Działalność socjalna, która może być wspierana (finansowana, dofinansowana) ze środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (dalej: ZFŚS) to usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej, sportowo-rekreacyjnej, opieki nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, sprawowanej przez dziennego opiekuna lub nianię, w przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego, udzielanie pomocy materialnej - rzeczowej lub finansowej, a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową.
Uszczegółowienie rodzajów działalności w ramach tej definicji znaleźć się musi w regulaminie ZFŚS. Pracodawca nie musi przewidywać w regulaminie wszystkich z tych rodzajów działalności socjalnej. Możliwe jest znacznie nawet ograniczenie zakresu.
Wśród kategorii pomoc materialna lub rzeczowa mieszczą się przewidywane w wielu regulaminach funduszu socjalnego paczki świąteczne dla dzieci pracowników. Istotne jest jednak to, czy pracodawca przewidział takie świadczenia w regulaminie - przyznawanie paczek świątecznych finansowanych ze środków ZFŚS możliwe jest wówczas, gdy przewiduje to regulamin gospodarowania środkami funduszu.
Czy regulamin ZFŚS należy aktualizować co roku? - sprawdź w LEX >
Czytaj również: Nie tylko pracownicy mogą korzystać z funduszu socjalnego >>
Kryteria socjalne
Świadczenia i dopłaty z ZFŚS przyznaje się z uwzględnieniem oceny sytuacji socjalnej, czyli stosując kryteria oceny sytuacji życiowe, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu.
Kolejność kryteriów socjalnych ma charakter przypadkowy, a ustawodawca nie przywiązuje do niej wagi. Doniosłości konkretnych kryteriów należy poszukiwać w istocie poszczególnych świadczeń. To charakter usługi wyznacza, czy decydująca do jej przyznania okaże się sytuacja życiowa, rodzinna czy też materialna. Kryteria socjalne w procesie redystrybucji środków funduszu nie konkurują ze sobą. Ich relacja polega na wzajemnym uzupełnianiu się (wyrok SA Białystok z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt III AUa 1403/14).
Bardzo często mówiąc o kryteriach socjalnych ogranicza się je do kryterium materialnego. Tymczasem nie zawsze musi być ono zastosowane, może je wręcz wykluczać specyfika danego świadczenia.
Przykład: Pracownik złożył wniosek o zapomogę socjalną z ZFŚS – osobie tej spłonął dom. W tej sytuacji ocena sytuacji materialnej opierająca się zwykle na zarobkach na osobę w rodzinie z pewnego okresu byłaby wręcz irracjonalna. Przy przyznaniu tego świadczenia brane będzie pod uwagę jedynie kryterium sytuacji życiowej związanej z zaistnieniem wskazanego przez pracownika zdarzenia negatywnego.
Dokumentowanie praw do świadczeń z ZFŚS pracowników oraz członków rodziny - czytaj w LEX >
![[E-book] Kodeks pracy. Przepisy](/gfx/prawopl/_thumbs/produkty_foto/83086/978-83-8390-365-1_,mXqL62OeqFTLkrXdmIyYmw.jpg)
Cena promocyjna: 9.9 zł
|Cena regularna: 11 zł
|Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 8.25 zł
Paczki dla dzieci – czy konieczne jest różnicowanie zawartości?
Wyróżnienie spośród pracowników osób posiadających dzieci w określonym wieku samo w sobie odnosi się już do sytuacji rodzinnej pracownika, poprzez którego dziecko jest uprawnione do korzystania z ZFŚS. Świadczenie to jest zatem przyznawane zgodnie z jednym z kryteriów socjalnych.
Przy zakupie i przyznawaniu paczek dzieciom pracowników pracodawcy mają wątpliwości czy konieczne jest :
- badanie sytuacji materialnej,
- różnicowanie w oparciu o kryteria socjalne wartości paczek.
Za uzasadnieniem ww. wyroku SA w Białymstoku z 8 kwietnia 2015 r. można wskazać, że istnieje pogląd, zgodnie z którym paczki świąteczne dla dzieci są świadczeniem dodatkowym pracodawcy, nie mieszczącym się w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Stanowisko to zostało wyrażone w sprawach, w których nastąpiło wydanie paczek o jednakowej wartości, bez zróżnicowania czynnikiem życiowym, rodzinnym i majątkowym (np. wyrok SA w Białymstoku z 22 stycznia 2013 r., sygn. akt III AUa 1403/14). Podkreślano również, że w kontekście art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS niedopuszczalna jest hierarchizacja przesłanek kryterium socjalnego. W rezultacie nie można przyjąć, że do przyznania paczek wystarczająca była tylko ocena sytuacji rodzinnej pracownika (ilość dzieci w rodzinie). Tego rodzaju stanowisko deprecjonuje znaczenie, wymienionych w tym przepisie równie ważnych warunków: jak sytuacja materialna i życiowa pracownika.
Zobacz też procedurę w LEX: Zasady przyznawania świadczeń z ZFŚS >
Można wskazać stanowisko przeciwne. Wychodzi ono z założenia, że z punktu widzenia doświadczenia życiowego, ustalonych zwyczajów oraz mając na względzie fakt, iż obdarowane słodyczami zostały dzieci pracowników, różnicowanie wartości paczki świątecznej jest niecelowe i niezgodne z jej przeznaczeniem, jako prezentu świątecznego (np. wyrok SA w Białymstoku z 27 lutego 2013 r., sygn. akt III AUa 919/12). Wypada również odnotować bardziej wyważone stanowisko, według którego w pewnych okolicznościach przyznanie paczek świątecznych w równej wysokości może być usprawiedliwione charakterem tego świadczenia (wyrok SA w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt III AUa 906/12). Na jeszcze inny aspekt zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt III AUa 655/13. Wskazał, że posiadanie dzieci koresponduje z kryteriami socjalnymi. W rezultacie „oskładkowanie” paczek świątecznych dla dzieci należy zakwalifikować jako podejście wysoce sformalizowane i oderwane od celów ustawy o (...). Sąd ten zwrócił również uwagę na brak podstaw do wliczenia wartości paczek do podstawy wymiaru składki z innego powodu. Stwierdził, że skoro Zakład w zaskarżonej decyzji zakwestionował, iż przedmiotowe paczki stanowią element pomocy socjalnej, to powinien też konsekwentnie zauważyć, iż paczek tych nie przyznano w istocie pracownikom lecz ich dzieciom, a pracownicy jedynie w sensie faktycznym paczki te odebrali kwitując ten odbiór. Oznacza to, iż pomoc socjalna jest kierowana do nich bezpośrednio, a nie kierowana pośrednio, tj. za pośrednictwem pracownika. Prawa członka rodziny pracownika wiąże się z faktem zatrudnienia pracownika, ale pracownik taki nie musi mieć w istocie wpływu na to, czy członek rodziny otrzyma się świadczenie z funduszu socjalnego. W rezultacie, nawet gdyby pracownik sprzeciwiał się przyznaniu świadczenia z funduszu socjalnego dla członka swojej rodziny z którym nie zamieszkuje (i np. pozostaje w konflikcie) to nie wykluczałoby to zdaniem Sądu Apelacyjnego uzyskania prawa do świadczenia socjalnego przez tego członka rodziny, jeżeli członek ten spełniłby przesłanki od uzyskania świadczenia z pomocy socjalnej. Skoro zawsze paczki te przyznawano dzieciom, to one były beneficjentami z tego tytułu, jak też sam skład tych paczek potwierdza tę okoliczność (słodycze), brak jest choćby już z tego tytułu podstaw do zwiększania składki ubezpieczonemu.
Czy paczki i bony z ZFŚS podlegają zajęciu komorniczemu? - sprawdź w LEX >
Podejście do tych zagadnień jest niejednolite w orzecznictwie, jednak stosunkowo często wskazuje się, że specyfika świadczenia jakim jest paczka dla dziecka wyłącza konieczność ich różnicowania. Tak np. w wyrokach:
- SA w Łodzi z 22 czerwca 2018 r. (sygn. akt III AUa 237/18): na gruncie art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS w stosunku do paczek dla dzieci w związku ze Świętami Bożego Narodzenia nie ma konieczności stosowania łącznie wszystkich trzech kryteriów socjalnych. W ramach autonomii zakreślonej przez ustawę o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych pracodawca może skoncentrować się w tym przypadku na sytuacji rodzinnej, której w tym wypadku jest ilość posiadanych dzieci, występujących jako beneficjenci tego wyjątkowego świadczenia;
- SA w Poznaniu z 18 czerwca 2019 r. (sygn. akt III AUa 492/18): uwzględniając nietypowy charakter tych świadczeń – paczka dla dzieci zawierająca słodycze, kredki, maskotki oraz paczka dla pracownika z kocem, foremkami na ciastka, słodyczami, herbatą i kartką świąteczną, trudno w rzeczywistości stosować kryterium socjalne, różnicując towar. Nadto szczególny charakter świadczenia wyraża się w jego powiązaniu z konkretnym wydarzeniem tj. zbliżającymi się świętami Bożego Narodzenia, które w kulturze polskiej są czasem szczególnym. Różnicowanie świadczeń w oparciu o kryterium socjalne, czyli de facto przyznawanie większych lub mniejszych jego elementów z uwzględnieniem kryterium socjalnego wypaczyłoby charakter świadczenia.
Sprawdź również książkę: [E-book] Kodeks pracy. Przepisy >>
Zawsze istnieje jednak ryzyko zakwestionowania przez organy kontrolne prawidłowości przyznania świadczeń (paczek) w równej wysokości. Bezpieczne dla pracodawcy wydaje się przyjęcie dokonania oceny sytuacji socjalnej (w tym materialnej) przy przyznawaniu łącznie kilku świadczeń związanych ze świętami ze zróżnicowaniem wysokości jednego z nich.
Na taką możliwość wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku (wyrok z 13 maja 2015 r., sygn. akt III AUA 42/15): dotychczas nie rozważano, czy przy stosowaniu ulgi należy oceniać wypłaty z funduszu w sposób „komplementarny". Nie jest zatem istotna wielkość partycypacji pracownika w konkretnym świadczeniu wypłacanym z funduszu - pod kątem jego sytuacji socjalnej rozumianej w aspekcie kryteriów z art. 8 ust. 1 ustawy. Istotnym jest zachowanie istoty wypłat z funduszu odnoszonych do ogółu świadczeń z tego funduszu, w jakich dany pracownik i jego rodzina partycypuje. W uproszczeniu zatem pracownik o gorszej sytuacji socjalnej winien partycypować w odpowiednio większych wypłatach z tego funduszu (powinien uzyskać z niego więcej), co nie musi oznaczać, iż np. przy konkretnym świadczeniu z tego funduszu otrzyma ma on świadczenie o niższej wartości, niż pracownik o relatywnie lepszej sytuacji socjalne.
Przykład: W związku ze świętami przyznawane jest świadczenie pakietowe - paczki dla dzieci i wsparcie finansowe związane ze świętami (gotówka), którego wysokość byłaby uzależniona od sytuacji materialnej. Pracownicy otrzymują wypłatę w gotówce o różnej wysokości oraz przekazane zostałyby paczki świąteczne o tej samej wartości dla dzieci pracowników.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów w programie LEX jest zależny od posiadanych licencji.
![Meritum Prawo Pracy 2026 [PRZEDSPRZEDAŻ]](/gfx/prawopl/_thumbs/produkty_foto/83351/978-83-8438-135-9_,mn6D62SdolTgn7bKqdfXjIVm.jpg.webp)
