Wydane za panowania Franciszka Józefa przepisy dotyczące tzw. prawa swojszczyzny, nadal są przydatne w staraniu się o potwierdzenie polskiego obywatelstwa. Dokumenty wystawione pod zaborami nie potwierdzą jednak ze stuprocentową pewnością miejsca zamieszkania, ani posiadania nieruchomości we wskazanych w nich miastach bądź gminach.

Pomimo formalnego wymagania od kandydata na urząd sędziego Sądu Najwyższego nieskazitelnego charakteru i wyróżniania się wysokim poziomem wiedzy prawniczej, w toku zmienionej procedury powoływania sędziów wyeliminowano etapy kontroli spełniania tych wymagań, a ich ocenę pozostawiono wyłącznie wyłonionym przez większość parlamentarną członkom KRS - orzekł Sąd Najwyższy i dał szansę skazanemu na wznowienie postępowania. Uzasadnił to tym, że tzw. „nowi” sędziowie, którzy brali udział w konkursach do SN, jako prawnicy musieli być świadomi zasadniczych „zastrzeżeń dotyczących nowych procedur objęcia urzędu sędziego”.

Nie milkną echa decyzji sądu, który nie uwzględnił wniosku o wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania wobec b. ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry. Uzasadnił, że nie wykazano, by polityk przebywał na terenie UE. Czy ENA może więc zostać wydany „na zapas” - na wypadek, gdyby polityk pojawił się na terenie Unii? Prawnicy podkreślają, że nie odpowiada to obowiązującemu przepisowi i wskazują na konieczność uprawdopodobnienia, że dana osoba może przebywać na terytorium UE. Część z nich wskazuje jednak, że decyzja ramowa Rady UE nie ustanawia takiego wymogu.

Rzeczniczka generalna TSUE Tamara Ćapeta zaproponowała, by Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał się za niewłaściwy w sprawie dotyczącej składu orzekającego w Sądzie Najwyższym. Chodzi o sprawę zainicjowaną przez obecnego ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka. W jej ocenie, jeśli jednak będzie chciał wydać wyrok, powinien uznać, że skład „mieszany”, z udziałem sędziów wadliwie wybranych, nie jest niezawisłym sądem.

Przebieg procedury powołania sędziego może wystarczyć do zakwestionowania jego niezawisłości i bezstronności, jeśli doszło do nieprawidłowości mogących wzbudzić wątpliwości co do wpływu innych władz na nominację - wynika z dwóch wyroków ogłoszonych w czwartek przez Trybunał Sprawiedliwości UE. TSUE zaznaczył równocześnie, że "nie każde" uchybienie w trakcie procedury może powodować takie wątpliwości. Dodał, że badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego nie może być powierzone składowi, w którym zasiada choćby jeden sędzia, powołany w tych samych okolicznościach.

Gdy ciężar prowadzenia postępowania dowodowego przesunięty zostaje na sąd drugiej instancji, to nie oznacza jeszcze, że nieodzowne jest przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości. Spostrzeżenie to nie traci na aktualności także w przypadkach, w których zakres i czasochłonność postępowania dowodowego mogą być znaczące. Bez znaczenia jest przy tym waga i znaczenie tych dowodów - orzekł Sąd Najwyższy w Izbie Karnej. I przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi II instancji.

Mężczyzna został ukarany zakazem prowadzenia pojazdów mimo, że przepis tego nie przewidywał w sytuacji, gdy jechał autem nie dopuszczonym do ruchu i bez ważnego prawa jazdy. Sąd Najwyższy w Izbie Karnej uchylił wyrok nakazowy. Uchybieniem, które niewątpliwie miało rażący i istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, było nałożenie niedopuszczalnej kary na sprawcę. Miał więc rację Prokurator Generalny, składając kasację na korzyść sprawcy.

Ministerstwo Sprawiedliwości po raz kolejny sięga po referendarzy, by odciążyć sędziów i usprawnić postępowania. Zgodnie z najnowszym projektem nowelizacji procedury cywilnej ich kompetencje mają zostać rozszerzone o czynności dotyczące pomocy prawnej z urzędu, kosztów sądowych, należności sądowych, ale też m.in. stwierdzenia nabycia spadku w sytuacji, gdy nie złożono testamentu. Mowa też o... minimum 47 dodatkowych etatach referendarskich. Sami referendarze podkreślają, że te zmiany oczekiwanego skutku nie przyniosą, jeśli nie pójdą za nimi gwarancje ich niezależności i realne wsparcie kadrowe.

Zespół Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury ds. ustawy o Sądzie Najwyższym kończy prace nad przepisami przejściowymi i końcowymi do nowej ustawy. Mają być one m.in. odpowiedzią na zakładaną likwidację dwóch tzw. nowych izb SN – Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Odpowiedzialności Zawodowej. Główna ustawa zakłada też wprowadzenie dodatkowego wymogu pięcioletniego stażu pracy w zawodzie prawniczym dla tzw. akademików kandydujących do SN oraz pięcioletnią karencję dla prawników, którzy sprawowali m.in. funkcje rządowe lub byli posłami.

Wniosek o ekstradycję Zbigniewa Ziobry, b. ministra sprawiedliwości, może być gotowy i przetłumaczony w przyszłym tygodniu - poinformował we wtorek Waldemar Żurek, minister sprawiedliwości. I dodał, że następnie prokuratura przekaże wniosek stronie amerykańskiej.

Jeśli dojdzie do przygotowywanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości we współpracy ze Służbą Więzienną zmian w przepisach regulujących zasady przyjmowania do zakładów karnych i aresztów, do placówek tych nie trafiałyby osoby wymagające leczenia szpitalnego z powodu ostrej psychozy lub choroby terminalnej. Chodzi o osoby wymagające natychmiastowego leczenia szpitalnego z uwagi na bezpośrednie zagrożenie życia albo zdrowia oraz kobiety od 28. tygodnia ciąży.

Ministerstwo Sprawiedliwości, przy okazji zmian w procedurze cywilnej, planuje też zmiany w zakresie opłat stałych, ustalanych według wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Proponuje dodanie, że w sytuacji, gdy chodzi o wartość ponad 20 tys. złotych do 25 tys. złotych, opłata wyniesie 1250 zł, a ponad 25 tys. zł do 30 tys. zł – 1500 zł. Dopiero od 30 tys. zł obowiązywać będzie 5 proc. wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia, nie więcej jednak niż 100 tys. złotych. Resort szacuje zysk na ok. 3,6 mln złotych rocznie.

Sąd Okręgowy w Warszawie nie uwzględnił wniosku o wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania wobec b. ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry – poinformowała sędzia Anna Ptaszek, rzeczniczka sądu ds. karnych. Jak dodała, orzeczenie to jest niezaskarżalne. Sąd nie uwzględnił również wniosku o wydanie nakazu aresztowania wobec polityka w przypadku, gdyby ten przebywał na terenie Wielkiej Brytanii. Minister Sprawiedliwości poinformował z kolei, że rozważa, czy nie należy złożyć ponownego wniosku o ENA wobec Ziobry.

Ministerstwo Sprawiedliwości wraca do pomysłu sprzed kilku lat i chce, by sądy rejonowe zajmowały się sprawami cywilnymi, w których próg wartości przedmiotu sporu wyniesie do 150 tys. zł. Ma to pomóc sądom okręgowym, które - w ocenie resortu - zmagają się ze zwiększonym wpływem takich spraw, m.in. z powodu realiów gospodarczych. Także o połowę - do 30 tys. zł - ma zostać podwyższony próg wartości przedmiotu sporu kwalifikujący do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. Projekt trafił do opiniowania.

Po wielu latach zabiegów realne staje wprowadzenie prawa dla adwokatów i radców prawnych do wskazywania określonej liczby dni, w których nie powinny być wyznaczane rozprawy sądowe z ich udziałem. Ostatnia porażka – odrzucenie takiej poprawki do procedowanej obecnie nowelizacji Prawa o adwokaturze – spowodowała jednak deklarację poparcia dla tej idei ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości, ale w ustawie proceduralnej. I z taką propozycją wyszedł samorząd radców prawnych.

Odmowa przyjęcia zażalenia sporządzonego przez substytuta była rażącym naruszeniem ustawy Prawo o prokuraturze – stwierdził Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej. Formalizm procesowy nie może służyć ograniczaniu konstytucyjnego prawa do sądu i blokować merytorycznej kontroli rozstrzygnięć. - Zwłaszcza w sytuacji, gdy umocowanie substytuta zostało wykazane w sposób niebudzący wątpliwości i zgodny z obowiązującymi przepisami prawa korporacyjnego – dodał sąd.

W trakcie zakończonego posiedzenia Krajowa Rada Sądownictwa wyraziła zgodę na dalsze orzekanie 12 sędziom, którzy osiągnęli wiek przejścia w stan spoczynku. Od początku działania Rady w konstytucyjnym kształcie, tj. po 15 maja 2026 r., 43 osobom udzielono takiej zgody, nikomu jej nie odmówiono. Dla porównania w całym 2023 r. taką zgodę otrzymało jedynie 36 sędziów, w 2024 r. - 31, w 2025 r. - 37, a do 15 maja 2026 r. - 16. Natomiast nie otrzymało takiej zgody aż 140 sędziów.

Zebrała się Rada Ławnicza Sądu Najwyższego i przyjęła uchwałę w sprawie odpowiedzi na pismo I prezesa Zbigniewa Kapińskiego do Marszałka Senatu RP. Jest to reakcja na publiczny list wystosowany przez prezesa Kapińskiego w związku z rozpoczęciem przez drugą izbę polskiego parlamentu procedury wyboru ławników SN III kadencji (obejmie lata 2027-2030). Rada wyraziła też krytyczną opinię w sprawie wyboru przez prezydenta sędzi dr hab. Marii Szczepaniec, prof. UKSW, na funkcję Prezesa Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN.

Wieloletnie zabiegi adwokatów i radców prawnych o uwzględnianie ich urlopów w planowaniu rozpraw sądowych mają szanse na dobry finał. Jednak po niepowodzeniu z wpisaniem tego uprawnienia do nowelizacji Prawa o adwokaturze, jest szansa na zgodę Ministerstwa Sprawiedliwości, a potem Sejmu i Senatu, na wprowadzenie „kalendarza pełnomocnika” do ustaw regulujących procedurę cywilną i karną. Ale pojawiła się też idea, dotyczącej wszystkich uczestników postępowań, wakacyjnej przerwy w rozprawach.

Dr hab. Maria Szczepaniec, sędzia Sądu Najwyższego, profesor nadzwyczajna na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, została powołana na stanowisko prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Odpowiedzialności Zawodowej.