Sejm uchwalił nowelizację Prawa o ustroju sądów powszechnych, regulującą m.in. kwestie orzekania sędziów po 65. roku życia. Zakłada ona, że taki sędzia będzie mógł orzekać dalej, jeśli nie później niż na 6 miesięcy i nie wcześniej niż na 12 miesięcy przed urodzinami oświadczy prezesowi sądu apelacyjnego wolę dalszego zajmowania stanowiska i przedstawi zaświadczenie lekarskie. Będzie mógł też zawnioskować o mniejszy przydział spraw o 25 proc., 50 proc. albo nawet 75 proc.

Prezes Bogdan Święczkowski poinformował, że planował w tym tygodniu zwołać posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego w sprawie przyjęcia projektu planu dochodów i wydatków Trybunału na 2027 rok, ale – jak dodał - nie jest to możliwe z uwagi na przedłużającą się usprawiedliwioną nieobecność jednego z sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Ośmiu nowych sędziów TK, wybranych przez obecny Sejm, od dłuższego czasu domaga się zwołania Zgromadzenia, ale w pełnym składzie, czyli także z piątką spośród nich, która ślubowała w Sejmie, a nie w Pałacu Prezydenckim.

To prezydent Karol Nawrocki zdecyduje o tym, czy profesor Piotr Hofmański, były prezes Międzynarodowego Trybunału Karnego, wróci na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Profesor zrzekł się urzędu po wyborze do MTK, a teraz zwrócił się do Krajowej Rady Sądownictwa ws. swojego powrotu na stanowisko sędziego SN i Rada, zgodnie z przepisami, przedstawiła taki wniosek prezydentowi. Nie oznacza to jednak powrotu do czynnego orzekania. Z nieoficjalnych informacji Prawo.pl wynika, że nie jest to też celem profesora.

I Prezes Sądu Najwyższego Zbigniew Kapiński wyjaśnia, dlaczego wystąpił z pytaniem prawnym do pełnego składu Sądu Najwyższego w celu ustalenia skutków permanentnego podważania powołań sędziowskich. Problem w tym, że uchwałę podejmować będą tylko ci sędziowie, którzy uznają powołania neo-sędziów przez wadliwą poprzednią Krajową Radę Sądownictwa. Prezes Kapińśki twierdzi, że uchwałę podejmie niezawisły skład. Termin posiedzenia wyznaczono na 9 listopada br.

Jeśli radca prawny naruszy zasady etyki, ale będzie to czyn małej wagi, dostanie ostrzeżenie dziekańskie. U adwokatów do niedawnej nowelizacji było to upomnienie dziekańskie, w policji jest rozmowa dyscyplinująca, na uczelni upomnienie rektora, które kończą sprawę. A u biegłych rewidentów musi zostać przeprowadzone pełne postępowanie dyscyplinarne. Samorząd tego zawodu zaufania publicznego zabiega, w ramach rządowych konsultacji deregulacyjnych, o uproszczenie tej procedury.

Samorząd radcowski mierzy się z trudnościami w wyznaczaniu pełnomocników do świadczenia pomocy prawnej z urzędu. W kluczowych kategoriach, takich jak sprawy pracownicze czy ubezpieczenia społeczne, na listach chętnych w Warszawie zostaje zaledwie kilku prawników. Poza rażąco niskimi stawkami barierą są mechanizmy wypłat – radcowie czekają na wynagrodzenie latami, aż do momentu uprawomocnienia się wyroku. Punktowe podnoszenie stawek problemu nie rozwiąże – mówi Anna Sękowska, dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie.

Ośmiu nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego wydało oświadczenie, w którym wskazało, że Konstytucja nie przewiduje żadnych kompetencji prezydenta w zakresie wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, a ślubowanie w Pałacu Prezydenckim jest jedynie zwyczajowe. Zapowiedzieli „podjęcie wszystkich przewidzianych prawem działań”, by „przywrócić i zapewnić zgodne z prawem funkcjonowanie” TK. Z kolei prezes TK Bogdan Święczkowski chce, by oświadczeniem, w kontekście trzech sędziów, których uznaje, zajął się rzecznik dyscyplinarny.

Kompetencja prezesa Trybunału Konstytucyjnego do organizowania pracy Trybunału nie jest kompetencją do wyłączenia działania TK. Nikt, a w szczególności piastun najwyższego urzędu publicznego, nie może czerpać korzyści z własnego bezprawia - pisze prof. Michał Romanowski, adwokat w Romanowski i Wspólnicy. I dodaje, że kompetencja prezesa do zwołania Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK nie jest kompetencją do jego niezwoływania.

Trybunał Sprawiedliwości UE uznał, że System Losowego Przydziału Spraw (SLPS) co do zasady spełnia unijne standardy niezależności sądów, a zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania spraw na jego własny wniosek nie podważa statusu składu, który je przejął. Pierwsza teza częściowo przekonuje, druga budzi większe wątpliwości. Najpoważniejsze problemy SLPS leżą jednak poza zakresem tego wyroku – pisze Andrzej Olaś, dr hab. nauk prawnych, profesor w Zakładzie Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, adwokat i niezależny arbiter.

17 października br. wchodzi w życie nowelizacja obejmująca adwokatów taką samą ochroną jak funkcjonariuszy publicznych. Radcy prawni korzystają z niej już od czerwca. To nie wszystko, bo od soboty za posługiwanie się, w sposób nieuprawniony, tytułem zawodowym „adwokat” lub określeniami „kancelaria adwokacka”, „kancelaria adwokatów”, a także godłem adwokatury lub strojem urzędowym adwokata grozić będzie grzywna od 5 tys. do 200 tys. zł albo kara ograniczenia wolności. Od kilku dni NRA ostrzega tych, którzy tego nadużywają, i zapowiada zdecydowaną reakcję - w tym niezwłoczne zawiadamianie organów ścigania.

Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwałę dotyczącą powrotu profesora Piotra Hofmańskiego, byłego prezesa Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze, na poprzednio zajmowane stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Podstawą, jak dowiedziało się Prawo.pl, mają być m.in. przepisy jednej z nowelizacji ustawy o Sądzie Najwyższym, zgodnie z którymi sędzia SN może sprawować urząd do 72. roku życia.

Minister sprawiedliwości, prokurator generalny Waldemar Żurek zapowiedział, że prokuratura będzie zmierzać do tego, żeby prezes Trybunału Konstytucyjnego Bogdan Święczkowski „w przyszłości stanął przed niezależnym, niezawisłym, bezstronnym sądem”. To kolejna odsłona sporu wokół TK. W piątek, 16 października br., w TK pojawił się prokurator Andrzej Piaseczny, który zabezpieczał materiały do prowadzonego postępowania. Chodzi m.in. o, jak wskazano, próbę uniemożliwienia wejścia nowym sędziom TK do ich sędziowskich pokoi.

Uprawnień ministra sprawiedliwości nie można scedować na inne podmioty, nawet na radcę prawnego w drodze pełnomocnictwa – orzekł Sąd Najwyższy. Prawo o notariacie zezwala na sporządzenie i podpisanie kasacji przez adwokata, radcę prawnego albo notariusza jedynie wówczas, gdy nie pochodzi od ministra sprawiedliwości i rzecznika praw obywatelskich. A contrario - kasacji ministra sprawiedliwości nie może podpisać adwokat, radca prawny, notariusz ani radca Prokuratorii Generalnej.

Strona rządowa twierdzi, że ma plan na rozwiązanie konfliktu dotyczącego Trybunału Konstytucyjnego, a normalizacja sytuacji nastąpi w najbliższym czasie. Zdaniem konstytucjonalistów wystarczy do tego 10 sędziów Trybunału, wśród których będzie sędzia z najdłuższym stażem orzeczniczym. Jeden ze scenariuszy zakłada, że na stanowisku prezesa TK jest wakat, a to dlatego, że wybór Bogdana Święczkowskiego nastąpił z udziałem tzw. sędziów dublerów. Druga możliwość to wniosek prokuratury o uchylenie mu immunitetu.

Karol Nawrocki zawetował w czwartek ustawę o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Regulacja miała usprawnić wykonywanie wyroków strasburskiego trybunału, ale prezydent uznał, że mogłaby godzić w polską Konstytucję bezprecedensowo ingerując w funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości nad Wisłą.

Przepisy regulujące zwalnianie sędziów z obowiązku rozpoznania przydzielonych im spraw powinny określać jasne, obiektywne kryteria oraz przewidywać obowiązek uzasadnienia takiej decyzji, tak by nie było zagrożenia dla sędziowskiej niezawisłości. Z kolei system losowego przydziału spraw musi działać na podstawie „przejrzystych, obiektywnych i znanych z góry zasad, wykluczających arbitralność oraz nieuprawnioną ingerencję w rozstrzyganie spraw” – orzekł w czwartek, 15 października, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W lutym br. była już na stole wstępna wersja projektu ustawy o pracownikach sądów i wydawało się, że prace nad regulacją zakończą się jeszcze w tym roku. Ostatnie spotkanie przedstawicieli ministerstwa z organizacjami związkowymi wskazuje jednak na to, że do finalizacji może być jeszcze daleka droga. Z powodu braku konkretów spotkanie opuściły: Ogólnopolski Związek Zawodowy Kuratorów Sądowych, NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury, KNSZZ „Ad Rem” oraz Związek Zawodowy Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości RP.

Kilkadziesiąt spraw, w których orzeczenia wydało dziewięciu sędziów SN, jest obecnie w zainteresowaniu rzecznika dyscyplinarnego Sądu Najwyższego. Chodzi o długotrwałe, sięgające ponad 90 dni od instrukcyjnego terminu, sporządzanie uzasadnień. W jednym przypadku, według nieoficjalnych informacji, było to ok. 500 dni. Problem, jak sygnalizują sędziowie z sądów powszechnych, dotyczy również uchwał. Na uzasadnienia w tym przypadku czeka się nawet kilka miesięcy.

Ślubowanie sędziego Trybunału Konstytucyjnego nie jest drugą turą wyborów. Prezydent RP nie jest instancją odwoławczą od decyzji Sejmu. Opublikowana 13 października 2026 r. opinia Komisji Weneckiej CDL-AD (2026)031 dotyczy kompetencji prezydenta w kontekście ślubowania sędziów TK oraz innych powołań sędziowskich. Istota problemu prawnego sprowadza się do odpowiedzi, czy organ konstytucyjny może przez odmowę wykonania przypisanej mu czynności uzyskać władzę nad kompetencją, którą Konstytucja powierzyła innemu organowi konstytucyjnemu – pisze prof. Michał Romanowski, adwokat w Romanowski i Wspólnicy.

Gdyby cała piątka nowych sędziów TK, która ślubowała w Sejmie, co w swojej opinii dopuszcza Komisja Wenecka, miała formalnie nawiązany stosunek służbowy, „nowi” mieliby w Trybunale większość. To z kolei pozwalałoby im m.in. na wyrażenie zgody na uchylenie immunitetu prezesowi Bogdanowi Święczkowskiemu. Zwrócił na to uwagę właśnie prokurator krajowy Dariusz Korneluk. Jak wskazał, liczy, że w tej sytuacji wnioski o uchylenie immunitetu prezesa będą w sposób „właściwy rozpoznane, w szczególności z udziałem właściwie powołanych sędziów”.