Rzecznik Praw Obywatelskich próbuje po raz kolejny przekonać ministra sprawiedliwości, że referendarze sądowi i asystenci sędziów powinni mieć drogę dochodzenia do statusu sędziego poza aplikacją. Na razie bez skutku, ale pojawia się światełko w tunelu, bo padła zapowiedź, że w ramach prowadzonych prac legislacyjnych również „kryteria dostępu do zawodu sędziego będą podlegały weryfikacji, z uwzględnieniem uzasadnionych aspiracji grup zawodowych referendarzy sądowych i asystentów sędziów”.

Na liście rzeczników patentowych będą umieszczane numery PESEL osób wykonujących ten zawód oraz aplikantów – zakłada to nowelizacja ustawy o rzecznikach patentowych, za którą w czwartek opowiedział się Senat. Akt trafi teraz do podpisu prezydenta. O taką zmianę przepisów zabiegali sami rzecznicy patentowi.

W Sejmie trwają prace nad zmianami, które m.in. mają umożliwić studentom prawa, którzy ukończyli trzeci rok, pracę na stanowisku młodszego asystenta sędziego. Przy okazji trwa batalia o poprawę warunków pracy obecnych asystentów, m.in. poprzez zmiany w zakresie ich awansu na stanowisko starszego asystenta. Rząd proponuje, by starszym asystentem mogli też zostać prawnicy ze zdanym egzaminem adwokackim, radcowskim albo notarialnym. Związkowcy asystentów nie mówią "nie", ale pod warunkiem 4 lat pracy jako asystent w sądzie.

W czwartek sejmowa komisja regulaminowa poparła wniosek o uchylenie immunitetu byłemu ministrowi sprawiedliwości, posłowi Prawa i Sprawiedliwości Zbigniewowi Ziobrze, któremu prokuratura chce postawić 26 zarzutów, w tym kierowanie grupą przestępczą, w związku z nadużyciami przy Funduszu Sprawiedliwości. Poparła też wniosek o jego zatrzymanie i areszt.

Nie żyje profesor dr. hab. Krzysztof Rączka, sędzia Sądu Najwyższego, wybitny prawnik i specjalista prawa pracy, nauczyciel akademicki. O śmierci Profesora poinformowało Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia, którego członkiem był sędzia SN Krzysztof Rączka. Miał 72 lata.

Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego podjęła postanowienie inicjujące procedurę odstąpienia od zasady prawnej podjętej 24 września b.r. uchwałą składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Chodzi o przyjęcie, że wyrok Izby Kontroli należy traktować jako nieistniejący, gdyż sędziowie tej Izby zostali powołani w wadliwej procedurze przez Krajową Radę Sądownictwa.

Stowarzyszenie Absolwentów i Aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury uważa, że ustawowe złożenie z urzędu lub degradacja rzeszy ponad 1600 sędziów powołanych od 2018 r. stanowiłoby precedens, który mógłby zostać w łatwy sposób wykorzystany przez każdą kolejną władzę polityczną. W jego ocenie to, że skutek w postaci degradacji sędziego lub złożenia go z urzędu miałby następować na mocy ustawy, jest „jaskrawo sprzeczne z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka".

Nierówne obciążenie referatów sędziów w Sądzie Najwyższym to wynik losowego systemu przydziału spraw, czyli bardzo sztywnego systemu, który nie pozwala na modyfikacje nawet prezesom. Skutkiem tego jest wielomiesięczne a nawet ponad roczne oczekiwanie podsądnych na orzeczenie i nierówność sędziów ze względu na obciążenie pracą. Rekord bije Izba Cywilna – tam na rozstrzygnięcie czeka aż 7130 spraw.

Rosną emocje wokół projektu ustawy frankowej, którym zajmują się posłowie. Kredytobiorcy i kancelarie frankowe apelują do różnych decydentów o radykalną modyfikację rozwiązań przygotowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Jedna z kancelarii przygotowała tekst specjalnej petycji i zachęca do jego wnoszenia do parlamentu i innych organów państwowych.

Propozycje ugód składane przez banki w sprawach frankowych na etapie przedsądowym rzadko okazują się akceptowalne dla klientów. Sytuacja się zmienia po wniesieniu pozwu przez kredytobiorcę. Wówczas niektórzy klienci mają szansę na porozumienie z bankiem na atrakcyjnych warunkach. Pełnomocnicy kredytobiorców frankowych są zgodni co do tego, że propozycje ugód, jakie banki przedstawiają frankowiczom, co do zasady różnią się w zależności od tego, na jakim etapie przedstawiana jest taka propozycja.

Sztuczna inteligencja nie zmienia liter prawa, ale jest narzędziem, którego skutki procesowe prawo już dobrze zna.W perspektywie dla sądów kluczowe będą jawność pochodzenia materiałów, rozkład ciężaru dowodu i dostęp do informacji u dostawców systemów. Właśnie te aspekty zdecydują, czy AI okaże się asystentem, czy raczej katalizatorem sporu - pisze dr Michał Peno, adiunkt, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego, urzędnik Służby Cywilnej.

Najbardziej praworządne, tj. przestrzegające prawa są Dania, Norwegia, Szwecja i Finlandia. Raport Rule of Law Index przygotowywała waszyngtońska organizacja World Justice Project, która brała pod uwagę takie kryteria jak: poziom korupcji, ograniczenia władzy rządowej i odpowiedzialność władzy przed obywatelami. Pierwszy raz od ośmiu lat pozycja Polski poszła w górę.

Podmioty składające pisma procesowe do Krajowego Rejestru Sądowego będą musiały dołączać ich zanonimizowane odpisy, aby zdjąć z sądu konieczność ukrywania chronionych danych. Ten i inne obowiązki przewiduje nowelizacja ustawy o KRS i niektórych innych ustaw, procedowana w przyspieszonym trybie… deregulacyjnym. Propozycje Ministerstwa Sprawiedliwości krytykują nawet inne resorty.

Jeszcze nie wiadomo, jak w praktyce będzie wyglądać wyznaczanie dwóch sędziów przez przewodniczących wydziału do składów "trójkowych", a już karniści i prokuratorzy alarmują, że takie kształtowanie sędziowskiego składu może być traktowane jako bezwzględna przyczyna odwoławcza. Część z nich uważa też, że to kolejne zmiany w sądowych przepisach, które mogą być kwestionowane przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka – ze względu na ryzyko naruszenia art. 6 konwencji, czyli prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu.

Senat będzie pracował nad przepisami umożliwiającymi skorzystanie przez osobę wezwaną przed komisję śledczą z pomocy pełnomocnika z urzędu. Petycję w tej sprawie jeszcze w czerwcu 2024 roku skierował adwokat Robert Pogorzelski. Ministerstwo Sprawiedliwości nie mówi "nie", wskazuje jednak, że takie zmiany muszą pociągnąć ze sobą też nowelizację rozporządzeń dotyczących urzędówek. Konieczne jest również wskazanie organu, który miałby je ustalić.

Jeszcze w listopadzie może wejść w życie nowelizacja umożliwiająca orzekanie asesorów sądowych w obszarze prawa rodzinnego i opiekuńczego. Ustawę rozpatrzył Senat, nie wniósł poprawek, więc teraz czeka na podpis prezydenta. Pomysł popierają mocno sędziowie rodzinni, widząc w tym szansę na usprawnienie pracy swoich wydziałów.

Jeszcze w tym roku Sejm mógłby wybrać do Trybunału Konstytucyjnego sześciu sędziów. Marszałek Szymon Hołownia skierował już do klubów pisma o możliwości zgłaszania kandydatów. Tymczasem prawnicy obawiają się, że bez nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, zakwestionowanej zresztą przez obecny TK, wybór ten zmieni się w polityczną rozgrywkę. Część z nich uważa, że warto byłoby zmienić regulamin Sejmu, by podwyższyć standardy i zwiększyć rolę w wyborze sędziów środowiska prawniczego i konsultacji społecznych.

Prezydent Karol Nawrocki skierował do TK wniosek o zbadanie konstytucyjności rozporządzenia ministra sprawiedliwości dotyczącego przydziału spraw sędziom. Chodzi o przepis, zgodnie z którym przewodniczący wydziału będzie mógł wyznaczyć do składu trójkowego dwóch sędziów. W ocenie prezydenta to "bezprawna próba poprawiania rozporządzeniem ustawy", a także ryzyko wpływu władzy wykonawczej na sądy. Skierowano też zawiadomienie do prokuratury dotyczące działania ministra Waldemara Żurka.

Minister sprawiedliwości, prokurator generalny Waldemar Żurek skierował do Sejmu wniosek o uchylenie immunitetu byłego szefa MS Zbigniewa Ziobry. Prokuratura uważa, że jest dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez niego 26 przestępstw związanych z aferą wokół Funduszu Sprawiedliwości. Chodzi m.in. o „założenie i kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą", która przywłaszczyła ponad 150 mln środków z Funduszu Sprawiedliwości – poinformowała rzeczniczka PG prokurator Anna Adamiak.

Uzasadnienie postanowienia o przedstawieniu zarzutów powinno stanowić konkretyzację dowodów, które doprowadziły do jego wydania. Jak jest jednak w praktyce? Prokurator, w instrukcyjnym 14-dniowym terminie, produkuje dokument, z którego absolutnie nic nie wynika. Jedynie tyle, że zgromadzony materiał dowodowy uzasadnił przedstawienie zarzutów – pisze Mikołaj Kozak, adwokat, Kancelaria Kulpa Kozak Adwokaci i Radcowie Prawni.