Chodzi o art. 31 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. O zbadanie zgodności tego przepisu z konstytucją zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego rzecznik praw obywatelskich (RPO).
Kwestionowany przepis uniemożliwia zmianę decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, jeśli wniosek o stwierdzenie jej nieważności został złożony po 14 dniach od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna, a inwestor rozpoczął już budowę drogi. Jeżeli zaś sprawa dojdzie do sądu administracyjnego, a dotyczy decyzji, której nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, sąd nie może jej uchylić, jeśli sprawa trafi na jego wokandę po upływie 14 dni od rozpoczęcia inwestycji. Organ administracji lub sąd ogranicza się do stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Otwiera to właścicielowi drogę do ubiegania się o odszkodowanie, jeśli wskutek takiej decyzji poniósł konkretną szkodę.
Art. 31 i inne przepisy ustawy z 2003 r. mają na celu usprawnienie procesu inwestycyjnego dotyczącego wszystkich dróg publicznych. Jednak zdaniem RPO przepis ten faktycznie pozbawia właściciela gruntu możliwości wyeliminowania decyzji obciążonej najpoważniejszymi wadami. Rozpatrzenie sprawy w ciągu 14 dni od rozpoczęcia budowy nie jest możliwe, zwłaszcza że zgodnie z ustawą z 2003 r. rozpoczęciem budowy jest podjęcie prac przygotowawczych, takich jak wytyczenie geodezyjne obiektów czy wykonanie niwelacji terenu.
Według RPO art. 31 jest przede wszystkim niezgodny z art. 45 ust. 1 konstytucji, przyznającym każdemu prawo do sądu. Jest też sprzeczny z art. 64 ust. 1, gwarantującym ochronę własności, a także z art. 31 ust. 3, określającym warunki dopuszczalności wprowadzania ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw.
Rzecznik zakwestionował też par. 36 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Przepisy te wskazują sposób ustalania wartości gruntów zabudowanych, przeznaczonych pod drogi publiczne. Zdaniem RPO są one sprzeczne z przepisami o wycenie nieruchomości zawartymi w ustawie z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wartość nieruchomości ustalona na podstawie par. 36 ust. 1 i 4 jest zaniżona, odbiega od ich rzeczywistej wartości.
Przepisy te zostały 26 sierpnia 2011 r. całkowicie zmienione. Taka zmiana przed rozpatrzeniem wniosku przez TK powoduje, co do zasady, umorzenie postępowania dotyczącego kwestionowanych przepisów. Jednak Trybunał musi rozpatrzyć sprawę co do meritum, jeśli jest to konieczne do ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Zdaniem RPO dotyczy to również par. 36 ust. 1 i 4 rozporządzenia. Rozpatrzenie sprawy pozwoli bowiem właścicielom, których nieruchomości wyceniono na ich podstawie i naruszono w ten sposób ich prawo do słusznego odszkodowania, domagać się wznowienia postępowań dotyczących tych odszkodowań.
Trybunał rozpatrzy sprawę (sygn. K 4/10) w czwartek, 13 września.
Izabela Lewandowska (PAP)