Żyjemy w czasach, gdy sędzia – jak każdy inny obywatel RP – może zapłacić rachunki za pomocą telefonu, sterować domem z drugiego końca świata i nawet poddać się skomplikowanej operacji medycznej przy pomocy robota. Ale kiedy obywatel wchodzi na „drogę sądową”, nagle czas zwalnia. Wpadamy w czarną dziurę procedur, gdzie każda, nawet najbardziej błaha czynność urasta do rangi oficjalnego ceremoniału. Niemal każda informacja musi zostać „przepuszczona” przez biuro podawcze. A gdyby tak przestać udawać, że sędzia i adwokat to postacie z innej epoki i pozwolić im na to, co sprawdza się w Prawie upadłościowym? - pisze Dawid Kulpa, radca prawny, partner w Kancelarii Kulpa Kozak Adwokaci i Radcowie Prawni.

Projekt ustawy o Sądzie Najwyższym, opracowany przez Komisję Kodyfikacyjną Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, czeka na wpis do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Wniosek w tym zakresie został złożony 18 marca br. - poinformowało Prawo.pl Ministerstwo Sprawiedliwości. Regulacja zakłada m.in. wprowadzenie dodatkowego wymogu pięcioletniego stażu pracy w zawodzie prawniczym dla tzw. akademików kandydujących do SN oraz pięcioletnią karencję dla prawników, którzy sprawowali m.in. funkcje rządowe lub byli posłami. Ogranicza też kompetencje prezydenta – to nie on będzie określał regulamin SN.

Lutowy wyrok TSUE nie spowodował spadku zainteresowania sprawami wiborowymi, mimo że TSUE potwierdził legalność stosowania WIBOR w umowach kredytowych. Prawnicy rozliczają się w takich sprawach z klientami/kredytobiorcami najczęściej w modelu hybrydowym, który zakłada zazwyczaj kilka tysięcy złotych wynagrodzenia zryczałtowanego, niezależnego od ostatecznego wyniku sprawy, oraz honorarium dodatkowe, należne kancelarii wyłącznie w przypadku prawomocnego wygrania procesu.

Ministerstwo Sprawiedliwości skierowało do opiniowania projekt regulujący pieczę współdzieloną nad dzieckiem. Nowelizacja, choć wyczekiwana przez sędziów, budzi wątpliwości pełnomocników. Chodzi m.in. o kwestie zabezpieczenia dziecka przed przemocą domową, co wynika z Konwencji Stambulskiej. Podnoszą też potrzebę uregulowania kwestii alimentów, bo jak podkreślają, są rodzice, dla których ich niepłacenie może być główną motywacją. Sędziowie z kolei uważają, że nadmierna kazuistyka nie służy rozstrzyganiu, a dobro dziecka jest jego podstawą.

Na mocy orzeczeń sądowych córka stron powinna na stałe mieszkać u matki, ojciec jednak odmówił przewiezienia do niej dziecka, wskazując na ryzyko przemocy i fakt nadużywania alkoholu. Sąd Rejonowy w Piszu uznał jednak, że zagrożenia dla dobra dziewczynki nie ma, i w nieprawomocnym jeszcze orzeczeniu wskazał, że jeśli jedno z rodziców nie dostosowuje się do sądowych orzeczeń, to może być to podstawa do zainicjowania z urzędu postępowania w zakresie władzy rodzicielskiej.

Sędziowie Jerzy Nawrocki i Barbara du Château pozostają na stanowisku prezesa i wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie, mimo że ukończyli 65. rok życia i nie uzyskali zgody KRS na dalsze orzekanie. Poinformowało o tym Ministerstwo Sprawiedliwości, uzasadniając, że sędziowie składali odwołania do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, która „według wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 21 grudnia 2023 r. C-718/21 nie stanowi sądu ustanowionego ustawą".

Sejm nie zdołał odrzucić weta prezydenta Karola Nawrockiego do nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, ograniczającej m.in. przesłanki, na podstawie których orzeczone może być tymczasowe aresztowanie. Ustawa miała też zmienić definicję podejrzanego, tak by umożliwić dostęp do obrońcy od momentu zatrzymania. W głosowaniu udział wzięło 440 posłów. Za odrzuceniem weta zagłosowało 244, przeciwko było 180, a 16 osób wstrzymało się od głosu. Większość 3/5 konieczna do ponownego uchwalenia ustawy wynosiła 264 głosy.

Ochotnicy z Polski, walczący po stronie Ukrainy, doczekają się abolicji i amnestii. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę, która „przebaczy i puści w niepamięć” naruszenie polskich przepisów. Obywatele Polski walczący bez zgody właściwego polskiego organu wojskowego w Siłach Zbrojnych Ukrainy będą musieli wypełnić jednak szereg obowiązków informacyjnych wobec Ministerstwa Obrony Narodowej.

Aplikanci będą mogli trzy razy podchodzić do egzaminu sędziowskiego. Ci, którym noga powinęła się już dwa razy, będą mieli „na poprawkę" 5 lat od ukończenia aplikacji sędziowskiej. Taka sama furtka otwiera się w przypadku egzaminów prokuratorskich. Dodatkowo absolwenci obu aplikacji, którzy nie zdali dwukrotnie egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego w latach 2013–2025, będą mogli podejść do egzaminów jeszcze raz w ciągu pięciu lat od wejścia w życie nowelizacji, którą właśnie podpisał Karol Nawrocki.

Nowelizacja rozporządzenia, dotyczącego zasad wynagradzania w samorządowych kolegiach odwoławczych, która trafiła do podpisu premiera, obejmuje wyłącznie pracowników biur SKO. MSWiA zmieniło jedynie, w porównaniu z wersją skierowaną do konsultacji publicznych, wysokość maksymalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego w I i II kategorii zaszeregowania, bo były one niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Krajowej Reprezentacji SKO nie udało się przeforsować zmian dotyczących zwiększenia mnożnika kwoty bazowej dla etatowych członków kolegiów.

Ministerstwo Sprawiedliwości chce poprawić Kodeks postępowania cywilnego tak, aby pozwy wnoszone przez firmy skupujące w drodze cesji roszczenia dotyczące sankcji kredytu darmowego (SKD), nie trafiały jedynie do sądów w dużych ośrodkach - np. w Poznaniu czy w Warszawie. Proponuje więc doprecyzowanie, że przelew wierzytelności w danej sprawie, nie wpływa na właściwość sądu. Ma się to odnosić także do polisolokat. Projekt jest już w wykazie prac legislacyjnych rządu, a prawnicy go chwalą, choć podkreślają, że warto też poprawić organizację pracy sądów.

Do Senatu skierowana została petycja, której celem jest uchylenie przepisów dotyczących zniesławienia. Tym razem zabiegają o to organizacje zajmujące się ochroną praw człowieka. Zmiany w tym zakresie rozważano także w Ministerstwie Sprawiedliwości, w czasie gdy ministrem był Adam Bodnar, obecnie senator. Jak uzasadniono, dekryminalizacja zniesławienia stanowi nie tylko realizację zobowiązań międzynarodowych Polski, ale również istotny krok w kierunku wzmocnienia ochrony dziennikarzy, aktywistów, sygnalistów oraz ograniczenia nadużywania prawa karnego do tłumienia krytyki i kontroli społecznej.

Sejmowe komisje kolejny raz zajęły się projektem ustawy frankowej – resort sprawiedliwości wycofał się z kontrowersyjnego pomysłu, aby banki mogły składać oświadczenia o potrąceniu aż do zakończenia spraw w drugiej instancji. Nie będzie też specjalnego trybu naliczania odsetek po potrąceniu. Kredytobiorcy upadłego Getin Noble Banku śledzą też uważnie sprawę sądową, która może przesądzić o odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za wadliwe rozpoczęcie restrukturyzacji, a w konsekwencji podziału i upadłości tego jednego z największych graczy na rynku kredytów hipotecznych.

Ministerstwo Sprawiedliwości, postanowiło wprowadzić minimalny okres - 30 miesięcy, po upływie którego asesor będzie mógł skutecznie złożyć wniosek o powołanie na stanowisko sędziego sądu rejonowego. Tyle, że w myśl zaproponowanych zmian tak złożony wniosek poczeka na nadanie mu biegu... kolejne sześć miesięcy, bo prezes ma rozpocząć procedurę w terminie "siedmiu dni od dnia upływu 36 miesięcy" pełnienia przez asesora obowiązków sędziego. Rozmówcy Prawo.pl kwitują to krótko - niby ujednolicenie, ale szybciej nie będzie.

Sześcioro nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego, wybranych przez Sejm 13 marca, zaapelowało do prezydenta Karola Nawrockiego o powiadomienie o możliwym terminie złożenia przez nich ślubowania w jego obecności. W piśmie wskazali, że jeżeli kalendarz prezydenta nie pozwala na spotkanie, są gotowi złożyć ślubowanie w innej formie. Ślubowanie nowych sędziów wobec prezydenta zakłada ustawa o statusie sędziów TK; zgodnie z nią od ślubowania uzależnione jest nawiązanie stosunku służbowego z nowym sędzią.

Mimo wszczęcia przez Komisję Europejską procedury naruszeniowej, Polska nadal nie implementowała w pełni tzw. dyrektyw obrończych. Miała to zmienić nowelizacja K.p.k. - została jednak zawetowana przez prezydenta. Prawnicy wskazują, że jednym z największych problemów jest brak jakiegokolwiek systemu, który umożliwiałby zapewnienie obrońcy przed pierwszym przesłuchaniem. W szczególnie złej sytuacji są zatrzymani, którzy nie mają przy sobie kontaktu do adwokata lub radcy lub nie stać ich na pomoc prawną „z wyboru".

Ministerstwo Sprawiedliwości zmieniło projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, który ma przywrócić znaczenie samorządu sędziowskiego. Najnowsza wersja zakłada wprowadzenie dodatkowego organu samorządu w postaci zgromadzenia przedstawicieli sędziów apelacji. To ono zajmie się opiniowaniem kandydatów w konkursach na sędziowskie stanowiska na obszarze „swojej" apelacji. MS proponuje też by prezesów i wiceprezesów, w trakcie kadencji, mogła odwoływać jedynie KRS, na wniosek ministra i po opinii zgromadzeń ogólnych.

W związku z niepełnym wdrożeniem przez Polskę zasad wykonywania europejskiego nakazu aresztowania, skutkującym preferencyjnym traktowaniem polskich obywateli w tej procedurze, nowelizacja kodeksu postępowania karnego ma wprowadzić możliwość, na wniosek państwa wystawiającego ENA, czasowego przekazania osoby ściganej. Jednak po przesłuchaniu lub przeprowadzeniu innych czynności śledczych, taka osoba miałaby zostać „zwrócona” Polsce, chyba że sama zdecyduje inaczej.

Skarga nadzwyczajna była instrumentalnie wykorzystywana m.in. w sprawach dotyczących Waldemara Żurka – oceniła w drugiej części swojego raportu Komisja do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015–2023. Chodzi w sumie o trzy skargi nadzwyczajne wniesione m.in. od wyroków dotyczących rozliczeń majątkowych pomiędzy byłym sędzią, a obecnym ministrem sprawiedliwości, a jego byłą żoną.

Kancelaria Sejmu nie odpowiedziała na zasadnicze wątpliwości konstytucyjne podniesione przez głowę państwa – to konkluzja pisma pałacu prezydenckiego skierowanego w poniedziałek do Sejmu. Główne zarzuty dotyczą hurtowego wyboru szóstki sędziów w jednym terminie, a ponadto nie wskazano, który sędzia jest wybierany na który wakat. Te kruczki prawne i niedociągnięcia proceduralne mogą być w przyszłości powodem, że prezydent nie będzie chciał odebrać od elektów przysięgi.