Demokracja nie jest dana raz na zawsze. Historia XX i XXI wieku pokazuje, że systemy polityczne – nawet te o ugruntowanej tradycji – potrafią chwiać się w obliczu kryzysów gospodarczych, presji populizmu czy prób koncentracji władzy. Właśnie dlatego w październiku tego roku Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu stanie się miejscem niezwykle ważnej rozmowy o kondycji współczesnych demokracji.

Do 15 października 2025 r. można zgłosić najlepszą publikację z zakresu ochrony praw osób pokrzywdzonych przestępstwem lub wiktymologii, a także praktyczne działania związane z pomocą pokrzywdzonym przestępstwami w ramach III edycji Konkursu im. Ewy Bieńkowskiej organizowanego przez Fundację Pomocy Ofiarom Przestępstw. Chodzi też o artykuły, podcasty czy np. videoblogi.

Prokurator generalny Waldemar Zurek wystąpił do prezesa Wiesława Kozielewicza o wykluczenie ze składów orzekających sędziów powołanych do Sądu Najwyższego po grudniu 2017 r. przez nową Krajową Radę Sądownictwa - Tomasza Demendeckiego, Marka Dobrowolskiego, Marka Motuka, Marka Siwka, Marię Szczepaniec i Pawła Wojciechowskiego. Sędziowie ci poprzez wydanie orzeczeń narazili Skarb Państwa na odszkodowania wynoszące od 42 tys. zł do 580 tys. zł.

Krajowa Rada Sądownictwa złożyła wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z ustawą zasadniczą zmian w Regulaminie funkcjonowania sądów, który zniósł losowy przydział spraw sędziom. Jako powód Rada podała wykroczenie przez ministra sprawiedliwości poza zakres delegacji ustawowej. Ponadto KRS wniosła też o udzielenie zabezpieczenia do czasu wydania przez TK ostatecznego orzeczenia w tej sprawie.

W związku z ponownym wnioskiem o wyrażenie zgody na pociągnięcie mnie do odpowiedzialności karnej, oświadczam, że powstrzymuję się od wszelkich czynności związanych ze sprawą zainicjowanych tym wnioskiem, zarezerwowanych dla przewodniczącego Trybunału Stanu – uznała prof. Małgorzata Manowska, pierwsza prezes Sądu Najwyższego.

Nie milkną echa nowelizacji regulaminu urzędowania sądów powszechnych, która wprowadza możliwość "ręcznego" wyznaczenia dwóch sędziów do składu trójkowego. Część prawników uważa, że minister sprawiedliwości Waldemar Żurek próbuje tym rozporządzeniem zmienić normę rangi ustawowej, co w ich ocenie powinno być podstawą do rozpoczęcia procedury uchylenia regulacji. Inni mówią o burzy w szklance wody i chaosie w samej ustawie, która w tym zakresie powinna ulec zmianie. Z kolei pełnomocnicy i obrońcy widzą w tym podstawę do kwestionowania wyroków.

Ministerstwo Zdrowia proponuje, by w nagłych przypadkach możliwe było przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby małoletniej - poniżej i powyżej 16. roku życia - bez wcześniejszej zgody sądu opiekuńczego. W takich sytuacjach lekarz przyjmujący miałby obowiązek, w razie wątpliwości, zasięgnięcia pisemnej opinii innego lekarza, w miarę możliwości psychiatry, albo psychologa. Projekt jest już w opiniowaniu.

We wtorek, 7 października, ma odbyć się w Sejmie pierwsze czytanie projektu nowelizacji kodeksu karnego, której celem jest penalizacja rozpowszechniania treści wywołujących negatywne emocje u odbiorców lub promujących niebezpieczne zachowania. Miałoby za to grozić nawet do ośmiu lat pozbawienia wolności. Zjawisko uznawane jest za bardzo groźne, szczególnie dla dzieci i młodzieży, ale wprowadzenie jego karalności nie będzie oczywiste. Bo część prawników uważa, że z tą patologią można walczyć istniejącymi środkami, a penalizacja może ograniczać wolność słowa.

W I kwartale 2026 r. ma zostać przyjęty projekt nowelizacji m.in. procedury karnej, doregulowujący kwestie związane ze zdalnym przesłuchiwaniem świadków, ale też podejrzanego. Wśród założeń znalazła się możliwość przedstawienia lub uzupełnienia w ten sposób zarzutów – oczywiście za zgodą podejrzanego. W postępowaniu przygotowawczym ma to być możliwe bez ograniczeń, w postępowaniu sądowym wymagać będzie „ważnej przyczyny" i braku sprzeciwu strony, której taka czynność będzie dotyczyć. Część prawników już alarmuje, że kierunek nie jest dobry i może uderzać w prawa obywateli.

Konstytucja nie przewiduje sytuacji, w których udzielenie kontrasygnaty byłoby obowiązkiem premiera oraz nie wyznacza konkretnego terminu na podjęcie takiej decyzji - przekazał Jan Grabiec, szef KPRM, w odpowiedzi na pytania RPO dotyczące braku takiej kontrasygnaty do powołań asesorów WSA. Podkreślił, że działania premiera nie są gestem politycznego sprzeciwu, lecz wykonaniem obowiązku ochrony wartości państwa prawa i dobra wspólnego.

Uznanie w postępowaniu cywilnym pozwu w całości nie wymagałoby od sędziego w pierwszej instancji pisania uzasadnienia wyroku, nawet gdyby strona pozwana zamierzała wnieść apelację. Nad takim rozwiązaniem ma pracować, w porozumieniu z ministrem sprawiedliwości, Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego. Sędziowie i prawnicy – pełnomocnicy przyznają, że mogłoby to wpłynąć na usprawnienie pracy sądów, ale wskazują też na zagrożenia. M.in. dla konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu.

Działające od kilkunastu miesięcy cztery komisje kodyfikacyjne przygotowują na zlecenie rządu projekty najważniejszych reform w prawie cywilnym, karnym, rodzinnym oraz ustroju sądownictwa i prokuratury. Jednak ich nadzwyczajny skład – wybitni teoretycy i praktycy z danej dziedziny – nie przekłada się na specjalny charakter opracowywanych przez nich projektów, bo są one traktowane jak wszystkie inne, także przerabiane, często przez anonimowe osoby. Dlatego w tych komisjach rodzi się projekt nadania im, i ich projektom, specjalnego statusu.

Według TSUE w pewnych okolicznościach orzeczenie Sądu Najwyższego należy uznać za niebyłe. Decyzję co do zaistnienia lub niezaistnienia tego skutku ma każdorazowo podjąć sąd powszechny rozpoznający sprawę, w której orzeczenie uprzednio wydał SN. Zdaniem zdecydowanej większości ekspertów ten wyrok pogłębi chaos w polskim sądownictwie. Skutki mogą być jednak dużo bardziej poważne, i w praktyce prowadzić do pozbawienia obywateli prawa do niezależnego sądu, ochrona którego to legła u podstaw wydania tego wyroku - pisze sędzia Monika Smusz-Kulesza, doktor nauk prawnych i członek zarządu stowarzyszenia Ogólnopolskie Zrzeszenie Sędziów „Aequitas”.

Na rozprawę apelacyjną w sprawach frankowych trzeba trochę poczekać - średnia długość oczekiwania to około półtora roku. W większych miastach czeka się dłużej, ale warszawski wydział apelacyjny działa już pełną parą i do końca roku mają zostać zakończone sprawy, które zarejestrowane zostały w 2023 roku. Banki też coraz częściej rezygnują ze składania apelacji, aby ograniczyć koszty związane z przegranym procesem.

- Mamy przygotowaną "ustawę praworządnościową", prawdopodobnie w przyszłym tygodniu będziemy procedować gotowy projekt - zapowiedział Waldemar Żurek, minister sprawiedliwości, podczas konferencji prasowej zorganizowanej przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich "IUSTITIA". Zaznaczył też, że na "bardzo zaawansowanym etapie" są prace nad ustawą reformującą Krajową Radę Sądownictwa.

Łódzki Klub Sportowy stracił ostatecznie szansę na otrzymanie wielomilionowego odszkodowania od Polskiego Związku Piłki Nożnej, który na sezon 2009/2010 nie przyznał drużynie licencji na grę w piłkarskiej ekstraklasie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał ostatecznie po 16 latach, że proces licencyjny i odmowa dopuszczenia ŁKS-u do rozgrywek były prawidłowe. Sprawą zajmowały się Trybunał Konstytucyjny i Centralne Biuro Antykorupcyjne, zmieniono też procedury, aby takie przypadki załatwiać szybciej i tylko w gronie działaczy.

Eliminujemy ryzyko wyroków wydawanych przez nielegalne składy, a obywatel zyskuje pewność, że jego sprawa będzie rozpoznana szybko i przez niezależny sąd - stwierdził w piątek Waldemar Żurek, minister sprawiedliwości, odnosząc się do ostatniej nowelizacji Regulaminu urzędowania sądów powszechnych.

Z jednej strony technologia, bez której obecnie ciężko wyobrazić sobie pracę prawnika, z drugiej natomiast strony gęstniejąca sieć regulacji, oplatająca również systemy ponadnarodowe. Do tego stale rosnące oczekiwania klientów, nowe modele pracy, presja efektywności, zmiany pokoleniowe i pytanie, które coraz częściej pada w kuluarach: czy branża prawnicza nadąża za tak dynamicznie zmieniającym się otoczeniem? Gościem jubileuszowego 50. odcinka podcastu Prawo na Oko jest Marcin Kleina - Prezes Wolters Kluwer Polska

Asystenci sędziów mogą już wynosić akta sądowe poza gmach sądu, ale musi się na to zgodzić referent. Zmianę zakłada Regulamin urzędowania sądów powszechnych, który został opublikowany w Dzienniku Ustaw 30 września. Jest ona oczekiwana przez środowisko asystentów i chwalona, pojawiają się jednak głosy, że przepis może być martwy. Asystent do pracy w domu będzie potrzebować m.in. dobrze zabezpieczonego laptopa służbowego i, jak wskazują związkowcy, możliwości pracy zdalnej.

Zgromadzenie Prokuratorów Prokuratury Regionalnej w Krakowie jako kolejne przyjęło uchwałę, w której dostrzega potrzebę wprowadzenia mechanizmów ochrony niezależności prokuratorów oraz godności jej pracowników. Wśród nich wymienia m.in. konieczność zachowania dotychczasowych wynagrodzeń sędziów i prokuratorów oraz zachowanie struktury organizacyjnej prokuratury równoległej do struktury organizacyjnej sądów.