Mobbing 2026. Nowe przepisy, obowiązki i ryzyka
Włącz wersję kontrastową
Zmień język strony
Prawo.pl

Pracownik w kryzysie psychicznym – jak powinien reagować pracodawca

Kryzys psychiczny pracownika wymaga od pracodawcy odpowiedniej reakcji, z poszanowaniem jego godności i prywatności. Pracodawca musi przy tym znać granice swoich uprawnień dotyczących informacji o stanie zdrowia, badań lekarskich i decyzji kadrowych - pisze Martyna Kabat, radca prawny, senior associate w zespole prawa pracy kancelarii Łaszczuk i Wspólnicy.

Martyna Kabat

Kondycja psychiczna pracowników ma znaczenie nie tylko dla nich samych, ale również dla funkcjonowania całej organizacji. Może wpływać na absencję chorobową, konieczność organizowania zastępstw, rotację kadrową, poziom zaangażowania oraz efektywność wykonywanej pracy.

Kodeks pracy nie ustanawia odrębnego, ogólnego obowiązku zapewnienia pracownikom dobrostanu psychicznego, nakłada jednak na pracodawców obowiązki istotne również w tym zakresie. Chodzi w szczególności o zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, kształtowanie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego, przeciwdziałanie dyskryminacji oraz mobbingowi w zatrudnieniu, a także obowiązek poszanowania godności i innych dóbr osobistych pracowników, w tym w obszarze zdrowia.

Pracodawca dowiaduje się o leczeniu

Informacja o korzystaniu przez pracownika z pomocy psychiatry lub psychologa nie uprawnia pracodawcy do uzyskiwania dalszych informacji na temat diagnozy, przebiegu leczenia, stosowanych leków czy rodzaju terapii. Pracodawca nie może prowadzić własnego postępowania wyjaśniającego dotyczącego stanu zdrowia pracownika, nawet jeżeli uzasadniałby to troską o jego dobrostan.

Informacje dotyczące zdrowia psychicznego należą do szczególnych kategorii danych osobowych w rozumieniu art. 9 RODO. Ich przetwarzanie jest co do zasady zabronione, chyba że zachodzi jedna z przesłanek określonych w art. 9 ust. 2 RODO. W relacjach pracowniczych zasady przetwarzania tego rodzaju informacji określa również art. 22(1)b k.p. Przepis ten dopuszcza ich przetwarzanie na podstawie zgody pracownika, pod warunkiem, że dane zostały przekazane z inicjatywy samego pracownika. Brak zgody lub jej wycofanie nie może powodować negatywnych konsekwencji dla pracownika.

 

Gdy pracownik sam zgłasza kryzys

Samo poinformowanie przełożonego o kryzysie psychicznym, nawet z inicjatywy pracownika, nie oznacza jego niezdolności do pracy. Nie uprawnia również pracodawcy do samodzielnego oceniania stanu zdrowia pracownika ani wyciągania na tej podstawie wniosków dotyczących możliwości jego dalszego zatrudnienia.

 Reakcja powinna zależeć od konkretnych okoliczności, w szczególności od tego, czy trudności wpływają na wykonywanie obowiązków lub bezpieczeństwo pracy. Warto przede wszystkim zapytać pracownika, czy potrzebuje wsparcia w związku z wykonywaną pracą, nie oczekując przy tym ujawnienia szczegółów dotyczących jego sytuacji zdrowotnej.

Komentowanie zdrowia psychicznego pracownika

Promowanie otwartości i akceptacji w miejscu pracy nie oznacza, że stan zdrowia psychicznego pracowników może stać się przedmiotem swobodnych komentarzy czy dyskusji. Rozpowszechnianie informacji o diagnozie, leczeniu lub podejrzeniach dotyczących zdrowia psychicznego może naruszać prywatność i dobra osobiste pracownika. Informacje te podlegają również szczególnej ochronie na gruncie RODO. Obowiązek poszanowania prywatności i godności pracownika dotyczy również relacji pomiędzy współpracownikami. Pracodawca powinien odpowiednio reagować na zachowania naruszające te zasady i przeciwdziałać stygmatyzowaniu osób doświadczających problemów psychicznych.

Niedopuszczalne mogą być zatem zarówno uwagi dotyczące rzekomej choroby pracownika, jak i żarty, komentarze czy oceny odnoszące się do jego kondycji psychicznej. W zależności od okoliczności i charakteru zachowania mogą one stanowić naruszenie godności pracownika, a także przejaw dyskryminacji lub mobbingu.  Fakt, że jest to ryzyko realne potwierdzają doświadczenia z sal sądowych.

Absencja chorobowa i powrót do pracy

Problemy psychiczne mogą prowadzić do czasowej niezdolności do pracy, a w konsekwencji do nieobecności pracownika. W takim przypadku obowiązują ogólne zasady usprawiedliwiania nieobecności i korzystania ze zwolnienia lekarskiego. Pracownik nie ma przy tym obowiązku informowania przełożonego o diagnozie ani ujawniania szczegółowych informacji dotyczących swojego stanu zdrowia. Pracodawca nie powinien zatem żądać od niego wyjaśnień dotyczących przyczyn zdrowotnych nieobecności.

Podejrzenie występowania u pracownika określonych zaburzeń psychicznych nie uprawnia również pracodawcy do samodzielnej oceny jego stanu zdrowia ani kierowania go na badania poza przypadkami przewidzianymi w przepisach. Badania profilaktyczne przeprowadza się na zasadach określonych w art. 229 k.p. oraz przepisach wykonawczych. Rolą pracodawcy jest przede wszystkim zapewnienie, aby pracownik wykonywał pracę zgodnie z aktualnym orzeczeniem lekarskim i w warunkach bezpiecznych dla jego zdrowia.

Istotne znaczenie ma treść skierowania na badania profilaktyczne. Powinno ono zawierać opis warunków pracy oraz czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych występujących na stanowisku pracy. Nie powinno natomiast zawierać diagnoz ani przypuszczeń dotyczących choroby pracownika.

Badanie profilaktyczne kończy się wydaniem orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku albo istnienie takich przeciwwskazań. Pracodawca otrzymuje zatem informację o zdolności do wykonywania pracy w określonych warunkach, nie zaś szczegółowe informacje o stanie zdrowia czy rozpoznaniu medycznym pracownika.

Zdrowie psychiczne a wypowiedzenie

Sam fakt zmagania się z problemami psychicznymi nie zapewnia pracownikowi bezwzględnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy. Decyzje kadrowe nie mogą jednak opierać się na uprzedzeniach ani przypuszczeniach, że stan zdrowia pracownika może w przyszłości negatywnie wpłynąć na jakość wykonywanej przez niego pracy.

Jeżeli problemy psychiczne nie wpływają na wykonywanie obowiązków, a wyłączną przyczyną wypowiedzenia jest stan zdrowia pracownika, decyzja taka może zostać uznana za przejaw dyskryminacji.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której rozwiązanie umowy jest uzasadnione obiektywnymi przyczynami, takimi jak niezadowalające wyniki pracy czy niewłaściwe wykonywanie obowiązków, bądź nawet zagrożenie jakie stan pracownika powoduje dla innych osób czy interesów pracodawcy.

Każdy przypadek wymaga zatem indywidualnej oceny, z uwzględnieniem zarówno przyczyny rozwiązania umowy, jak i okoliczności dotyczących pracownika. Należy również pamiętać o szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem w okresach usprawiedliwionej nieobecności, wynikającej z art. 41 k.p.

Jak wspierać pracownika

Wsparcie osoby doświadczającej kryzysu psychicznego nie musi oznaczać poznania przyczyn jej problemów ani ingerowania w proces leczenia. Pracodawca może wprowadzać rozwiązania ułatwiające wykonywanie obowiązków, nie wymagając od pracownika ujawniania szczegółowych informacji o jego stanie zdrowia.

W praktyce warto rozważyć m.in. czasową zmianę organizacji pracy, bardziej elastyczne godziny pracy, ograniczenie nadmiernego obciążenia obowiązkami czy możliwość skorzystania z dodatkowego wsparcia. Każde takie rozwiązanie powinno być dostosowane do sytuacji i potrzeb konkretnej osoby.

Coraz częściej pracodawcy decydują się także na dodatkowe rozwiązania wspierające pracowników w szczególnie trudnych sytuacjach życiowych, np. poprzez przyznawanie dodatkowych dni wolnych w związku z chorobą lub śmiercią osoby bliskiej.

Na popularności zyskują ponadto programy wsparcia pracowników (Employee Assistance Programmes – EAP), które obejmują m.in. możliwość anonimowego skorzystania z konsultacji psychologicznych. Takie rozwiązania pozwalają uzyskać profesjonalną pomoc bez konieczności ujawniania pracodawcy szczegółowych informacji dotyczących stanu zdrowia lub przebiegu terapii.

Rolą pracodawcy nie jest diagnozowanie ani leczenie pracownika, lecz odpowiednie reagowanie na problemy związane z jego funkcjonowaniem w pracy, z poszanowaniem prywatności i godności.

Martyna Kabat, radca prawny, senior associate w zespole prawa pracy kancelarii Łaszczuk i Wspólnicy

 

Polecamy książki z prawa pracy

Przejdź do: Meritum Prawo Pracy 2026, Kazimierz Jaśkowski - otwiera się w nowym oknie
Meritum Prawo pracy 2026 rgb
50% Rabatu
Sprawdź
Cena promocyjna: 169,50 zł | Cena regularna: 339,00 zł
Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 33,90 zł
Przejdź do: Meritum HR, Jarosław Marciniak - otwiera się w nowym oknie
meritum HR rgb
8% Rabatu
Sprawdź
Cena promocyjna: 302,67 zł | Cena regularna: 329,00 zł
Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 230,30 zł