Ponad rok temu minister sprawiedliwości Marek Biernacki zapowiadał zbudowanie "szeroko rozumianego programu wsparcia i ochrony świadka". Jak mówił, pomysł przygotowania ustawy narodził się, gdy kierował pracami sejmowej komisji śledczej zajmującej się sprawą porwania i śmierci Krzysztofa Olewnika.

"Pomimo postępów kryminalistyki zeznania ofiar i świadków stanowią wciąż około 90 proc. materiału dowodowego w postępowaniu karnym i mają niebagatelny wpływ na przebieg spraw" - mówił Biernacki, prezentując projekt w środę w Sejmie. Jak dodał, w żadnym wypadku świadkowie nie mogą być jednak traktowani instrumentalnie, wyłącznie jako źródło informacji dla wymiaru sprawiedliwości.

"Błędem jest też sprowadzanie pokrzywdzonego do roli petenta, bo powinien on być pierwszoplanową postacią w wymierzaniu sprawiedliwości" - zaznaczył Biernacki.

Minister powiedział, że w ostatniej dekadzie odnotowano 7,3 tys. skazań za użycie przemocy lub groźby wobec świadka, biegłego i innych uczestników postępowań. Według resortu sprawiedliwości proponowana ustawa ma wzmocnić pozycję procesową ofiar przestępstw i świadków oraz wpłynąć na zwiększenie ich poczucia bezpieczeństwa.

Projektem zajmą się teraz dwie sejmowe komisje: sprawiedliwości i praw człowieka oraz spraw wewnętrznych. Mają one przedstawić sprawozdanie ze swoich prac do 7 października.

Według projektu przewidziane zostały trzy podstawowe rodzaje środków ochrony i pomocy dla świadków i pokrzywdzonych: ochrona na czas czynności procesowych, ochrona osobista oraz pomoc dotyczącą zmiany miejsca pobytu, która może być związana z ewentualną pomocą finansową na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Pierwszy z tych środków ma być stosowany w każdej sprawie, w której będzie istnieć ryzyko zagrożenia dla życia lub zdrowia świadka. Osobie takiej zostanie przydzielona asysta policjantów w czasie przesłuchania przed sądem, a także w drodze do i z sądu.

Dwa pozostałe typy pomocy i ochrony mają być udzielane "w przypadku wysokiego stopnia zagrożenia dla życia lub zdrowia osoby chronionej" przede wszystkim w sprawach, które w I instancji rozpatrują sądy okręgowe. Chodzi więc o sprawy poważniejszych przestępstw, np. zabójstw lub przestępczości zorganizowanej.

Ochrona osobista świadka lub pokrzywdzonego będzie polegać m.in. na stałej lub czasowej asyście policjantów, czasowej obserwacji osoby lub miejsca jej przebywania, wskazywaniu bezpiecznych warunków do przemieszczania.

W przypadku bardzo dużego zagrożenia świadka możliwa będzie jego przeprowadzka do nowego miejsca zamieszkania. Taki rodzaj ochrony będzie stosowany po ustaleniu, że inne środki ochrony i pomocy mogą być niewystarczające. Osoba objęta tą formą ochrony będzie mogła otrzymywać pomoc finansową na potrzeby mieszkaniowe, życiowe i na pokrycie kosztów świadczeń zdrowotnych.

Zgodnie z projektem decyzja o udzieleniu ochrony będzie podejmowana na wniosek osoby zainteresowanej, a także na wniosek sądu bądź prokuratury - ale za zgodą pokrzywdzonego lub świadka.

Nowe przepisy mają także ułatwić i uporządkować dostęp do pomocy psychologicznej dla ofiar przestępstw i ich najbliższych. Przy wojewódzkich komendach policji mają zostać powołani koordynatorzy, do których zadań należało będzie m.in. zapewnianie współdziałania jednostek policji w udzielaniu ochrony i zapewnianie pomocy psychologicznej.

Kolejną ważną regulacją przewidzianą w projekcie ustawy jest wprowadzenie jako zasady poufności danych dotyczących miejsca zamieszkania i zatrudnienia świadka. Dane te będą zamieszczane w załączniku do protokołu z zeznaniami - do wyłącznej wiadomości prowadzącego śledztwo.

Ponadto zmiany mają wprowadzić do polskich przepisów uregulowania dwóch dyrektyw europejskich odnoszących się do wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz tzw. europejskiego nakazu ochrony. Dzięki temu nakazowi ofierze, np. przemocy domowej, objętej ochroną w jednym państwie UE zapewnia się takie same środki ochrony w pozostałych państwach Unii. (PAP)