Tranzycja prawna w Polsce to wciąż emocjonalnie i formalnie trudna ścieżka. Jeszcze niedawno wymagała... pozwu przeciwko własnym rodzicom. Choć ustawodawca milczy, w marcu Sąd Najwyższy wydał uchwałę, która wywróciła całą dotychczasową procedurę o 180 stopni. Co się zmieniło?

Obecne przepisy uniemożliwiają uzyskanie prawa wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki i położnej osobom z toczącym się postępowaniem karnym. Rzecznik praw obywatelskich zwraca uwagę, że tak restrykcyjne przepisy mogą naruszać zasady domniemania niewinności. W związku z tym resort planuje zmiany legislacyjne - oceny indywidualnych przypadków dokonają samorządy zawodowe.

Sędzia, który znalazł się w gronie tych, których władza wykonawcza obdarzała zaufaniem zdecydowanie większym, niż innych, którzy legitymowali się podobnymi osiągnięciami zawodowymi i stażem orzeczniczym, akceptowali działania wymierzone przeciwko niezależności sądów i próby ich podporządkowania woli politycznej ministra sprawiedliwości - nie gwarantuje obywatelom prawa do niezawisłego i bezstronnego procesu - wynika z niedawnego wyroku Sądu Najwyższego.

Może się zdarzyć w niekorzystnym scenariuszu, że jeśli nie wejdą w życie ustawy przywracające w Polsce w pełni porządek prawny, a Trybunał Konstytucyjny będzie wydawał kolejne antyeuropejskie wyroki, powróci groźba wszczęcia procedury z art. 7 TUE, czy wstrzymania wypłat unijnych funduszy. Ale tego scenariusza na razie nie widać i nie należy wywoływać wilka z lasu, bo rząd i większość parlamentarna są proeuropejskie – ocenia prof. Stanisław Biernat.

Tegoroczna kampania prezydencka miała wyjątkowo burzliwy przebieg - emocje sięgnęły zenitu i długo jeszcze nie opadną. Co za tym idzie, w mediach społecznościowych pojawiają się ostre i często niezbyt wyrafinowane komentarze na temat prezydenta-elekta. Choć godność prezydenta chroni prawo karne, to elekta ten przepis nie dotyczy - musi dochodzić sprawiedliwości jak każdy obywatel.

W sporach budowlanych dobrze jest unikać emocji. Oszczędność czasu może zapewnić arbitraż. Mediacja, chociaż nie zawsze skuteczna, również bywa dobrym narzędziem dla tych, którym rzeczywiście zależy na ugodzie. Rozmawiali o tym uczestnicy konferencji „Spory budowlane - negocjacje, mediacje, sąd”.

Trybunał Konstytucyjny odroczył w czwartek bez terminu rozprawę w sprawie uchwalonej w lipcu 2024 r. nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Wcześniej pełen skład TK wysłuchał uczestniczących w posiedzeniu: doradcy prezydenta RP Dariusza Dudka i dwóch członków Rady. Według założeń nowelizacji, 15 sędziów KRS wybieraliby wszyscy sędziowie w Polsce w wyborach bezpośrednich, poprzez tajne głosowanie.

Opublikowano rozporządzenie wprowadzające nowe stawki wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Nowością jest określenie maksimum dla stanowisk kierowniczych na poziomie do 23 tys. zł. W przypadku stanowisk samodzielnych górna stawka wzrośnie z 14,5 tys. zł do 18,9 tys. zł. Nie będzie dolnych widełek. Przepisy zaczną obowiązywać 19 czerwca br.

Podejrzany nie powinien być przesłuchiwany przez nietrzeźwego prokuratora, który wówczas nie powinien też stawiać zarzutów i kierować wniosku o areszt. Prokurator w takim stanie nie powinien być dopuszczony do pracy. Jeżeli był w takim stanie i nie wykonał czynności, to wcale nie postąpił nieprawidłowo. Tyle że sądy nie potrafiły z całą pewnością ustalić, czy stan nietrzeźwości wystąpił... bo przyrząd do badania był niesprawny.

Martwe dusze na listach poparcia niemal wszystkich kandydatów, nieaktualne nazwiska, niewłaściwe podpisy, PESEL-e, wyborcy bez praw wyborczych - i nikt za to nie odpowiada. Zakończona kampania prezydencka pokazała, że system rejestracji komitetów i samych kandydatów należy poprawić. Czy trzeba jednak zwiększyć limity 1000 podpisów dla utworzenia komitetu i 100 tys. na zarejestrowanie kandydata? Eksperci wskazują inne rozwiązania. I dziwią się, dlaczego wciąż nie ma woli politycznej, aby je wprowadzić.

Od wielu miesięcy planowane były przez rząd kroki przywracające praworządność w wymiarze sprawiedliwości. Teraz, gdy na prezydenta został wybrany Karol Nawrocki, przygotowywane ustawy mogą nie wejść w życie. Prawnicy mówią wprost: trzeba przemyśleć kroki związane choćby z Sądem Najwyższym, Trybunałem Konstytucyjnym czy Krajową Radą Sądownictwa. W przypadku tej ostatniej – w ich ocenie – warto rozważyć wybór nowych sędziów/członków na podstawie obecnej regulacji, ale z udziałem zgromadzeń sędziowskich.

Adwokatura zaapelowała właśnie do premiera o wstrzymanie prac nad obecnie proponowanymi zmianami w ustawie dotyczącej nieodpłatnej pomocy prawnej. Z kolei Krajowa Rada Radców Prawnych wyraża sprzeciw wobec propozycji przewidującej rezygnację z obowiązku składania przez beneficjentów pisemnych oświadczeń o niemożności poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej.

Trybunał Konstytucyjny opublikował raport, który ma pokazać „Bezprawne czyny wymierzone w TK po 13 grudnia 2023 roku”. W opracowaniu znalazł się m.in. rozdział poświęcony nieuzupełnianiu wakatów sędziowskich. Wskazano, że takie decyzje mogą prowadzić do wniosku, iż obecna większość rządząca nie tyle kwestionuje status sędziów Trybunału lub legalność jego orzeczeń, ile w rzeczywistości uważa, że sąd konstytucyjny jest po prostu niepotrzebny.

Resort sprawiedliwości planuje, że 1 stycznia 2027 r. wejdzie w życie ustawa o biegłych. Projekt – jeszcze nieupubliczniony – jest w uzgodnieniach wewnątrzresortowych. W powołaniu biegłego miałaby uczestniczyć m.in. Komisja Certyfikacyjna Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących, której budżet wstępnie szacowano nawet na 1,8 mld zł. Obecnie trwają rozmowy o „akceptowalnym limicie wydatków”. Biegli z kolei obawiają się tego, kto i na jakiej podstawie wejdzie do organu, a tym samym – kto ich będzie oceniał.

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie uznał właśnie powództwo sądowego związkowca na etacie, który ze względu na pracę w organizacji związkowej ma pomniejszone sądowe premie i nagrody. Wyrok jest na razie nieprawomocny, ale może być przełomowy. W sądzie walczą też związkowcy pracowników skarbowych, którzy od IV kwartału 2021 r. nie otrzymują nagród.

W ocenie Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” konieczna jest likwidacja Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN. Takie było wstępne założenie projektu ustawy regulującej status sędziów powołanych od 2018 r. W poprawionej wersji likwidacja ma objąć jedynie Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Państwo nie może godzić się na istnienie organu sprzecznego z polską Konstytucją – protestuje Stowarzyszenie.

Obywatel państwa trzeciego, który nielegalnie wjeżdża do Unii Europejskiej, nie może zostać ukarany za ułatwianie nielegalnego wjazdu z tego tylko powodu, że towarzyszy mu jego małoletnie dziecko. Do takiego wniosku doszedł we wtorek, 3 czerwca, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W istocie taki rodzic wywiązuje się po prostu z odpowiedzialności, która spoczywa na nim wobec dziecka.

Sędziowie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego podważają postanowienia Prezydenta RP o przejściu w stan spoczynku. Postępowania nie zawsze kończą się ich wygraną. NSA uznał, że skarżący sędzia, wnosząc o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia o dacie przejścia w stan spoczynku, nie wykazał, aby zastosowanie wobec niego ochrony tymczasowej było zasadne. Przedstawione informacje nie obrazują ryzyka wystąpienia nieodwracalnych skutków. W innym przypadku uchylił postanowienie prezydenta.

Sędzia nie powinien podpisywać listu protestacyjnego do OBWE w sprawie tzw. wyborów kopertowych na Prezydenta RP. SN w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej przyjął, że czyn ten stanowi przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi, ale odstąpił od wymierzenia sędziemu kary dyscyplinarnej. Do tej pory Sąd Najwyższy w większości orzekał o braku winy sędziego w takiej sytuacji.

Przygotowane już projekty, zmierzające do przywracania praworządności, jak choćby ten dotyczący statusu sędziów, powinny być nadal procedowane, nawet jeśli są obawy, czy wybrany właśnie prezydent zechce je podpisać. Bo nie można mu z góry odmawiać dobrej wiary - mówi prof. Ewa Łętowska, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, była rzecznik praw obywatelskich. I dodaje, że w warunkach czekającej nas kohabitacji, liczyć się będą nie tylko działania legislacyjne, ale też polityczne sposoby na ich wprowadzanie w życie.