Czy pracodawca powinien udzielić urlopu w grudniu "na zapas"?
Wielu pracowników chce uzyskać urlop wypoczynkowy pod koniec roku - w okolicy świąt Bożego Narodzenia i Sylwestra. Zdarza się, że chęć uzyskania wolnego wyraża osoba, która już zrealizowała w pełni urlop należny za 2026 r. i część pracodawców zastanawia się, czy można – na wyraźny wniosek pracownika – udzielić mu w grudniu urlopu z puli 2027 r.

Urlop wypoczynkowy nabywany jest z początkiem roku, jeżeli pracownik pozostaje w tym czasie w zatrudnieniu:
- w wymiarze pełnym (odpowiednio 20 lub 26 dni w zależności od tzw. urlopowego stażu pracy), albo
- ustalonym proporcjonalnie, jeżeli zatrudniony jest tylko na część roku (np. umowa trwa do końca czerwca albo biegnie okres wypowiedzenia kończący się z końcem stycznia).
Urlop zostanie ustalony z początkiem roku proporcjonalnie nawet wówczas, gdy strony umówiły się już, że bezpośrednio po zakończeniu obecnej umowy rozpoczną kolejne zatrudnienie.
Przykład: Pracownik ma zawartą umowę od września do końca stycznia. Pracodawca i pracownik ustalili jeszcze w grudniu, że zatrudnienie będzie kontynuowane - od początku lutego do końca grudnia. Stosunek pracy nawiązuje się w dniu określonym w umowie o pracę jako dzień rozpoczęcia pracy (art. 26 kodeksu pracy), a kończy w dniu rozwiązania lub wygaśnięcia umowy. Dniem rozwiązania umowy o pracę jest m.in. dzień upływu terminu, na jaki została zawarta umowa na okres próbny lub umowa na czas określony. Zawarcie kolejnej umowy nic w tym zakresie nie zmienia. Jakkolwiek przyjmuje się potocznie istnienie ciągłości zatrudnienia przy powstających bezpośrednio jeden po drugim stosunkach pracy pomiędzy tymi samymi stronami, to faktycznie są to kolejne okresy zatrudnienia.
W zakresie rozliczeń urlopowych każdy zaś z okresów zatrudnienia traktowany powinien być odrębnie. Na dzień 1 stycznia 2027 r. obowiązuje dotychczasowa umowa i wymiar urlopu nie wynosi 26 (lub 20 ) dni, ale 3 (lub 2 dni przy rocznym wymiarze 20 dni).
Nie udziela się urlopu przyszłorocznego
W grudniu 2026 r. pracownik zatem nie ma prawa do urlopu z 2027 r., gdyż prawo to dopiero powstanie. Na pewno zatem pracodawca nie musi udzielać takiego urlopu. Dotyczy to wszystkich wniosków.
Przykład: Pracownik w ostatnich dniach grudnia kończy urlop rodzicielski i składa wniosek o udzielenie mu, bezpośrednio, 2 tygodni urlopu wypoczynkowego. Osoba ta nie ma już jednak urlopu wypoczynkowego za 2026 r., jak również nie pozostał jej do wykorzystania urlop z roku poprzedniego. Na wniosek pracownicy lub pracownika (matki, ojca dziecka) lub członka najbliższej rodziny (w rozumieniu art. 1751 pkt 3 k.p..), urlopu wypoczynkowego udziela się bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającym urlopie macierzyńskim, urlopie rodzicielskim lub ojcowskim.
W przypadku urlopu wnioskowanego bezpośrednio po którymś z wymienionych urlopów „dla rodziców” pracodawca nie ma żadnej możliwości odmowy. Do rozpoczęcia urlopu na podstawie art. 163 par. 3 k.p. wystarczy złożenie stosownego wniosku, na który pracodawca nie może zareagować inaczej, niż udzielając urlopu niezależnie od planu urlopów (wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2003 r., I PK 18/03).
Prawo to realizowane jest w zakresie istniejącego prawa do urlopu (tegoroczny, zaległy, ewentualnie przysługującego dodatkowego urlopu wypoczynkowego). Pracownik nie może domagać się udzielenia urlopu przyszłorocznego.
Urlop "na zapas"?
Wątpliwości pracodawców budzi to, czy mogą wyrazić zgodę na wykorzystanie wypoczynku z puli przyszłorocznej, niejako zaliczkowo.
Przykład: Pracownik pracuje w systemie podstawowym, pon. - pt. (z wyjątkiem świąt) po 8 godzin. Zostały mu 2 dni (16 godzin) urlopu, chciałby uzyskać wolne 21-23 grudnia, co jest też w interesie pracodawcy w związku ze znaczącym spadkiem zapotrzebowania na pracę. Pracownik złożył wiosek o 2 dni urlopu z wymiaru dla 2026 r. i jeden dzień dla 2027 r.
Sąd Najwyższy w wyroku z 7.6.2011 r. (II PK 314/10) wskazał, że kodeks pracy dopuszcza możliwość udzielenia urlopu wypoczynkowego później niż w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo, ale nie przewiduje, że można takiego urlopu udzielić wcześniej, tzn. przed nabyciem do niego prawa, co znajduje uzasadnienie w celu urlopu wypoczynkowego, jakim jest zapewnienie pracownikowi możliwości corocznej regeneracji sił fizycznych i psychicznych. W ten sposób wyznacza się minimalną częstotliwość korzystania z uprawnień urlopowych (zasada corocznego urlopu wypoczynkowego).
Udzielenie urlopu przed nabyciem do niego prawa może być w praktyce uznane za ograniczanie prawa do wypoczynku, poprzez kumulowanie wolnego czasu w innym roku kalendarzowym niż ten, za który (i w którym) przysługuje i, w związku z tym, zmniejszanie możliwości korzystania z niego w okresie, do którego ustawodawca je przypisuje (rok kalendarzowy). Takie działanie należałoby więc odradzić.
Uzyskanie innego rodzaju wolnego
Nie ma przeszkód, by połączyć urlop wypoczynkowy z innym rodzajem zwolnienia od pracy lub uzyskać na dni, które interesują pracownika w całości inne zwolnienie.
Wykorzystane może zostać:
- zwolnienie od pracy w celu załatwienia sprawy osobistej – przepisy nie limitują tych zwolnień, nie jest wyłączone udzielenie go na wniosek pracownika na pełny dzień lub nawet dni. Zwolnienie to może zostać odpracowane i wówczas za czas odpracowania przysługuje wynagrodzenie (nie przysługuje za czas samego zwolnienia). Przepisy przy tym nie zawierają zastrzeżenia, że czas wolny i czas odpracowania przypadać muszą w ramach tego samego okresu rozliczeniowego czasu pracy;
- urlop bezpłatny.
Innego rodzaju zwolnienia powiązane są już z pewnymi skonkretyzowanymi, bardziej lub mniej, sytuacjami, i trudno sugerować wprost ich wykorzystanie (urlop opiekuńczy, zwolnienie z powodu siły wyższej), aczkolwiek mogą oczywiście wystąpić przesłanki wnioskowania o takie zwolnienie (np. bardzo ogólnie zakreślone, a właściwie wręcz niewskazane podstawy do zwolnienia na opiekę nad dzieckiem).
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.







