NSA: Przewodniczącemu zarządu dzielnicy nie należy się świadczenie dla sołtysa

Wnioskodawczyni twierdziła, że wykonuje tożsamą funkcję, co sołtysi w gminach, w których jednostki pomocnicze nazwano sołectwami, więc przysługuje jej prawo do świadczenia pieniężnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sporne świadczenie należy się wyłącznie osobom pełniącym funkcję sołtysa. Tym samym wnioskodawczyni nie spełniała podstawowego wymogu. Nie można domniemywać, że określając przesłanki przysługiwania świadczenia, ustawodawca przyznał je także innym podmiotom pełniącym podobne funkcje.

Maria A. (dane zmienione) wystąpiła do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Do wniosku dołączyła zaświadczenie, z którego wynikało, że pełniła funkcję przewodniczącego zarządu dzielnicy. Prezes KRUS odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu wydanej decyzji wskazał, że ustawa o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (dalej jako: ustawa), nie przewiduje możliwości zaliczenia okresu pełnienia funkcji przewodniczącego zarządu dzielnicy. Tym samym nie było podstaw do przyznania prawa do świadczenia pieniężnego. Maria A. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ utrzymał jednak w mocy decyzję odmowną. Nie zakończyło to sporu, ponieważ wnioskodawczyni złożyła skargę.

Czytaj w LEX: Świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa >

Wykładnia rozszerzająca była niedopuszczalna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że art. 2 ust. 1 ustawy objęto wyłącznie osoby piastujące funkcję sołtysa. Przepis ten zamyka drogę do wykładni rozszerzającej kręgu podmiotów uprawnionych do otrzymania świadczenia. Nie zmienia tego treść art. 5 ust. 1 ustawy o samorządzie gminny, z którego wynika, że dzielnica i osiedle, tak jak sołectwo, jest jedną z jednostek pomocniczych gminy. Sąd ocenił, że argumentem przemawiającym za uwzględnieniem skargi nie może być też okoliczność, że zdaniem skarżącej beneficjentami świadczenia powinny być osoby wykonujące obowiązki zbliżone do funkcji sołtysa, które nie zostały wymienione w ustawie. Warunkiem uzyskania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia było wyłącznie pełnienie funkcji sołtysa, którego to warunku nie spełniła. Mając powyższe na uwadze, sąd uznał, że sporne decyzje odpowiadają prawu i oddalił skargę.

Wnioskodawczyni złożyła skargę kasacyjną

Maria A. wniosła skargę kasacyjną, w której zarzuciła naruszenie przepisów poprzez nieuprawnione różnicowanie funkcji sołtysa i przewodniczącego zarządu dzielnicy jako organu wykonawczego jednostki pomocniczej gminy. Twierdziła również, że naruszono art. 32 ust. 2 Konstytucji, który stanowi, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Skarżąca argumentowała, że doszło do dyskryminowania jej jako osoby wykonującej tożsamą funkcję, co sołtysi w gminach, w których jednostki pomocnicze nazwano sołectwami.

Czytaj też w LEX: Diety dla członków organów jednostek pomocniczych gmin w miastach wojewódzkich - wnioski de lege lata i postulaty de lege ferenda >

Nie można domniemywać prawa do świadczenia

Sprawą zajął się Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, wnioskowane świadczenie przysługuje osobom pełniącym funkcję sołtysa. Tym samym Maria A. nie spełniała podstawowego wymogu. W ocenie sądu, nie można domniemywać, że określając przesłanki przysługiwania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, ustawodawca przyznał je także innym podmiotom pełniącym podobne funkcje. W przepisach prawa brak bowiem stosownych odesłań. NSA podkreślił, że celem spornej regulacji było uhonorowanie istotnej roli sołtysa w samorządzie wiejskim, jako instytucji zakorzenionej w polskiej tradycji ustrojowej. Prawodawcy chodziło o wzmocnienie rangi urzędu, którego pełnienie nie wiąże się z otrzymywaniem wynagrodzenia za wykonaną pracę. Sąd zwrócił też uwagę, że pozostałe organy jednostek pomocniczych gminy posiadają odmienny od sołtysa status prawny. Natomiast regulując ustrój tych jednostek i kompetencje ich organów, jednostka samorządu terytorialnego może w sposób jasny i swobodny kształtować zasady finansowania ich członków.

Wykładnia przepisów nie była dyskryminująca

W ocenie NSA, wykładnia przepisów o świadczeniu pieniężnym dla osób pełniących funkcję sołtysa nie naruszała art. 32 ust. 2 Konstytucji. Dyskryminacja oznacza bowiem nienadające się do zaakceptowania tworzenie różnych norm prawnych dla podmiotów prawa, które powinny być zaliczone do tej samej klasy (kategorii), albo nierówne traktowanie podobnych podmiotów prawa w indywidualnych przypadkach, gdy zróżnicowanie nie znajduje podstaw w normach prawnych. Sąd wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że osoba pełniąca funkcję sołtysa i osoba pełniąca funkcję przewodniczącego zarządu dzielnicy są podmiotami, które powinny być zakwalifikowane do tej samej klasy (kategorii). Sołtys jest jednoosobowym organem wykonawczym w sołectwie. Natomiast w dzielnicy lub osiedlu takim organem jest zarząd na czele, którego stoi przewodniczący. Związany jest z tym różny zakres ich obowiązków i uprawnień, co wynika z ustawy o samorządzie gminnym. Mając powyższe na uwadze, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Wyrok NSA z 8 lipca 2026 r., sygn. akt III OSK 313/25