Problemy związane z doręczeniami transgranicznymi lub przeprowadzeniem dowodów za granicą mogą pojawić się właściwie w każdej sprawie. Wszystko to powoduje, że nigdy nie wiadomo, kiedy kluczowa okaże się umiejętność sprawnego poruszania się po zagadnieniach międzynarodowego prawa procesowego cywilnego – mówi dr hab. Bartosz Wołodkiewicz z UW, autor nagrodzonej przez Przegląd Sądowy książki pt. „Obce prawo procesowe w sądowym postępowaniu cywilnym".

Asystenci już teraz są realnym wsparciem dla prokuratorów, ale ich kompetencje mogą i powinny się zwiększać. Warto dyskutować choćby nad tym, by starszy asystent prokuratora mógł występować przed sądem rejonowym w charakterze oskarżyciela publicznego i w postępowaniach o przestępstwa zagrożone karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Za tym musi iść jednak zmiana modelu ich wynagradzania, tak by odzwierciedlało ich obowiązki i odpowiedzialność, z jaką się wiążą, a także zmiany w ścieżce awansu - mówi dr Marcin Skowronek, członek zarządu Stowarzyszenia Lex Super Omnia i wykładowca KSSiP.

Jeśli Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uzna prawo stowarzyszeń sędziowskich do skargi na decyzję Rady zatwierdzającą Krajowy Plan Odbudowy dla Polski, to Sąd UE będzie musiał merytorycznie ocenić ten akt w części dotyczącej sądownictwa – twierdzi dr Katarzyna Szepelak z Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego i Europejskiego Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Jednak uspokaja, że nie musi to prowadzić wprost do podważenia decyzji Rady, bo nawet orzekając o nieważności aktu, Trybunał ma możliwość pozostawienia w mocy jego skutków.

Sędziowskie opiniowanie kandydatów do Krajowej Rady Sądownictwa daje szanse na to, że nowy skład zostanie wyłoniony zgodnie z Konstytucją. Oczywiście nie można dziś przewidzieć, jak zachowa się prezydent Karol Nawrocki i czy nie będzie kwestionował tego wyboru, ale nam wszystkim powinno zależeć na tym, by nie pogłębiać chaosu w wymiarze sprawiedliwości – na końcu tracą na tym najwięcej obywatele. Trudno też sobie wyobrazić, by prezydent zrezygnował z tak istotnej swojej prerogatywy, jaką jest możliwość powoływania sędziów – mówi sędzia Marta Kożuchowska-Warywoda, dyrektor Departamentu Kadr i Organizacji Sądów Powszechnych i Wojskowych w Ministerstwie Sprawiedliwości.

Osoba, która po spłacie kredytu rozważa pozwanie banku albo sprzedaż roszczenia wyspecjalizowanej spółce, powinna brać pod uwagę, że przeszkodą w sądzie może być nie tylko przedawnienie, ale także sama skuteczność i transparentność cesji wierzytelności – piszą Robert Wechman, radca prawny i dr Filip Rakiewicz, adwokat.

Zaplanowane na 20 kwietnia 2026 r. opiniowanie sędziów - kandydatów na członków Krajowej Rady Sądownictwa jawi się jako próba uzależnienia składu Rady od władzy wykonawczej i stowarzyszeń sędziowskich - tych, które publicznie deklarują wsparcie działań ministra sprawiedliwości. To niedopuszczalne w przypadku konstytucyjnego organu, który ma strzec niezależności sądów i niezawisłości sędziów zarówno od ministra, jak i stowarzyszeń. Z kolei sam udział sędziów w takich „prawyborach” będzie niczym innym, jak powrotem do nieprawidłowych praktyk sprzed 2018 r., kiedy część sądów oraz sędziowie sądów rejonowych byli pomijani w wyborach do Rady - pisze sędzia Kinga Śliwińska-Buśkiewicz, członek zarządu OZS "AEQUITAS”.

Zgodnie z Konstytucją to rząd odpowiada za politykę wewnętrzną i zewnętrzną państwa. Prezydent może wkraczać w obszar polityki wyłącznie na podstawie przyznanych mu kompetencji. Po wejściu w życie Konstytucji początkowo zakładano, że będzie pełnił przede wszystkim rolę neutralnego arbitra. Wkraczanie przez niego w politykę państwa nie będzie powodować zasadniczych konfliktów z rządem. Problem polega jednak na tym, że kolejni prezydenci interpretowali swoje kompetencje rozszerzająco, a obecny prezydent dodatkowo uzurpuje te, które mu nie przysługują – mówi prof. Piotr Tuleja, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku oraz kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wciąż brakuje klarownej wizji sędziowskiego zarządzania sprawami, co mogłoby w istotny sposób usprawnić pracę sądów – twierdzi prof. Aneta Łazarska, sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie. Wśród przyczyn tego stanu wymienia m.in. brak szkoleń w tym zakresie, ale też nadmierne i nieproporcjonalne w skali kraju obciążenia sędziów sprawami. Trudno zarządzać referatem rzędu kilkuset spraw, a obowiązujący od kilku lat System Losowego Przydziału Spraw jeszcze pogłębił ten problem – podkreśla.

Sztuczna inteligencja w elektronicznym arbitrażu gospodarczym jeszcze niedawno była eksperymentem, dziś realnie skraca postępowania, obniża koszty i wchodzi do największych instytucji arbitrażowych świata. Ale granica wciąż jest wyraźna: decyzję musi podjąć prawnik i nikt inny – pisze Robert Szczepanek, założyciel Ultima RATIO., dostawcy systemu IT Elektronicznego Centrum Arbitrażu i Mediacji przy Stowarzyszeniu Notariuszy RP.

Zrzeczenie się urzędu sędziego winno nastąpić jeszcze przed złożeniem ślubowania przez sędziego Trybunału Konstytucyjnego, a - zgodnie z utartą praktyką nie później niż po ślubowaniu, a przed stawieniem się w miejscu służbowym - czyli siedzibie TK, w celu podjęcia obowiązków służbowych. Pozostawanie przez osobę wybraną na sędziego TK w stosunku służbowym z sądem powszechnym obliguje prezesa Trybunału do odmowy dopuszczenia jej do wykonywania czynności - pisze dr hab. Andrzej Olaś, prof. UJ w Zakładzie Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji.

Począwszy od uchwalenia w 1997 roku obecnie obowiązującej Konstytucji, prawie każdy z prezydentów w którymś momencie próbował sobie uzurpować jakieś kompetencje, których nie miał. Skala tego zjawiska w dwóch ostatnich prezydenckich kadencjach jest jednak nieporównywalna z tym, z czym mieliśmy do czynienia wcześniej. Dlatego potrzebujemy jednoznacznego rozstrzygnięcia, czy prezydent ma być silny i aktywny w polityce, czy wręcz przeciwnie – jego kompetencje mają być ograniczone, jak w modelu kanclerskim – mówi prof. Sławomir Patyra z Instytutu Nauk Prawnych Wydziału Prawa i Administracji UMCS.

Wydanie Polsce b. ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry i b. wiceministra Marcina Romanowskiego jest ze względu na obowiązujące na Węgrzech przepisy w tym momencie niemożliwe. Nawet jeśli się zmienią, to i tak tamtejszy sąd zdecyduje, czy przekonują go polskie argumenty. Jeśli w międzyczasie politykom uda się wyjechać np. do Stanów Zjednoczonych, to procedura zacznie się od nowa, na podstawie umowy dotyczącej ekstradycji, co jest procesem długotrwałym – mówi Anna Mika-Kozak, adwokat specjalizująca się w prawie karnym i ENA, rzecznik dyscyplinarny Izby Adwokackiej w Warszawie.

Osoba kierująca Trybunałem Konstytucyjnym nie ma prawa oceniać statusu powołanych do tego organu sędziów. Nie może też ograniczać im dostępu do pracy, na którą zawarli „umowę” z Narodem, a nie z prezesem, ani z prezydentem – twierdzi prof. Michał Romanowski z Uniwersytetu Warszawskiego. I dodaje, że po wielu wyrokach sądów krajowych i europejskich, sprawa ta jest obecnie znacznie prostsza od powadzonej przez niego, jako adwokata, batalii w mieniu Pawła Juszczyszyna i kilkorga innych sędziów zawieszanych w obowiązkach.

Wyrok TSUE z 24 marca 2026 r. stanowi istotny krok w kierunku wygaszenia kryzysu sądownictwa w Polsce, ponieważ po raz pierwszy w sposób jednoznaczny i całościowy potwierdza, że niezawisłości nie można kwestionować zbiorczo, automatycznie ani w oparciu o kryteria czysto formalne. Jednocześnie daje jasny sygnał, że przyszłe reformy muszą mieścić się w standardach prawa Unii, tak aby nie prowadzić do destabilizacji wymiaru sprawiedliwości, lecz do jego wzmocnienia - pisze dr Monika Smusz-Kulesza, sędzia Sądu Okręgowego w Łodzi, członek zarządu OZS „Aequitas”

Założenia planowanych zmian w nadzorze nad kontrolą operacyjną, szczególnie pod kątem wzmocnienia pozycji sądu, teoretycznie idą w dobrym kierunku, ale w praktyce wymagałyby wzmocnienia struktur sądowych zajmujących się kontrolą zarówno pod względem liczby sędziów rozpoznających wnioski, jak i logistycznym. Co więcej, konieczne jest wdrożenie krajowego programu koordynacji i harmonizacji stosowania takiej kontroli, który podnosiłby kompetencje podmiotów/osób uczestniczących w procedurze jej stosowania bez ingerencji w niezawisłość sędziowską - piszą Aleksander Tomaszuk, prokurator Prokuratury Regionalnej w Warszawie i dr Paweł Opitek, prokurator Prokuratury Regionalnej w Krakowie.

Cała szóstka sędziów Trybunału Konstytucyjnego, wybranych 13 marca br., złożyła ślubowanie skutecznie, zgodnie z Konstytucją i przepisami ustawy o statusie sędziów TK. Ślubowanie w Pałacu Prezydenckim nie wynika bowiem z przepisów, a jest pewnym zwyczajem konstytucyjnym, który może ulec zmianie. Nie jest wykluczone, że forma ślubowania w Sejmie i przekazania prezydentowi dokumentów z rotą ślubowania podpisaną przez sędziego stanie się praktyką. Analizy wymaga natomiast kwestia wyboru nowych sędziów na miejsca po tzw. sędziach dublerach – mówi dr hab. Monika Haczkowska, prof. Uniwersytetu Opolskiego, adwokatka, mediatorka, konstytucjonalistka (Kancelaria Adwokacka dr Monika Haczkowska).

Prezydent powinien być autorytetem, jego wybór nie powinien następować w wyborach powszechnych, a rola powinna mieć charakter przede wszystkim reprezentacyjny. Sytuacja, w której prezydenci rozpychają się w swoich konstytucyjnych kompetencjach, nie służy bowiem ani państwu, ani obywatelom. Za politykę wewnętrzną i zewnętrzną, zgodnie z Konstytucją, odpowiada rząd, który jest bezradny, np. w sytuacji stosowania przez prezydenta weta – mówi dr hab. Joanna Juchniewicz z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Ślubowanie czwórki nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego w Sejmie, w sytuacji gdy prezydent – mimo ustawowego wymogu – ślubowania od nich nie odebrał, jest uzasadnione. Powinni jak najszybciej zacząć pełnić swoje sędziowskie obowiązki. Inną kwestią jest natomiast to, czy taka zmiana wystarczy do odblokowania Trybunału. W mojej ocenie potrzebuje on legitymizacji, której nie ma już od dłuższego czasu, a która będzie wymagać pewnego konsensusu co do jego działalności i orzeczeń – mówi prof. Piotr Tuleja, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku oraz kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Do Sejmu trafił już projekt ustawy, której celem jest wzmocnienie nadzoru sądowego nad kontrolą operacyjną stosowaną przez służby specjalne. Jak zwykle problem tkwi nie tylko w przepisach, ale też w tym, jak te nowe regulacja będą stosowane. Na to z kolei wpływ ma też specyfika pracy operacyjnej. Co do przesłanek prawnych sąd sobie poradzi, pytanie czy podobnie będzie z tzw. kuchnią operacyjną - pisze Jacek Kudła, biegły, ekspert z zakresu czynności operacyjno-śledczych.

Możliwość elektronicznego wnoszenia pism procesowych do sądu powinna być poprzedzona stworzeniem systemu teleinformatycznego, który umożliwi prowadzenie postępowań cyfrowych i jednocześnie pracę na aktach cyfrowych – w znacznie zautomatyzowanym stopniu. Powinna zostać temu podporządkowana decyzja o tym, w jakich formatach plików będą mogły być składane do sądu pisma i ich załączniki oraz w jakich będą prowadzone akta. Chodzi o to, by zapewnić z nich łatwą ekstrakcję danych tak, by można było je wygodnie prezentować i przetwarzać - mówi dr Jarosław Matuszczak, wiceprezes Sądu Rejonowego w Malborku.