W przygotowanym na zlecenie UNICEF raporcie w sprawie propozycji do nowego modelu postępowania w ochronie dzieci zaproponowano m.in. rozważenie pewnego zawężenia katalogu spraw wymagających w tej dziedzinie orzeczenia sądu. Spotkało się to z krytyką Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego oraz środowiska sędziów rodzinnych. Autorzy raportu twierdzą, że to przesadna reakcja, bo oni proponują wręcz wzmocnienie roli sądu. Jednak udział Ministerstwa Sprawiedliwości w tym projekcie może sugerować dalszą dyskusję na ten temat.

Czy sąd zajmujący się sprawą spłaty pożyczki konsumenckiej może z urzędu zastosować sankcję kredytu darmowego, choćby pożyczkobiorca pozostawał w tej kwestii bierny albo nieświadomy? – zastanawia się Sąd Rejonowy w Białymstoku, kierując do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej kilka pytań prejudycjalnych w takich sprawach.

W pracach nad modelem dojścia do zawodu sędziego rozważane jest m.in. wprowadzenie stażu pracy w wymiarze sprawiedliwości jako warunku rozpoczęcia aplikacji w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Równocześnie pojawiają się głosy, że być może warto podnieść granicę wieku dla przyszłych sędziów. Co więcej, stanowisko sędziego powinno być zwieńczeniem kariery w innych zawodach prawniczych. Rozmówcy Prawo.pl są jednak w tym zakresie podzieleni, a duża część z nich uważa, że takie rozwiązania są trudne lub wręcz niemożliwe do wprowadzenia w polskich realiach.

Projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, regulujący m.in. sposób powoływania i odwoływania prezesów sądów, uchyla przepis, który zakazywał kolegiom i samorządom sędziowskim podejmowania uchwał, jak wskazano, podważających zasady funkcjonowania władz Rzeczypospolitej Polskiej i jej konstytucyjnych organów. Regulacje wprowadziła tzw. ustawa kagańcowa, której celem było zdyscyplinowanie sędziów, ale która ograniczała również działanie samorządu sędziowskiego. Od początku była mocno krytykowana przez środowisko prawnicze.

Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP uważa, że opracowywany projekt Regulaminu urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury powinien zawierać także uregulowania dotyczące odpłatności za prokuratorskie dyżury. Chodzi m.in. o dostosowanie definicji czasu pracy prokuratorów do standardów unijnych, wprowadzenie rzetelnego systemu ewidencji czasu dyżurów oraz, jak wskazano, zapewnienie realnego prawa do odpoczynku po okresach dyżurów i adekwatnej gratyfikacji finansowej za czas pozostawania w dyspozycji. Tymczasem prokuratorzy już zaczęli walczyć w sądach o wynagrodzenia za dyżury.

Nie milkną echa kandydatury dra Macieja Berka na stanowisko nowego, ósmego już, sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Część konstytucjonalistów zwraca uwagę, że jest wybierany na miejsce sędziego Justyna Piskorskiego, wskazanego w uchwale Sejmu z marca 2024 r. wprost jako następcę dublera, który nie jest sędzią TK, i którego orzeczenia są dotknięte wadą prawną. Mają wątpliwości, czy w takim razie i nowy sędzia Trybunału, wybrany we wrześniu br., nie będzie kolejnym następcą tzw. sędziego dublera.

Rodzice po rozwodzie i w separacji, cierpiący na brak kontaktu z dziećmi, postulują wprowadzenie ustawowych definicji „dobra dziecka” i „ pieczy współdzielonej”. Te poprawki do kodeksu rodzinnego mają ograniczać wieloletnie konflikty i zapewnić dzieciom większą stabilność oraz lepszą ochronę ich praw. Ministerstwo Sprawiedliwości uważa, że brak definicji nie obniża ochrony praw dzieci.

W Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace legislacyjne nad zmianą art. 278 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozważane jest wprowadzenie w tym przepisie odrębnej jednostki redakcyjnej, w której przewidziano dziesięcioletni termin na wznowienie postępowania, w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego lub jego części z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego wydane zostało orzeczenie – poinformował resort.

Prokuratura Okręgowa w Krośnie przygotowuje wniosek o przeniesienie do Polski śledztwa w sprawie wypadku autokaru z pielgrzymami na Węgrzech. Kierowca już usłyszał zarzut nieumyślnego spowodowania wypadku drogowego.

Powołany przez ministra sprawiedliwości Zespół do spraw bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w świecie cyfrowym zaproponował zmiany w zakresie przestępstwa deepfake’u na szkodę nieletniego. Chodzi m.in. o penalizację w art. 190a par. 1a Kodeksu karnego przestępstwa nękania małoletniego wspólnie z inną osobą za pośrednictwem internetu. Co istotne, nie byłoby wymagane znamię uporczywości, a w odróżnieniu od stalkingu regulacja nie zawierałaby wymogu skutkowości (ochrona przed tzw. cyberbullyingiem).

Rząd przygotowuje zmianę w prawie karnym, która pozwoli na karanie nie tylko wszczynania wojny napastniczej czy popełniania zbrodni ludobójstwa, przeciwko pokojowi czy przeciwko grupom ludności, podejmowanych w celu realizacji lub wsparcia polityki państwa lub organizacji, ale także za negowanie lub umniejszanie znaczenia takich czynów. W ten sposób usunięte ma być zaniedbanie we wdrażaniu przepisów Unii Europejskiej w tym zakresie.

W opiniowaniu jest już projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, wprowadzający zmiany w sędziowskich dyscyplinarkach. Zakłada m.in. odejście od modelu wyodrębnionych sądów dyscyplinarnych przy sądach apelacyjnych, składających się z sędziów wybranych przez ministra sprawiedliwości na sześcioletnie kadencje. Zadania sądów dyscyplinarnych pierwszej instancji miałyby wykonywać sądy apelacyjne działające w składzie trzech sędziów. Przy czym sędziowie apelacyjni musieliby mieć co najmniej ośmioletni staż pracy na stanowisku w danym sądzie, a w składzie orzekałby przynajmniej jeden sędzia z listy sędziów sądu okręgowego delegowanych do pełnienia tam obowiązków i orzekających w sprawach karnych.

List żelazny to instytucja niedoceniana, a mająca istotne znaczenie dla spraw, które znalazły się w tzw. punkcie martwym - mówi dr Katarzyna Gajowniczek-Pruszyńska, adwokatka karnistka, dziekan ORA w Warszawie. To, co wnioskujący musi wykazać ponad wszelką wątpliwość, to miejsce pobytu. Wówczas szanse na wydanie listu żelaznego rosną - bez względu na kraj, w którym przebywa nawet przejściowo. Jednak prokuratura musi sprawdzić, czy były minister Marcin Romanowski nie prowadzi jakiejś ukrytej gry - dodaje adwokatka.

Przygotowywana obecnie nowelizacja ustawy o ustroju sądów powszechnych przewiduje zmiany wzmacniające status i pozycję sędziów społecznych. Będą m.in. trochę inaczej wybierani, obowiązkowo szkoleni i lepiej wynagradzani. Nie będzie natomiast na razie poszerzenia katalogu spraw, w których mogą orzekać. Autorzy projektowanej zmiany zapowiadają jednak, że jej celem jest stworzenie gruntu do szerszej reformy, obejmującej też kognicję ławników.

Maciej Berek jest kandydatem na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, zgłoszonym przez grupę posłów klubu Koalicji Obywatelskiej. O stanowisko sędziego TK będzie ubiegać się też kandydat klubu PiS Artur Kotowski.

W ramach prac nad modelem dojścia do zawodu sędziego specjalny zespół Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury analizuje też dodatkowe, pozaaplikacyjne ścieżki. Chodzi m.in. o osoby z tytułami naukowymi. W ich przypadku rozważane jest unowocześnienie i podwyższenie kryteriów. Zmiany niewykluczone są też w przypadku pozostałych grup, m.in. adwokatów i radców. Na zbyt wiele, w tym momencie, nie mają co liczyć referendarze i asystenci z egzaminami adwokackimi i radcowskimi, bo w zespole są wątpliwości, czy powinni mieć możliwość startu w sędziowskich konkursach.

Z licznymi uchybieniami formalnymi, merytorycznymi, niespójny, bez należytego uzasadnienia, narażający prokuratorów na wykonywanie niepotrzebnych czynności i bez rozwiązań, których środowisko prokuratorów oczekuje – tak Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury ocenia wstępny projekt Regulaminu urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Wskazuje, że zaproponowane rozwiązania mogą być też zagrożeniem dla niezależności prokuratorskiej.

Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” w swojej uchwale przypomina, że ustawa o Trybunale Konstytucyjnym, przyjęta przez parlament w 2024 r., zakładała czteroletnią karencję dla kandydatów na sędziów TK, którzy byli m.in. członkami Rady Ministrów. Apeluje o zachowanie standardów apolityczności przy wyborze sędziów do Trybunału, bo jak wskazuje, jego rolą jest ochrona praw obywateli przed nadużyciami polityków. We wrześniu Sejm ma wybrać ósmego już „nowego” sędziego TK. Kandydatem jest dr Maciej Berek, dotychczasowy szef Komitetu Stałego Rady Ministrów, który nadzorował wdrażanie polityki rządu.

Przy okazji nowelizacji prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego Ministerstwo Sprawiedliwości chciało umożliwić osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej wnoszenie pism procesowych i dokumentów tradycyjną drogą, z pominięciem Krajowego Rejestru Zadłużonych. Po krytycznych uwagach wycofało się z tego postulatu.

Trybunał Konstytucyjny zajmie się sprawą m.in. adwokackich dyżurów obrończych. Chodzi o sprawdzenie czy brak wynagrodzenia za to, że adwokat lub radca prawny, wykonując ustawowy dyżur obrończy, pozostaje w gotowości do niezwłocznego podjęcia czynności obrończych, jest zgodny z gwarancjami wynikającymi z Konstytucji. Skargę wniósł adwokat Robert Pogorzelski. Odpłatności za swoje dyżury domagają się także prokuratorzy, a sędziowie - dodatku funkcyjnego m.in. za pełnione dyżury aresztowe.