Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) pracuje nad nowymi wytycznymi dla lekarzy orzeczników o stopniu niepełnosprawności w powiatowych i miejskich zespołach ds. orzekania o niepełnosprawności. Zapowiada też nowe narzędzia nadzoru pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych nad zespołami orzeczniczymi.

Możliwości kontaktowania się członków rodziny z dorosłą osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie - mają zostać uregulowane najbliższą nowelizacją kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, o ile wcześniej nie zostanie zniesiona w polskim prawie instytucja ubezwłasnowolnienia. Obecnie w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad nowymi przepisami w tym zakresie, które jak informuje resort, weszłyby w życie najpóźniej z końcem 2025 r.

Wbrew temu, co sugerowano nazywając je "listą", narzędzie to nigdy nie będzie skończone, nie będzie zamkniętym katalogiem. Idea polega na tym, aby każda dziedzina medycyny zaczęła wypracowywać narzędzie wspomagania lekarzy orzeczników - mówi dr Maria Libura, ekspertka Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego do spraw zdrowia. Dodaje, że obecnie dochodzi do kuriozalnych sytuacji, gdy osoba z chorobą genetyczną o ciężkim przebiegu, słyszy na komisji, że jej stan przez rok może się poprawić.

Nie wszystkie potrzeby różnych grup osób z niepełnosprawnościami uwzględniono w dwóch projektach Ministerstwa Sprawiedliwości – zwraca uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich. W szczególności chodzi o osoby głuche i z ADHD. Rzecznik zwraca także uwagę, że projektowane zmiany powinny również dotyczyć osób, które nie posiadają prawnie orzeczonej niepełnosprawności, a mają widoczne szczególne potrzeby.

Według Kancelarii Sejmu, choć biura poselskie nie są zaliczane do kategorii podmiotów publicznych i nie mają obowiązku stosować przepisów ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, to spełnienie takich wymogów byłoby dobrą praktyką. Problem ma się zająć Komisja Regulaminowa Spraw Poselskich i Immunitetowych. Kancelaria Senatu czeka zaś na wyniki ankiet.

Ministerstwo Finansów stoi na stanowisku, że wzrost kwoty renty socjalnej do kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę niesie ze sobą ryzyko zachwiania stabilności budżetu państwa. Za tym rozwiązaniem pójdzie też wzrost cen wielu usług i produktów dla osób z niepełnosprawnością, a z niektórych świadczeń mogą zostać całkiem wykluczeni.

Tocząca się publiczna dyskusja o podniesieniu kwoty renty socjalnej do kwoty minimalnego wynagrodzenia w rezultacie sprowadza się do o wiele głębszego problemu, czyli reformy systemu orzecznictwa o niepełnosprawności. Ale także braku podstawowych badań o potrzebach osób z niepełnosprawnościami w podobnej sytuacji życiowej, różnie określonej przez prawo. Należałoby więc zacząć od dużo bardziej podstawowej kwestii jak zmiana systemu orzekania niż odpowiedzi na pytanie, czy słuszne jest wprowadzenie renty socjalnej w kwocie minimalnego wynagrodzenia.

Sąd ma obowiązek wysłuchać osobę z niepełnosprawnością podczas procedury ustalania dla niej kuratora. Będzie musiał uwzględnić jej indywidualne potrzeby, także wtedy, gdy porozumiewa się pozawerbalnie za pomocą alternatywnych metod komunikacji. Rozwiązania są konieczne, bo obecnie brak komunikacji prowadzi do ubezwłasnowolnienia osoby. Przepisy będą jednak martwe bez przygotowania osób biorących udział w procedurze.

Ministerstwo rodziny i polityki społecznej nabrało wody w usta. Od miesięcy nie informuje o losach listy chorób - jak zespół Downa - które miały uprawniać do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności na stałe. Przedstawiciele niektórych organizacji pacjentów i osób z niepełnosprawnościami mają nadzieję, że pomysł zarzucono. Przekonują, że problem leży w systemie i naruszaniu przepisów, gdy w sprawie dziecka z chorobą rzadką orzeka lekarz okulista.

Szczegółowe sprawdzenie, jak działa dom pomocy społecznej czy zakład opiekuńczo-leczniczy, w którym chce się umieścić bliską osobę, ale i dokładne zapoznanie się z umową i regulaminem ośrodka – to kluczowe według Rzecznika Praw Pacjenta (RPP) kwestie przy wyborze placówki.

Od początku 2024 roku osoby z niepełnosprawnością mogą starać się o świadczenie wspierające. Z tej nowej formy wsparcia mogą skorzystać osoby pełnoletnie, czyli te, które ukończyły 18 lat. Skorzystać z niej mogą zarówno obywatele polscy, jak i niektórzy cudzoziemcy – przypomina Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Projekt modyfikacji sposobu ustalania renty socjalnej poprzez jej odniesienie do minimalnego wynagrodzenia za pracę wychodzi naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom osób z niepełnoprawnością. Kierunek zmian nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia ochrony praw jednostki, ale projekt wymaga pogłębionej refleksji - uważa Rzecznik Praw Obywatelskich.

Osoba, która ubiega się o świadczenie wspierające może prowadzić działalność gospodarczą lub w inny sposób pracować zarobkowo, jeżeli oczywiście zdrowie jej na to pozwala. Przepisy tego nie zabraniają. Nie zawierają również kryterium dochodowego. Prowadzenie własnej firmy może jednak pośrednio wpływać na ocenę stopnia samodzielności i zdolności osoby niepełnosprawnej przy procedurze uzyskiwania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.

Składający wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia do dokumentów muszą dołączyć kopię orzeczenia o niepełnosprawności. Niekiedy wnioskujący posiada dwa takie orzeczenia, np. wydane przez ZUS i przez powiat. Do wniosku trzeba dołączyć tylko jedno z nich i to sam wnioskujący decyduje, który dokument będzie dla niego korzystniejszy. Według ekspertów ważne jest też właściwe wypełnienie kwestionariusza samooceny, który także dołączamy do wniosku.

Brakuje kompleksowego systemu wsparcia osób z niepełnosprawnością, które chcą założyć działalność gospodarczą. Wiele czynników ma wpływ na to, że nie jest to popularna forma aktywizacji zawodowej dla tej grupy, m.in. sposób i rodzaj wsparcia finansowego, ale przede wszystkim brak specjalistycznego doradztwa zawodowego. Eksperci wskazują, że konieczne jest wprowadzenie nowych narzędzi, które pozwolą właściwie wykorzystać potencjał zawodowy pracowników z niepełnosprawnością.

Osoby niepełnosprawne mogą odliczyć od dochodu wydatki na sprzęt niezbędny w rehabilitacji oraz ułatwiających wykonywanie czynności życiowych. Warunkiem jest by był to sprzęt o charakterze "indywidualnym", co wyklucza urządzenia powszechnego użytku, przeznaczone dla wszystkich, w tym np. zakup kosiarki automatycznej czy skutera. Można natomiast odliczyć wydatki na zakup laptopa i telefonu.

ZUS opłaca składkę zdrowotną, emerytalną i rentową za osobę, która nie może podjąć zatrudnienia, gdyż wspiera osobę z niepełnosprawnością, która pobiera świadczenie wspierające, pod pewnymi warunkami. Zatem zarówno osoba pobierająca świadczenie wspierające, jak i jej niepodejmujący zatrudnienia opiekun są obowiązkowo ubezpieczeni zdrowotnie.

W związku z wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, może zaistnieć sytuacja, w której świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach będzie wypłacane w okresie, który później zostanie objęty prawem do świadczenia wspierającego. Eksperci zwracają uwagę, że w takiej sytuacji należy się liczyć z obowiązkiem zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, wraz z odsetkami, pobranego za okres, w którym zostało ustalone prawo do świadczenia wspierającego, jako świadczenia nienależnego.

Osoby niepełnosprawne oraz mające na utrzymaniu m.in. niepełnosprawne dziecko odliczą od dochodu wydatki na samochód do limitu wynoszącego 2280 zł rocznie. Z ulgi skorzystać można także za poprzednie lata, składając korektę deklaracji. Jest to możliwe np. w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna otrzymała orzeczenie w 2023 r., ale wynika z niego, że niepełnosprawność powstała wcześniej. Nie trzeba mieć dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na samochód.

Część podmiotów gospodarczych będzie miała obowiązek dostarczać produkty i świadczyć usługi, które spełniają wymagania dostępności. Zobowiązanymi do tego mają być podmioty gospodarcze uczestniczące w łańcuchu dostaw i dystrybucji, a chodzi przede wszystkim o zapewnienie udogodnień osobom z niepełnosprawnościami. Obejmie on m.in.: bankomaty, czytniki książek, biletomaty czy terminale.