Pierwsze czytanie rządowego projektu odbyło się pod koniec sierpnia 2014 roku. Sejm nie zgodził się wtedy na odrzucenie go, o co wnioskował PiS.

Posłowie PiS zarzucali, że projekt jest chaotyczny i nieczytelny; podkreślali, że propozycja ma na celu wprowadzenie zmian w ponad 45 ustawach wzajemnie ze sobą niepowiązanych.

Czytaj też: Partie podzielone ws. projektu ułatwiającego łączenie się samorządów

Sejm zdecydował o skierowaniu projektu do prac w trzech komisjach: samorządu regionalnego i polityki regionalnej, finansów publicznych oraz ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa. Komisje zdecydowały o powołaniu specjalnej podkomisji do prac nad tym projektem,
Szef podkomisji Waldy Dzikowski powiedział PAP, że praca w podkomisji koncertowała się na doprecyzowywaniu zapisów projektu, natomiast zasadnicze kwestie nie uległy zmianie. Przypomniał, że projekt został opracowany przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji na podstawie tzw. białej księgi metropolitalnej.

Projekt nowelizacji ustawy samorządowej i niektórych innych ustaw usuwa bariery prawne utrudniające łączenie się samorządów - zakłada zmiany w przepisach dotyczących łączenia gmin i rejestracji związków międzygminnych. Umożliwia też tworzenie związków powiatowo-gminnych.

Proponowana nowela wprowadza zachęty do dobrowolnego łączenia jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z propozycją połączone gminy o niższych dochodach będą mogły (w okresie 5 lat po połączeniu) uzyskać wzrost udziału w PIT nawet o 10 punktów procentowych (aktualnie jest to 5 pp).

W myśl projektu gmina powstała w wyniku połączenia dwóch lub więcej gmin będzie miała wszystkie prawa i obowiązki połączonych gmin, w tym prawa i obowiązki wynikające z zezwoleń, koncesji oraz innych aktów administracyjnych. Organy gminy powstałej w wyniku połączenia dwóch lub więcej gmin staną się organami właściwymi lub stronami wszczętych i niezakończonych postępowań administracyjnych i sądowych.

Projekt zakłada, że samorządy będą mogły również tworzyć tzw. centra usług wspólnych. Oznaczać to będzie, że np. szkoły, przedszkola czy ośrodki pomocy społecznej na terenie jednej gminy będą mogły mieć np. wspólną księgowość. Takie samorządowe centra obsługi będą się też mogły łączyć i wspólnie prowadzić np. księgowość szkół czy przedszkoli z kilku gmin.

Zgodnie z projektem zmienia się też sposób wyliczania opłat za usunięcie drzew i krzewów. Obniżone zostaną wysokości kar administracyjnych (wysokość kary administracyjnej będzie w wysokości podwójnej, a nie potrójnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu) oraz wprowadzona ma być możliwość umorzenia części nałożonej kary administracyjnej w szczególnych przypadkach.

Projekt nowelizacji wprowadza też zmiany w przepisach ustawy o podatku od spadków i darowizn (opodatkowane zostaną także niektóre przypadki zniesienia współwłasności na rzecz współwłaścicieli), ustawy o podatku rolnym (określone zostaną przeliczniki m.in. dla rowów, gruntów rolnych zabudowanych, gruntów zadrzewionych i zakrzewionych).(PAP)