultacji projektu, jak i podczas prac w parlamencie była wysokość progu wartości umowy, która ma być ujawniana w rejestrze. Z jednej strony JSFP postulowały podniesienie tego progu nawet do 50 tys. zł w celu ograniczenia kosztów realizacji obowiązku. Z drugiej strony, przedstawiciele strony społecznej oczekiwali publikowania informacji o każdej umowie, niezależnie od jej wartości – nawet o wartości 1 grosza. Ministerstwo Finansów przyjęło, że będzie to pułap  10 tys. zł brutto. Uzasadniło, że taka wysokość progu wynika z przeprowadzonych analiz, w tym rozwiązań funkcjonujących w innych państwach, oraz konieczności zachowania spójności z innymi przepisami, które nakładają na jsfp obowiązki dokumentowania wydatków w bardziej sformalizowany sposób. Podkreśliło, że nie ma przeszkód, aby zobowiązane podmioty publikował w rejestrze dane o umowach poniżej tej kwoty.

W systemie LEX znajdziesz zagadnienie powiązane z tym artykułem:

Dostęp do informacji publicznej

Najczęściej czytane w temacie:

Czytaj więcej w systemie informacji prawnej LEX

Zamów bezpłatny dostęp na 14 dni

To zagadnienie zawiera:

{"dataValues":[10564,2164,667,128,17],"dataValuesNormalized":[16,4,1,1,1],"labels":["Orzeczenia i pisma urz\u0119dowe","Pytania i odpowiedzi","Komentarze i publikacje","Akty prawne","Procedury"],"colors":["#EA8F00","#940C72","#007AC3","#85BC20","#E5202E"],"maxValue":13540,"maxValueNormalized":20}

Najczęściej czytane w temacie:

Czytaj więcej w systemie informacji prawnej LEX

Zamów bezpłatny dostęp na 14 dni

Sejm, 21 listopada przyjął poprawki złożone przez kluby Razem i Polska 2025, aby do rejestru trafiły informacje o umowach o wartości 500 zł. W Senacie, na wniosek klubu Polska 2050, wykreślono limit wartości umowy, przyjmując, że udostępnieniu w rejestrze będą podlegały informacje o umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych bez względu na ich wartość. I taką poprawkę, 5 grudnia przyjął Sejm.

 

Rejestr wystartuje dla wszystkich 1 lipca 2026 roku

Sejm przyjął też dwie inne poprawki Senatu. Jedna przewiduje, że wejście w życie niektórych przepisów ustawy zostanie przyspieszone o 3 miesiące, do 1 kwietnia 2026 r. tak, aby w praktyce sprawdzić działanie systemu, zanim w 1 lipca 2026 r. rejestr rozpocznie działalność. Rząd proponował, aby nowy obowiązek wszedł w życie dopiero 1 stycznia 2027 r. i był rozłożony w czasie dla różnych podmiotów.

  • Od 1 stycznia 2027 r. - administracja publiczna
  • Od 1 lipca 2027 r. – jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, związki metropolitalne, samorządowe zakłady budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe, samorządowe instytucje kultury, samorządowe SPZOZ oraz samorządowe osoby prawne.
  • Od 1 stycznia 2028 r. - pozostałe jednostki sektora finansów publicznych.

Parlamentarzyści uznali, że nie ma potrzeby odwlekać wejścia rejestru w czasie. Wszystkie podmioty wystartują z rejestrem jednocześnie – 1 lipca 2026 r.

Druga poprawka zaproponowana przez Senat, przyjęta przez Sejm przewiduje, że do rejestru będzie wpisywany przedmiot umowy, a nie ogólny przedmiot umowy.

Dwa warunki udostępnienia informacji o umowie

Nowelizacja z  4 grudnia 2025 r. określa, że w rejestrze udostępniane były informacje o umowach zawartych przez JSFP lub na jej rzecz, jeżeli umowa spełnia łącznie dwa warunki

  1. stanowi zamówienie w rozumieniu art. 7 pkt 32 ustawy z 11 września 2019 r. − Prawo zamówień publicznych
  2. została zawarta w formie pisemnej, elektronicznej, szczególnej lub dokumentowej.

Ministerstwo Finansów w kontekście form zawierania umów wyjaśnia jednocześnie, że: obowiązek udostępniania informacji o umowach w Centralnym Rejestrze Umów JSFP nie dotyczy, co do zasady, zawierania umów w formie ustnej. Zgodnie jednak z art. 34a ust. 9 proponowanej zmiany przepisów, kierownicy JSFP  mają jednak możliwość udostępniania informacji o takich umowach, jeżeli podejmą taką decyzję. Także faktury, rachunki czy paragony nie są umowami w rozumieniu przepisów prawa, a tym bardziej nie spełniają definicji form przewidzianych dla zawierania tych umów.

Jakie informacje trafią do rejestru?

Z przepisów wynika, że do CRU trafią dane dotyczące umów w zakresie:

  • numeru umowy,
  • daty zawarcia umowy,
  • okresu obowiązywania umowy,
  • oznaczenia stron umowy,
  • przedmiotu umowy,
  • wartości umowy,
  • informacji, czy umowa jest finansowana ze środków:
    • budżetu Unii Europejskiej,
    • niepodlegających zwrotowi środków z pomocy państw EFTA,
    • innych zagranicznych źródeł niepodlegających zwrotowi,

    W nowelizacji dokonano więc modyfikacji zakresu informacji, które będą udostępniane w rejestrze, w tym m.in:

    • • zrezygnowano z wymogu wskazywania miejsca zawarcia umowy (wiele umów zawieranych jest w formie elektronicznej);
    • • zastąpiono datę zakończenia umowy obowiązkiem wskazywania okresu, na jaki mowa został zawarta;
    • • zrezygnowano z udostępniania w rejestrze informacji o przedstawicielach strony;

    Informacje o umowach będą udostępniane i aktualizowane w Rejestrze bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od dnia zawarcia umowy lub zmiany informacji. Udostępnienie informacji w Rejestrze uważa się za ich udostępnienie w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.

    Przeczytaj także:  Centralny Rejestr Umów - choroba legislacyjna, czyli prawo tworzone przeciw praktyce  

    Jakie umowy nie trafią do rejestru?

    W noweli zwiększono zakres wyłączeń kategorii umów, które nie będą podlegały obowiązkowi publikacji Należą do nich m.in.:

    • umowy służb specjalnych,
    • umowy jednostek podległych Ministrowi Obrony Narodowej,
    • umowy placówek zagranicznych,
    • umowy związane z czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi,
    • umowy z zakresu prawa pracy,
    • umowy, których ujawnienie mogłoby zagrozić bezpieczeństwu państwa (granicy, bezpieczeństwu paliwowemu, infrastrukturze krytycznej),
    • umowy w ramach zamówień lub konkursów dotyczących obronności i bezpieczeństwa, objęte szczególną procedurą,
    • umowy dotyczące świadczeń zdrowotnych publikowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia oraz niektóre umowy zawierane przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny

    W Rejestrze nie ujawnia się informacji o umowach, w przypadku gdy prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu na zasadach określonych w art. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Ocenę wypełniania którejkolwiek przesłanki w tym przepisie będą zobowiązani dokonywać kierownicy JSFP.

    Ustawa wprowadza zmianę w ustawie z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wskazując, że przepisów dotyczących udostępniania informacji o umowach w Rejestrze nie stosuje się do:

    • zaciągania pożyczek i kredytów przez Skarb Państwa,
    • emisji skarbowych papierów wartościowych,
    • innych operacji bezpośrednio związanych z zarządzaniem państwowym długiem publicznym.

    Ponadto ustawa wprowadza zmianę w ustawie z 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027, wskazując, że, przepisów dotyczących udostępniania informacji o umowach w Rejestrze nie stosuje się do:

    • umów zawieranych z ekspertami wyznaczanymi przy realizacji zadań związanych z realizacją programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2021–2027.

     

    Bardziej precyzyjny zakres obowiązków

    W art. 34a ust. 1 u.f.p. w sposób bardziej precyzyjny określono zakres przedmiotowy obowiązków nakładanych na kierowników jsfp. Udostępnieniu będą podlegać informacje o umowach zawieranych zarówno bezpośrednio przez kierowników jsfp, ale również informacje o umowach zawieranych na rzecz JSFP przez przedstawicieli innych podmiotów, w tym przedstawicieli innych jsfp.

    Kwestia ta budzi wątpliwości na gruncie aktualnego brzmienia przepisów. Podmioty zgłaszały, że z uchwalonych przepisów nie wynika jednoznacznie, czy obowiązkowi będą podlegały umowy zawierane na rzecz JSFP przez inne podmioty.

    Nowelizacja doprecyzowała też, w jakim czasie informacje powinny znaleźć się w rejestrze (rozszerzono z 14 na 30 dni od zawarcia umowy) i jaki jest okres retencji danych (5 lat).

    Ustawa wprowadza też zmiany art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Informacje o umowach udostępnianych w Centralnym Rejestrze Umów JSFP będą stanowić informację publiczną. Dostęp do tych informacji nie będzie zależny od występowania z wnioskiem.

    Już bez sankcji karnej

    Ustawa doprecyzowuje zakres odpowiedzialności administratorów danych wprowadzanych do systemu teleinformatycznego, w ramach którego będą publikowane informacje o umowach. Jednocześnie zrezygnowano z przepisów o odpowiedzialności karnej kierowników jsfp, dotyczącej nierealizowania lub nieprawidłowego realizowania wprowadzanego obowiązku.

    Pierwotnie rejestr miał wystartować już ponad 3 lata temu – 1 lipca 2022 r. Taki termin nałożyła na Ministerstwo Finansów ustawa z 14 października 2021 r. o zmianie ustawy – kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, która wprowadziła zmiany w ustawie o finansach publicznych (ufp). Ten termin był przesuwany. Jednym z powodów są nieprecyzyjne przepisy - wątpliwości dotyczą tego jak rejestr ma funkcjonować i jakie umowy obejmować. Pisaliśmy o tym w tekstach: 

     

    Nowość
    Centralny Rejestr Umów - jak właściwie realizować nowy obowiązek
    -10%
    Nowość
    Centralny Rejestr Umów - jak właściwie realizować nowy obowiązek

    Piotr Sitniewski

    Sprawdź  

    Cena promocyjna: 116.1 zł

    |

    Cena regularna: 129 zł

    |

    Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 96.75 zł