Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o petycjach, rada gmina jako organ jednostki samorządu terytorialnego ma obowiązek rozpatrzenia złożonej do niej petycji. Przez petycję należy rozumieć oficjalną prośbę lub żądanie skierowane do władz. Po wpłynięciu do organu, petycje są rozpatrywane w celowo utworzonej komisji skarg, wniosków i petycji. Rozpatrzenie petycji nie oznacza automatycznie obowiązku podjęcia uchwały uwzględniającej żądanie. Uchwała może być podjęta wyłącznie w sprawach należących do zakresu działania gminy (art. 18 ust. 1 u.s.g.). Rozpatrzenie może zatem polegać także na stwierdzeniu braku kompetencji gminy i odmowie podjęcia rozstrzygnięcia. Uchwała podjęta w sprawie nienależącej do kompetencji danej jednostki będzie nieważna.
Przykładem zastosowania powyższych przepisów jest uchwała Rady Miejskiej w Opocznie (woj. łódzkie) w sprawie obrony konstytucyjnej zasady niezawisłości i niezależności sędziów polskich, odnośnie której wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Z wnioskiem o podjęcie uchwały w tej sprawie zwróciło się do miasta Ogólnopolskie Zrzeszenie Sędziów AEQUITAS z siedzibą w Łodzi.
Rada podjęła uchwałę na podstawie art. 18b ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 9 ust. 2 ustawy z 11 lipca 2014 r. o petycjach.
Przeczytaj także: Nieanonimizowana petycja w BIP – UODO ukarał burmistrza Myślenic
Petycja o sprawach ogólnokrajowych poza kompetencją gminy
Zdaniem Wojewody Łódzkiego, który zaskarżył tę uchwałę, rozpatrzenie petycji w tej sprawie, choć obowiązkowe, nie oznaczało konieczności podejmowania merytorycznej uchwały. Przedmiot petycji nie znajdował się bowiem we właściwości rzeczowej rady gminy. Rada wykroczyła zatem poza swoje kompetencje. Należało raczej podjąć uchwałę negatywną o odmowie uwzględnienia petycji z powodu braku swojej właściwości, ewentualnie przekazać petycję właściwemu organowi.
Sąd w Łodzi zwrócił uwagę, że przedmiotem petycji była propozycja „wyrażenia przez radę miasta zdecydowanego sprzeciwu wobec pogłębiającej się zapaści w polskich sądach powszechnych spowodowanej przygotowanym pod auspicjami Ministra Sprawiedliwości projektem ustawy zakładającej degradację lub usunięcie sędziów”. Kwestie dotyczące organizacji sądownictwa w Polsce, w tym projektów ustaw nie wchodzą jednak w zakres kompetencji rady gminy. Są to kwestie o charakterze ogólnokrajowym i pozostają w zakresie kompetencji Parlamentu RP, który ma prawo uchwalać i zmieniać prawo na poziomie ogólnokrajowym. Rada gminy może podejmować uchwały wyłącznie w granicach zadań gminy, tj. w sprawach publicznych o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżonych ustawami na rzecz innych podmiotów (art. 6 ust. 1 w zw. art. 18 u.s.g.). Z art. 18 ust. 1 u.s.g. wynika co prawda domniemanie kompetencji rady gminy, ale wyłącznie co do spraw pozostających w zakresie jej działania.
Gdy brak właściwości – rada powinna przekazać petycję dalej
Rada gminy nie może więc podejmować uchwał, które rozstrzygają sprawy należące do właściwości samorządu, ale poddanych rozstrzygnięciu innych organów, jak też takich, które nie należą w ogóle do właściwości jednostek samorządu terytorialnego. Co ważne, ustawa o petycjach nie rozszerza zakresu zadań i kompetencji gminy – i choć nakazuje radzie rozpatrzyć petycję - to nie daje jej prawa do merytorycznego rozstrzygania w wyżej wymienionych dziedzinach nie poddanych jej zarządzaniu.
Ustawa nie może też służyć do „wykreowania” nowej kompetencji rady gminy, tylko dlatego, że obywatel lub obywatele wnieśli petycję w danej sprawie. Nie sposób zatem doszukać się w przepisach prawa regulujących działalności samorządu terytorialnego kompetencji dla tego samorządu do wyrażania stanowiska w sprawie projektów ustaw, tym bardziej dotyczących kwestii ogólnokrajowych – wymiaru sprawiedliwości.
30 dni na przekazanie petycji do właściwego organu
Zdaniem sądu, rada po wpłynięciu petycji i zapoznaniu się z jej treścią powinna zastosować art. 6 ust. 1 ustawy o petycjach i przesłać ją niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia jej złożenia, do podmiotu właściwego do rozpatrzenia petycji (jeżeli da się go określić), zawiadamiając o tym równocześnie podmiot wnoszący petycję. Na organie, do którego wpłynęła petycja, ciąży bowiem obowiązek prawidłowego ustalenia jej przedmiotu, a w konsekwencji ustalenie, czy podlega ona rozpatrzeniu przez ten organ. W uchwale o przekazaniu rada powinna wskazać, że petycja dotyczy sprawy wykraczającej poza zakres działania gminy, stąd niedopuszczalne byłoby podjęcie proponowanej przez wnioskodawców uchwały. Taka uchwała jest zgodna zarówno z ustawą o petycjach, jak i z zasadą legalizmu w samorządzie terytorialnym.
Rozstrzygnięcie petycji powinno zostać pozostawione organowi, któremu ją przekazano – rada miasta nie powinna „zobowiązywać” organu administracji do podjęcia określonego działania. Choć nie jest to wprost zakazane, rada nie powinna też zajmować stanowiska czy składać apelu o uwzględnienie petycji.
W konsekwencji błędnym było rozpatrzenie złożonej petycji przez Radę Miejską w Opocznie, co słusznie zakwestionował wojewoda. Rozstrzygnięcie zawarte w treści zaskarżonej uchwały stanowi istotne naruszenie prawa, zarówno na płaszczyźnie prawa materialnego, jak i kwestii właściwości, a więc przepisów proceduralnych. Dlatego sąd stwierdził jej nieważność.
Wyrok WSA w Łodzi z 12 marca 2026 r., III SA/Łd 43/26
