Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego zdecydował o nadaniu tytułu doktora honoris causa sędziemu w stanie spoczynku Jackowi Gudowskiemu. Uzasadniono to twórczym i oryginalnym wkładem do nauki prawa i postępowania cywilnego, a także kształtowaniem orzecznictwa sądowego, zwłaszcza Sądu Najwyższego, wyznaczającego kierunki wykładni przepisów prawa dla praktyki sądowej, a także za budowanie autorytetu Sądu Najwyższego i zaufania do wymiaru sprawiedliwości.

Już dziś wyzwaniem jest określenie roli prawnika w świecie wyposażonym w instrumenty AI. Narzędzia AI nastawione na automatyzację zwiększają efektywność pracy, modelując też wachlarz niezbędnych kompetencji prawnych. Asystenci AI usprawniający proces pisania, to nie tylko melodia przyszłości, ale i raczkująca teraźniejszość. Czy pisanie maili, treści marketingowych, a może pism procesowych i opinii prawnych, to już otaczająca nas rzeczywistość?

Ministerstwo Sprawiedliwości szuka rozwiązań na odciążenie sądów. Jednym z newralgicznych punktów są sprawy rodzinne. Trwają prace nad tym, by m.in niesporne rozwody przekazać notariuszom lub kierownikom Urzędu Stanu Cywilnego. Chodzi o te postępowania, w których małżonkowie są zgodni co do sformalizowania rozstania i nie mają wspólnych małoletnich dzieci. Prawnicy są "za" choćby dlatego, że nawet na "szybki" rozwód czeka się w sądach miesiącami. Bardziej skłaniają się też w kierunku notariuszy, bo jak mówią, mają doświadczenie choćby przy podziałach majątku.

Pełnomocnicy narzekają na niską kulturę niektórych sędziów na salach sądowych - zdarzają się im niestosowne uwagi, wprowadzanie nerwowej atmosfery, ruganie ich przy klientach, czy nadmierne używanie sędziowskiego młotka. Pamiętają za to tych sędziów, którzy zawsze potrafią być spokojni i kulturalni, nawet w najtrudniejszych sprawach. Sędziowie powinni uczyć się umiejętności miękkich pomimo tego, że są prezesi sądów, którzy uważają, że to niepotrzebne, bo "komunikują się ze stronami poprzez orzeczenia".

Całkowita i bezwzględna samodzielność prokuratora referenta w zakresie prowadzonego przez niego postępowania, żadnych poleceń co do czynności w jego ramach, także co do proponowanej kary. Do tego zniesienie nadzoru zewnętrznego, a kontrolę nad decyzjami prokuratora w ramach postępowania sprawowałby sąd - takie m.in. zmiany mają się znaleźć w nowych przepisach regulujących pracę prokuratury.

W Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury trwają prace na likwidacją asesury w sądach i w prokuraturze. Asesorów mieliby zastąpić sędzia i prokurator "na próbę", mają być też stworzone mechanizmy weryfikacji ich pracy i ewentualnego odwołania. Poinformowano o tym podczas panelu, dotyczącego jednolitego statusu prokuratorów, w ramach konferencji "Przywracanie praworządności w polskiej prokuraturze".

Prokurator krajowy Dariusz Korneluk poinformował, że nie ma merytorycznych przesłanek by wyłączyć prokurator Ewę Wrzosek z postępowania w sprawie wybudowania dwóch wieżowców na należącej do spółki Srebrna działce w Warszawie. 15 marca zmarła Barbara Skrzypek, bliska współpracownica prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego, która kilka dni wcześniej była przesłuchiwana w tej sprawie jako świadek. Prokuratur Wrzosek nie zgodziła się na udział w czynnościach jej pełnomocnika, przesłuchanie nie zostało też nagrane.

Do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Cywilnej powołani zostali prof. dr hab. Marcin Trzebiatowski z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego z Katedry Prawa Handlowego oraz prof. dr hab. Ireneusz Kunicki z Katedry Postępowania Cywilnego Uniwersytetu w Łodzi.

Sąd Najwyższy odmówił uchylenia immunitetu sędziemu tego sądu w stanie spoczynku, gdyż uznał, że doszło do błędu. Każdy prawnik, w tym sędzia miał obowiązek się stosować do drakońskich przepisów. Przy czym ich interpretacja była specyficzna. W inny sposób sądy dokonywały interpretacji tych przepisów niż obecnie. Zdaniem sędziego Motuka jednak sędzia naruszył rażąco podstawowe zasady odpowiedzialności karnej.

Pełnomocnik przypilnuje, aby osoba występująca w charakterze świadka nie dokonała samodenuncjacji, czyli złożenia zeznań, w których świadek obciążyłby sam siebie. W polskim procesie karnym świadkowie nie mają tego obowiązku i mogą odmówić odpowiedzi na pytania, które mogłyby narazić ich i osoby dla nich najbliższe na odpowiedzialność - mówi dr Andrzejem Tatarą z Instytutu Nauk Prawnych Uniwersytetu Zielonogórskiego, adwokat, partner w Sak, Tatara, Tuński i Partnerzy s.p. w Opolu.

Przy okazji zmian mających przywrócić konstytucyjne standardy w prokuraturze, należałoby zmienić także zakres zadań prokuratora, w tym ograniczyć lub wyeliminować obowiązek prowadzenia postępowań przygotowawczych. Prokurator ograniczyłby się wtedy, w oparciu o dowody zebrane przez policję, do sformułowania aktu oskarżenia. Mówiono o tym podczas konferencji "Przywracanie praworządności w polskiej prokuraturze", która w dniach 20 i 21 marca odbywa się na Uniwersytecie Warszawskim.

Legalna definicja nielegalnego wyścigu samochodowego budzi zastrzeżenia - prawnicy wskazują, że może być niezrozumiała dla przeciętnego odbiorcy choćby dlatego, że wyścigi odbywają się nie tylko samochodami, ale również innymi pojazdami - np. motorami. Swoim zakresem nie obejmuje np. tych, którzy ścigają się „spod świateł”. Wątpliwości pojawiają się także w kwestii odpowiedzialności osób, które obserwują takie wydarzenia. Uwag jest o wiele więcej.

Nowelizacja ustawy o obronie Ojczyzny stworzyła system gwarancji nieodpłatnej pomocy prawnej dla żołnierzy w sytuacji, gdy wykonywanie zadań służbowych mogłoby wiązać się z popełnieniem przestępstwa. Warto rozważyć stworzenie instytucji zapewniającej profesjonalną obsługę prawną procesów karnych żołnierzy Wojska Polskiego. Powołanie np. Rzecznika Praw Żołnierza, który będzie realizował zadania pomocy prawnej z urzędu dla żołnierzy za pomocą "cywilnych" obrońców.

Naczelna Rada Adwokacka proponuje by osoba nie będąca stroną w sprawie, czyli świadek, mogła ustanowić pełnomocnika. Uchylony zostałby przepis umożliwiający prokuratorowi odmowę dopuszczenia go do przesłuchania. Zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów, świadek może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jego interesy w toczącym się postępowaniu. Decyzja należy do prokuratora albo sądu. Prawnicy podkreślają, że problem tkwi też w praktyce.

Ustawa separacyjna, czyli rozdzielenie urzędu ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego to pierwszy krok do uniezależnienia prokuratury od władzy wykonawczej. Kolejnym istotnym jest autonomia budżetowa prokuratury planowana od 2027 roku. Za tym muszą jednak pójść zmiany wewnątrz prokuratury - w tym kwestie kadrowe, kadencyjność, nieusuwalność z funkcji, konkursy - wskazywali uczestnicy konferencji "Przywracanie praworządności w polskiej prokuraturze".

Poza ustawą o rozdzieleniu urzędu ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego potrzebne jest przyjęcie pełnej, nowej ustawy Prawo o prokuraturze. Status prokuratorów powinien być jednak podobny pod względem organizacyjnym, kadrowym do statusu sędziów. Uważam, że nie ma potrzeby poszukiwania jakichś nowych rozwiązań - mówił prof. Adam Bodnar, minister sprawiedliwości, podczas konferencji "Przywracanie praworządności w polskiej prokuraturze".

Choć konkretnego projektu ustawy o pracownikach sądów jeszcze nie ma, Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło ich przedstawicielom jej wstępne założenia. Wśród nich - jak ustaliło Prawo.pl - jest m.in. stworzenie korpusu urzędników sądowych, opracowanie systemu dodatków za wysługę, uregulowanie kwestii wewnętrznych naborów i ich transparentności, w końcu urlopy pracownicze. Rozważane są także kwestie wynagrodzeń, w tym postulaty związków dotyczące uzależnienia ich od np. pensji sędziego czy przeciętnego wynagrodzenia.

Ministerstwo Sprawiedliwości widzi w cyfryzacji szanse na usprawnienie i przyspieszenie pracy sądów, ale też odciążenie ich od ton akt wytwarzanych w prowadzonych postępowaniach. Chce przeprowadzać ją etapowo tak, by sprawdzić czy wprowadzone rozwiązania działają i czy wymagają ewentualnych poprawek. W pierwszej kolejności, poza sprawami frankowymi, cyfryzacja ma objąć m.in. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Testowany jest już też digitalny asystent sędziego.

Bogdan Święczkowski, prezes Trybunału Konstytucyjnego, wystąpił do Przemysława Radzika, zastępcy rzecznika dyscyplinarnego sądów powszechnych o przeprowadzenie kwerendy orzecznictwa sądów powszechnych. Chodzi o sprawdzenie, którzy sędziowie odmawiali uznania wyroków TK za ostateczne i powszechnie obowiązujące lub kwestionowali status sędziów TK.

Prezes TK Bogdan Święczkowski po zapoznaniu się z zawiadomieniami Najwyższej Izby Kontroli dotyczącymi tzw. systemu Hermes rozważy skierowanie do Prokuratury zawiadomień o popełnieniu przestępstw z Kodeksu karnego poprzez kierowanie wobec niego fałszywych oskarżeń i przedstawianie fałszywych dowodów.