Izba Karna Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów jeszcze w tym miesiącu odpowie na zagadnienie prawne, czy „tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie” obejmuje swoim zakresem również stosowane przez obce państwo wobec osoby ściganej rzeczywiste pozbawienie wolności na wniosek ekstradycyjny, albo na podstawie europejskiego nakazu aresztowania?

Pierwotnie termin posiedzenia SN zaplanowano na 10 listopada, ale z powodu zagrożeń zakażeniem COVID-19 odwołano je, bez podania terminu.

Stan faktyczny przedstawiał się następująco: 1 marca 2007 r. – na wniosek ekstradycyjny strony polskiej i wskutek wydania postanowienia o tymczasowym aresztowaniu – doszło na terytorium Meksyku do zatrzymania i osadzenia w zakładzie penitencjarnym F.H.

Zobacz procedurę w LEX: Wniosek organu polskiego o wydanie osoby przez państwo obce (wniosek o ekstradycję) >

Rok w areszcie i uwolnienie

Wobec zatrzymanego prokurator Prokuratury Okręgowej sformułował dwa zarzuty popełnienia oszustw, których przedmiotem było mienie znacznej wartości.

Areszt ekstradycyjny w Meksyku trwał rok - do 1 marca 2008 r. Następnie podejrzanego zwolniono z aresztu. U podstaw uwolnienia wnioskodawcy z aresztu legło nieuwzględnienie przez meksykański sąd wniosku ekstradycyjnego z uwagi na „niejasność sprawy i braki.”

Zobacz procedurę w LEX: Tymczasowe aresztowanie ekstradycyjne >

Kolejne ujęcie podejrzanego i umieszczenie go w areszcie nastąpiło w 18 października 2010 r. w Królestwie Hiszpanii, w wykonaniu wydanego przez polski sąd europejskiego nakazu aresztowania. Przekazanie organom polskim wnioskodawcy miało miejsce 9 grudnia 2010 r. Już za 5 dni, to jest 14 grudnia 2010 r. Ale zatrzymany opuścił zakład penitencjarny wskutek zmiany środka zapobiegawczego na łagodniejszy – to jest na poręczenie majątkowe.

Żądanie zadośćuczynienia 782 tys. zł

Właściwy sąd umorzył wobec wnioskodawcy postępowanie karne z powodu przedawnienia karalności zarzucanych mu przestępstw.

Jego pełnomocnik zażądał za cały okres tymczasowego aresztowania:

  • w Meksyku (530 dni),
  • w Hiszpanii (51 dni) i
  • w Polsce (5 dni)

 

zasądzenia od Skarbu Państwa 782 tys. 267 zł tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę i kwoty 630 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Zobacz procedurę w LEX: Żądanie odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie >

Sąd Okręgowy w K., 8 marca 2018 r., tylko w niewielkiej części uwzględnił wniosek, przyznając wnioskodawcy, zadośćuczynienie w wysokości 15 000 zł za pięciodniowy pobyt w polskim areszcie. Sąd Apelacyjny w K., po rozpoznaniu apelacji pełnomocnika wnioskodawcy, utrzymał w mocy wyrok.

Sądy obu instancji stanęły na stanowisku, że stosowanie przez obce państwo wobec osoby ściganej tymczasowego aresztowania w związku ze złożonym przez polskie władze wnioskiem ekstradycyjnym lub wydanym przez polski sąd europejskim nakazem aresztowania nie daje w świetle prawa polskiego uprawnienia do domagania się od Skarbu Państwa odszkodowania i zadośćuczynienia.

Zobacz procedurę w LEX: Żądanie odszkodowania za niesłuszne skazanie lub zastosowanie środka zabezpieczającego >

Odmienne zapatrywanie prawne wyraził w kasacji pełnomocnik wnioskodawcy. Jego zdaniem sądy błędnie uznały, że tymczasowe aresztowanie osoby ściganej, zastosowane na terytorium obcego państwa na skutek wniosku władz polskich, nie uprawnia do przyznania za ten okres odszkodowania i zadośćuczynienia według przepisów Rozdziału 58 k.p.k.

Prokurator Prokuratury Regionalnej wniósł w pisemnej odpowiedzi na kasację o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Zobacz procedurę w LEX: Żądanie odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie >

Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację obrońcy, powziął poważne wątpliwości co do wykładni art. 552 § 4 k.p.k. będącego podstawą wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia.

  1. Po pierwsze – zawarta we wskazanym przepisie norma umożliwia w świetle rożnych kryteriów rozbieżne interpretacje, co bez wątpienia jest niekorzystne dla funkcjonowania prawa w praktyce. Komentowany przepis sformułowany został wyjątkowo lakonicznie, a ujawnione wątpliwości interpretacyjne nie doczekały się rozstrzygnięcia ani w orzecznictwie, ani w doktrynie.
  2. Po drugie – owe wątpliwości mają charakter poważny,
  3. Po trzecie – od rozstrzygnięcia analizowanego zagadnienia zależeć będzie ostateczny wynik niniejszego postępowania kasacyjnego.


Dwie koncepcje

Według opinii części sądów - rzeczywiste pozbawienie wolności osoby ściganej stosowane przez obce państwo wskutek wystąpienia polskich władz z wnioskiem o ekstradycję lub wydania ENA) przemawiają niebagatelne racje.

Na czoło argumentacji wspierającej koncepcję przyjętą przez sądy obu instancji wysuwa się twierdzenie, że to jedynie w gestii właściwych organów państwa obcego leży stosowanie wobec osoby ściganej wszelkich środków przymusu. Stanowisko władz polskich nie jest tu wiążące.

Przywołując argumentację przeciwną należy przyjąć, że wchodzi również w grę tymczasowe aresztowanie stosowane w innym kraju na żądanie uprawnionych władz polskich.

Zobacz procedurę w LEX: Postępowanie po otrzymaniu wniosku organu państwa obcego o ekstradycję >

SN akcentuje, że bez aktywności władz polskich, będących autorami najpierw wniosku o ekstradycję, a potem ENA, żadną miarą nie doszłoby do stosowania przez władze obcego państwa wobec osób przebywających na jego terytorium w celu ich wydania Polsce tak radykalnego środka, jakim niewątpliwie jest tymczasowe aresztowanie.

Uchylanie się zatem strony polskiej od wszelkiej odpowiedzialności finansowej za przecież skutki własnych decyzji byłoby niezrozumiałe.

Możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania stosowanego przez państwo obce w związku z wydaniem przez polski sąd ENA dostrzegł Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 8 listopada 2017 r. (II AKa 310/17), zastrzegając jednak, że wchodzi to w rachubę, jeżeli wynikało z niezgodnego z prawem działania polskiego sądu.

Sygnatura akt I KZP 5/20

 

Sprawdź również książkę: Kodeks postępowania karnego ze schematami ebook >>