Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozstrzygnie w pierwszym kwartale 2026 roku istotny problem. Chodzi o kwestię, czy wymóg połączenia w jednym postępowaniu sprawy o dział spadku ze sprawą o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej nie stanowi wyłącznie przejawu nadmiernego formalizmu.

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują przepisy umożliwiające świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej m.in. przez adwokatów i radców w sposób zdalny. Równocześnie prawnik będzie mógł uzależnić udzielenie takiej porady od jej stacjonarnej formy, jeśli w jego ocenie sprawa nie może być rozwiązana zdalnie z uwagi np. na konieczność analizy dokumentów. Zmiany od początku krytycznie oceniały samorządy prawnicze.

Podwyższenie z 5 tys. zł do 30 tys. zł maksymalnej grzywny za stworzenie zagrożenia pożarowego oraz górnej kwoty mandatów z 500 zł do 5 tys. zł - przewiduje nowelizacja kodeksu wykroczeń i kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, która wchodzi w życie 2 stycznia. Stawki grzywny i mandatów nie były zmieniane od blisko ćwierć wieku. Ale, aby kary były skuteczne, potrzebne są też inne działania.

Obowiązuje już zmiana rozporządzenia w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Zgodnie z nią wszyscy skazani będą mogli korzystać z ciepłej kąpieli co najmniej dwa razy w tygodniu, a jeśli będą wykonywać brudzącą pracę albo ze względu na stan zdrowia – częściej. Wcześnie co najmniej dwie ciepłe kąpiele tygodniowo przysługiwały skazanym kobietom.

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują wyższe stawki wynagrodzeń dla pracowników i urzędników wojewódzkich sądów administracyjnych. Minimalna płaca wzrośnie z 4666 zł brutto do 4806 zł brutto, maksymalna z 13 800 zł do 14 300 zł brutto.

Od 1 stycznia 2026 r., o 100 proc. wzrastają stawki za pomoc prawną z urzędu i minimalne "z wyboru" dla adwokatów i radców prawnych m.in. w sprawach o pozbawienie, ograniczenie, zawieszenie lub przywrócenie władzy rodzicielskiej, odebranie dziecka, wpis w księdze wieczystej czy zabezpieczenie spadku. O 50 proc. stawki wzrosną choćby w dochodzeniach i śledztwach. Tymczasem samorządy prawnicze, ale też stowarzyszenia adwokackie, walczą o systemowe rozwiązania.

TSUE w wyroku z 30 października 2025 r. wskazał, że okres dyżuru pełnionego poza zwykłym czasem pracy prokuratorów, który wiąże się z obowiązkową obecnością prokuratora w miejscu pracy, lub okres dyżuru pozazakładowego, który wiąże się z taką obecnością w ich miejscu zamieszkania, należy zakwalifikować jako "czas pracy". Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP wystąpił właśnie do Waldemara Żurka, ministra sprawiedliwości, prokuratora generalnego, o podjęcie pilnych prac legislacyjnych, by polskie przepisy w tym zakresie dostosować do prawa unijnego.

Koszty procesu, w tym zastępstwa procesowego, nie stanowią kosztów postępowania upadłościowego – uważa Marcin Kubiczek, syndyk Getin Noble Banku, odpowiadając na wezwanie sędziego-komisarza do zajęcia ostatecznego stanowiska w tej sprawie. Z jego pisma wynika, że pełnomocnicy stron przeciwnych nie mają co liczyć na wypłacenie zasądzonych na ich rzecz kosztów. Tymczasem nowa sędzia-komisarz zobowiązała syndyka do sporządzenia analizy co do możliwości złożenia tych środków do depozytu sądowego.

Mijający 2025 rok pod względem wydarzeń prawnych upłynął pod znakiem wet prezydenckich, prób uporządkowania sądownictwa przez nowego ministra sprawiedliwości, przygotowań do wdrożenia Krajowego Systemu e-Faktur, a także - zastąpienia „ozusowania” wszystkich umów zleceń i nowych uprawnień PIP w zakresie przekształcania umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę.

Przełom roku to okres, kiedy wchodzi w życie wiele nowych regulacji prawnych. Dużo zmian czeka zarówno przedsiębiorców, jak i zwykłego Kowalskiego. Przybywa obowiązków podatkowych, ale za to biznes ma odczuć pozytywnie skutki tegorocznych wysiłków deregulacyjnych - albo znikną niektóre bariery, albo przynajmniej małe i średnie firmy będą nimi mniej ograniczane. Trendem jest większa ilość elektroniki, Polacy muszą też jednak zaktualizować sobie wiedzę o ojczystym języku.

Od 1 stycznia 2026 r. aplikanci adwokaccy, radcowscy, komorniczy i notarialni zapłacą 6500 zł opłaty rocznej za szkolenie. To podwyżka o 650 złotych w porównaniu z dotychczasową opłatą. Samorządy prawnicze generalnie oceniają zmianę pozytywnie, ale w ich ocenie konieczne jest jej dalsze podniesienie i urealnienie.

Umorzono śledztwo dotyczące przekroczenia uprawnień przez prok. Ewę Wrzosek, która w 2023 r. skierowała do sądów pisma zmierzające do zablokowania zmian w statutach mediów publicznych. Prokuratura uznała, że działanie Wrzosek stanowiło przekroczenie uprawnień funkcjonariusza publicznego, ale nie stanowi przestępstwa z uwagi na znikomą szkodliwość społeczną. Wskazano również, że przepisy dawały podstawę do samodzielnego podjęcia przez prokuratora czynności.

Rok 2025 pokazał, że wyroki sądów nie są jedynie technicznymi rozstrzygnięciami zamykającymi konkretne sprawy, lecz realnie wpływają na kształt systemu prawa i standardy ochrony praw jednostki. W czasie utrzymującego się kryzysu praworządności to właśnie sądy – krajowe i międzynarodowe – coraz częściej pełnią rolę instytucji korygujących działania władzy i wyznaczających granice jej ingerencji - piszą prof. Adam Bodnar i Dominika Kuna.

Sprawa zabójstwa 11-latki na nowo rozgrzała dyskusje nad tym, gdzie powinna zostać postawiona granica odpowiedzialności dzieci za czyny karalne. Tu warto przypomnieć, że już raz – w 2018 r. – rozważano jej obniżenie do lat 10. Krytyka ze strony pedagogów, psychologów, ale i stanowcze wystąpienie ówczesnego rzecznika praw obywatelskich Marka Michalaka skutecznie zniechęciły ówczesne Ministerstwo Sprawiedliwości do podejmowania tematu. Kilka lat później, na kanwie innej tragedii, zdecydowano, że już 14-latki będą mogły, jak dorośli, odpowiadać m.in. za zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem.

Wprowadzone podczas pandemii koronawirusa, a potem jeszcze rozbudowane ograniczenia jawności sądowych postępowań cywilnych, mają być ograniczone. Rządowy projekt przewiduje, że sąd będzie mógł rozpoznać sprawę w całości lub w części na posiedzeniu niejawnym tylko w określonych przypadkach. Są jednak wątpliwości, czy to poprawione prawo wypełniać będzie dość jednoznaczne w tej dziedzinie normy konstytucyjne.

Tzw. ustawa praworządnościowa, której celem jest uregulowanie statusu sędziów powołanych po 2017 r. została wniesiona do Sejmu. Zakłada ona, że uchwały obecnej KRS dotyczące powołania i awansowania tychże sędziów zostaną pozbawione mocy prawnej. Reguluje również kwestie orzeczeń – pod określonymi warunkami będą mogły zostać wzruszone. Ustawa ma wejść w życie po 30 dniach od ogłoszenia, przepis dotyczący wykazu sędziów, których dotyczy, po 14 dniach.

Projekt nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, zakładający wybór jej 15 członków-sędziów przez sędziów, jest już w Sejmie. Na ostatniej prostej został poprawiony - dopisano m.in. przepisy, zgodnie z którymi członek/sędzia KRS w trakcie kadencji w Radzie nie będzie mógł ani pełnić funkcji w sądownictwie, ani zgłaszać swojej kandydatury na wolne stanowisko sędziowskie.

Skarga na przewlekłość postępowania bywa w sprawach kredytów frankowych pomocą raczej iluzoryczną, nie tylko dlatego, że zasądzane zadośćuczynienie za przewlekłość ma zwykle wysokość symboliczną. Zdarza się nawet, że skargę tę sądy również rozpoznają przewlekle, co jeszcze przedłuża zasadnicze postępowanie. Obecnie na prawomocny wyrok frankowicze czekają nawet 5-6 lat.

Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało prezesów sądów apelacyjnych, że pracuje nad zmianami legislacyjnymi w przedmiocie uregulowania ścieżki odwoławczej dla referendarzy sądowych od decyzji prezesów sądów w przedmiocie ustalanych podziałów czynności. Do czasu ich zakończenia referendarze mają mieć możliwość wnoszenia odwołań do prezesa sądu wyższej instancji.

W związku z niepełnym wdrożeniem przez Polskę zasad wykonywania europejskiego nakazu aresztowania, skutkującym preferencyjnym traktowaniem polskich obywateli w tej procedurze, nowelizacja kodeksu postępowania karnego ma wprowadzić możliwość, na wniosek państwa wystawiającego ENA, czasowego przekazania osoby ściganej. Jednak po przesłuchaniu lub przeprowadzeniu innych czynności śledczych, taka osoba miałaby zostać „zwrócona” Polsce, chyba że sama zdecyduje inaczej.

Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury będzie mógł wyznaczyć aplikantowi miejsce odbywania zajęć, położone możliwie najbliżej miejsca zamieszkania aplikanta. W szczególnie uzasadnionych przypadkach będzie mógł też uwzględnić wniosek aplikanta co do miejsca odbywania zajęć – zakłada rozporządzenie ministra sprawiedliwości, które jest obecnie w opiniowaniu. To przygotowanie do rozpoczęcia aplikacji sędziowskiej i prokuratorskiej w filii KSSiP w Gdańsku.

Skazany uszkodził drzwi wejściowe sąsiadowi, lecz szkodę naprawił jeszcze przed wydaniem wyroku przez sąd rejonowy. Śmierć skazanego w toku procesu nie stała jednak na przeszkodzie wniesienia kasacji przez rzecznika praw obywatelskich. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu I instancji.

Proponowane w nowelizacji procedury cywilnej skrócenie terminów zaskarżenia orzeczeń sądu wydanych w trybie Konwencji haskiej do trzech dni w przypadku zażalenia i siedmiu przy apelacji, zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich nie znajduje uzasadnienia i stanowi nadmierny i nieproporcjonalny rygor procesowy, ograniczający prawo do zaskarżania orzeczeń, a tym samym konstytucyjne prawo do sądu.

Czy sędzia, który ukończył 65 lat, jest osobą uprawnioną do orzekania, w sytuacji gdy Krajowa Rada Sądownicza nie wyraziła zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, zaś Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN odrzuciła odwołanie od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, a dodatkowo sąd pracy udzielił zabezpieczenia poprzez nakazanie Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu dalsze zatrudnianie na stanowisku sędziego tego sądu? Na to pytanie odpowie Izba Karna Sądu Najwyższego.

Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadza możliwość wykrywania przez członków komisji egzaminacyjnej na egzaminach sędziowskich i prokuratorskich, przy pomocy środków technicznych, czy zdający mają przy sobie "zakazane" urządzenia. W praktyce chodzi m.in. o specjalne bramki, które mają skanować, czy uczestnicy mają przy sobie np. telefony. Ci, u których zostaną wykryte, będą natychmiast wykluczeni. Projekt rozporządzenia trafił już do opiniowania; zmiany miałyby obowiązywać już na lutowych egzaminach.

Mam wątpliwości wobec projektu zakładającego istotne ograniczenie prawa prokuratora do włączania się w postępowania cywilne. Ono jest konieczne dlatego, że z prawa o prokuraturze, a więc z przepisów ustrojowych, wynika, że prokuratura stoi na straży praworządności. Ale także dlatego, że większość Polaków uważa, że państwo powinno opiekować się ludźmi i interweniować w stosunki gospodarcze - mówi dr Piotr Turek, prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie, autor komentarza do Prawa o prokuraturze.

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zapowiedział specjalne wytyczne dla prokuratorów ws. poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego. Mają już polecenie wnoszenia do sądu o przeprowadzenie rozpraw w sytuacjach piractwa drogowego. Z kolei prezydent Karol Nawrocki w trybie kontroli następczej skierował ustawę uderzającą w piratów drogowych do Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu można przeczytać, że cel ustawy jest słuszny, jednak wątpliwości prezydenta wzbudziły niektóre rozwiązania prawne.

W aplikacji mObywatel udostępniane będą dane z z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) - każdy użytkownik tej aplikacji będzie mógł znaleźć dzięki temu podmiot, w którym występuje jego numer PESEL. Podobna funkcjonalność ma dotyczyć ksiąg wieczystych, chociaż nie zostanie to wprost napisane w ustawie. Takie rozwiązania przewiduje projekt deregulacyjny, który 23 grudnia br. przyjęła Rada Ministrów.

Prezydent Karol Nawrocki, choć podpisał ustawę z 4 grudnia 2025 r. wprowadzającą szereg zmian w przepisach w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, to jednocześnie zapowiedział, że skieruje do Trybunału Konstytucyjnego wniosek w trybie kontroli następczej. Ma zastrzeżenia do definicji „nielegalnego wyścigu”, a także penalizacji uczestników i widzów zlotów samochodowych.

Określone w kodeksie postępowania cywilnego prawo prokuratora do włączania się do postępowań cywilnych ze względu na ochronę praworządności, praw obywateli lub interesu publicznego, wymaga istotnej modernizacji zmierzającej przede wszystkim do jego wyraźnego ograniczenia – mówi prof. Wojciech Kocot, zastępca przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego. Ale zastrzega, że pozostanie ono obecne wszędzie tam, gdzie ingerencja państwa w stosunki cywilnoprawne jest nadal wskazana i akceptowana w odbiorze powszechnym.