Rocznie międzynarodowy obrót okazami roślin i zwierząt nielegalnego pochodzenia sięga setek milionów sztuk, a jego wartość jest liczona w miliardach dolarów. Skala handlu dziką fauną i florą porównywalna jest z handlem bronią i narkotykami.

W ostatnich latach szczególnie niepokojące są nielegalne polowania na słonie i nosorożce. Corocznie w Afryce giną setki tych zwierząt. Powodem kłusownictwa jest wzrastający popyt na rogi nosorożca i kość słoniową, przede wszystkim na rynkach azjatyckich, gdzie rogi nosorożca są powszechnie (choć nielegalnie) używane w specyfikach medycyny tradycyjnej oraz gdzie, podobnie jak kość słoniowa, stanowią symbol wysokiego statusu społecznego. Presją tego rodzaju objęte są także łuskowce, wielkie koty, niedźwiedzie, jelenie piżmowe, węże, a także rośliny, np. storczyki. W Europie – w związku z rosnącym zainteresowaniem medycyną naturalną, m.in. hirudoterapią (wykorzystującą żywe pijawki) – niektóre dzikie populacje też mogą być zagrożone.

Sekretarz Generalny CITES John Scanlon, nawiązując do tegorocznego hasła Światowego Dnia Dzikiej Przyrody, wezwał do poważnego zajęcia się zwalczaniem przestępstw przeciwko dzikiej przyrodzie i zaangażowania w te działania tych samych środków i metod oraz stosowania tych samych kar, co w przypadku innej poważnej przestępczości, jak handel ludźmi czy narkotykami.

Sekretarz Generalny ONZ Ban Ki-moon podkreślił także dwa inne, poza egzekwowaniem przepisów, obszary kluczowe dla zwalczania tego typu przestępczości: produkcję i konsumpcję. Zachęcał producentów do zwracania uwagi na legalność surowców pozyskanych z dzikiej przyrody, a konsumentów do większej uważności podczas zakupów i powstrzymania się od kupna produktów, z których dochody mogłyby wpierać dalsze nielegalne pozyskanie zagrożonych gatunków.

Wpisując się w tegoroczne hasło Dnia Dzikiej Przyrody, polskie służby CITES – czyli przede wszystkim Służba Celna i Policja – będą intensyfikowały wysiłki na rzecz zwalczania nielegalnego handlu okazami CITES. Służba Celna zajmuje się zwalczaniem nielegalnego wwozu i wywozu okazów CITES, kontrolując bagaże podróżnych, przesyłki pocztowe i kurierskie. Policja skupia się z kolei na kontroli rynku wewnętrznego, działając wszędzie tam, gdzie obiektem działań komercyjnych są okazy gatunków CITES, a gdzie istnieje podejrzenie złamania przepisów. Obszary handlu, zarówno tradycyjnego, jak i internetowego, objęte kontrolą to m.in. rynek produktów skórzanych i futer, produktów paramedycznych, rynek zoologiczny i kwiaciarski, meblarski i wystroju wnętrz.

* * *

Dzień 3 marca został ustanowiony Światowym Dniem Dzikiej Przyrody w 2013 r. podczas 68. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Jego głównym celem jest uczczenie światowego bogactwa dzikiej fauny i flory przy równoczesnym podnoszeniu świadomości na temat wartości dzikiej przyrody, zagrożeń powodowanych m.in. przez nielegalny handel jej okazami, a także kluczowej roli Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES).

Celem Konwencji jest ochrona dziko występujących populacji zwierząt i roślin poprzez kontrolę i ograniczanie międzynarodowego handlu tymi zwierzętami i roślinami, ich rozpoznawalnymi częściami i produktami pochodnymi. Działania kontrolujące handel międzynarodowy niejednokrotnie są skuteczniejsze niż ochrona gatunków w kraju występowania. Wiele krajów o największej różnorodności biologicznej to słabo rozwinięte kraje afrykańskie, azjatyckie lub południowoamerykańskie, gdzie powstrzymanie kłusownictwa i nielegalnego pozyskania jest bardzo trudne ze względu na ograniczone środki. Dlatego też kontrola na granicach i rynkach wewnętrznych, w szczególności w rozwiniętych krajach największego popytu na okazy dzikiej fauny i flory, jest istotnym elementem powstrzymania niezrównoważonego pozyskiwania okazów roślin i zwierząt.

Konwencja weszła w życie 1 lipca 1975 r., Polska ratyfikowała przystąpienie do Konwencji 12 grudnia 1989 r., a weszła ona w życie 12 marca 1990 r.

(PAP)