Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi dotyczące czasu trwania postępowań wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, które zajmują się wnioskami o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Na rozpatrzenie wniosku w niektórych miejscach czeka się wiele miesięcy, a bez tej decyzji osoby z niepełnosprawnościami nie mogą starać się o świadczenie wspierające.

Osoba z orzeczeniem o niepełnosprawności odliczy wydatki na zakup elektroniki dostosowanej do jej indywidualnych potrzeb. Skarbówka potwierdza, że ulga rehabilitacyjna przysługuje na telefon, laptop czy smartwatch, wykorzystywane np. przy dużej wadzie wzroku czy cukrzycy. Wystarczy na "zwykłym" sprzęcie zainstalować specjalne oprogramowanie lub aplikację, by sprzęt ten zyskał indywidualny charakter.

Wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (WZON) nie może umorzyć postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Ma obowiązek przeprowadzić postępowanie i wydać decyzję, a dopiero Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyduje na tej podstawie o uprawnieniu do świadczenia wspierającego. Umorzenie postępowania przez WZON jest zatem bezprawne – podkreślają eksperci.

W toku studiów studenci z niepełnosprawnością wzroku nie są w stanie bez pomocy zaliczyć zajęć z fizykoterapii, wymagających obsługi sprzętu medycznego. Prowadzący nie powinni stosować wobec nich taryfy ulgowej, bo uczelnia ma gwarantować określone efekty uczenia. Jednak alternatywą jest niezaliczenie zajęć i w efekcie skreślenie z listy studentów, na którą ta sama uczelnia ich przyjęła.

Osoba posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności może odliczyć wydatki na psychoterapię, a także muzykoterapię, alpakoterapię i spotkania z logopedą. Ulga przysługuje również na zajęcia w prywatnym przedszkolu terapeutycznym. Skarbówka potwierdza, że wszystkie te terapie są zabiegami rehabilitacyjnymi.

Osoby ze szczególnymi potrzebami, w tym niepełnosprawni, będą miały szerszy dostęp do produktów takich jak m.in: komputery, czytniki książek czy telefony komórkowe. Bardziej dostępna ma być również edukacja, transport, ochrona zdrowia czy kultura i praca. W piątek, 10 maja, prezydent podpisał ustawę w tej sprawie.

Od przyszłego roku renta socjalna ma zwiększyć się o dodatek, tak aby łączna suma świadczeń była równa minimalnemu wynagrodzeniu za pracę ustalonemu na dzień 31 grudnia 2024 r. Będą mogły go otrzymać pobierający rentę socjalną całkowicie niezdolni do pracy i samodzielnej egzystencji. Dodatek będzie przyznawany uprawnionym automatycznie, nie będzie konieczne ponowne orzekanie.

Dwa rodzaje świadczenia pielęgnacyjnego różnicują prawo do nowego świadczenia na dzieci. Rodzice małych dzieci z niepełnosprawnością, którzy w tym roku nie zdecydowali się przejść na świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach, nie będą mogli skorzystać ze świadczenia „aktywny rodzic w pracy”, które od października planuje wprowadzić rząd. Będą mogli z niego skorzystać natomiast rodzice, którzy pobierają świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach.

Podwyższenie wysokości miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego finansowanego ze środków PFRON do 2760 zł w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności, a w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności – do 1550 zł, zakładają założenia do projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Rząd podniesie w tym roku dofinansowanie do wynagrodzenia osób z niepełnosprawnościami. To zmiana oczekiwana przez pracodawców, jednak zdania ekspertów co do samego systemu wsparcia zatrudnienia są podzielone. Z punktu widzenia biznesu, wzrost dofinansowania może być bodźcem dla rynku pracy, bo pomaga zniwelować część obciążeń finansowych związanych z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnościami. Zdaniem innych, konieczna jest reforma całego systemu, aby zwiększyć efektywność w aktywizacji zawodowej tej grupy, a większe dopłaty do pensji nie rozwiązują tego problemu.

Ministerstwo rodziny wycofuje się z opracowania listy chorób rzadkich, na której znalazłyby się schorzenia uprawniające do wydania dziecku jednego orzeczenia do 16 roku życia. Zamiast tego będą wytyczne dla zespołów orzekających w sprawie kwalifikacji dzieci z chorobami rzadkimi, w tym genetycznymi, do osób z niepełnosprawnością. Wytyczne będą też dotyczyć okresu wydania orzeczenia o niepełnosprawności.

Tylko do 19 kwietnia do ZUS wpłynęło ponad 8,4 tys. wniosków o świadczenie wspierające. 65,8 proc. z nich została złożona przez same osoby niepełnosprawne, 21,2 proc. przez pełnomocnika, a 13 proc. przez przedstawiciela ustawowego. Do tej pory ZUS rozpatrzył ok. 5,6 tys. wniosków. 1,5 tys. osób otrzymała już z ZUS-u świadczenie wspierające na łączną kwotę 18,5 mln zł.

Od przyszłego roku resort rodziny planuje rozpocząć prace nad reformą systemu orzekania o niepełnosprawności w ramach projektu z funduszy europejskich. System ma być oparty o ocenę funkcjonalną, której elementy zostały już wprowadzone w tym roku, ale tylko dla osób starających się o świadczenie wspierające. Starym problemem jest brak lekarzy orzeczników, co wiąże się m.in. z budżetem przeznaczonym przez państwo na ten cel, ale też powielanie tych samych dokumentów medycznych potrzebnych do wydania orzeczenia.

Począwszy od rozliczenia rocznego za rok 2023, osoby z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności, prowadzące pozarolniczą działalność lub korzystające z ulgi na start, mogą korzystać z ulgi do obniżenia rocznej składki na ubezpieczenie zdrowotne do wysokości kwoty należnego podatku dochodowego od osób fizycznych – przypomina Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Przewidziany w ustawie o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji mechanizm waloryzacji nie dotyczy kwoty świadczenia, które przysługuje w stałej maksymalnej wysokości 500 zł. Odnosi się natomiast do poziomu dochodu, po przekroczeniu którego świadczenie to nie przysługuje. W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają jednak prace analityczne dotyczące skutków finansowych wprowadzenia waloryzacji samego świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

Lekarka stomatolog, która nie może odliczyć zakupu aparatów słuchowych lepszej jakości w ramach ulgi rehabilitacyjnej, będzie mogła zaliczyć ten wydatek do kosztu uzyskania przychodów prowadzonej działalności gospodarczej. Może bowiem bez takiego aparatu funkcjonować w życiu codziennym, ale jej praca bez niego jest niemożliwa. Potwierdził to niedawno dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej.

Ważność orzeczeń o niepełnosprawności została przedłużona, jednak na komisję orzeczniczą wciąż trzeba czekać nawet kilka miesięcy. W dodatku z odpowiedzi udzielonej Prawo.pl wynika, że resort rodziny, pracy i polityki społecznej nie ma recepty na niewydolność komisji, spowodowaną między innymi brakiem lekarzy orzeczników. Radzi publikować oferty dla lekarzy na portalach medycznych, w izbach lekarskich, w siedzibach przychodni i prywatnych gabinetach lekarskich.

Dostępność wymiaru sprawiedliwości dla osób ze szczególnymi potrzebami zależy od przygotowania pracowników administracyjnych, orzeczników, biegłych, kadry zarządzającej sądem, ale także pełnomocników procesowych. To gwarancja zapewnienia swobodnego komunikowania się z sądem i bycia zrozumianym – mówi w rozmowie z Prawo.pl dr Michał Urban, radca prawny prowadzący Kancelarię Urban Legal. 

Przed wyborami w 2023 roku Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich oceniło dostępność 143 lokali wyborczych i jedynie w 36 nie stwierdzono żadnego uchybienia. Pomimo zmian w prawie i prac na poziomie samorządów, problem pozostaje aktualny i wciąż ma charakter systemowy. RPO apeluje przed kolejnymi wyborami do samorządów, aby skorzystały z przygotowanych rekomendacji i umożliwiły tej grupie obywateli udział w wyborach.

W rozliczeniu za 2023 r. rodzice wychowujący jedno dziecko z niepełnosprawnością skorzystają z ulgi rodzinnej niezależnie od tego, ile wynoszą ich dochody. Nie obowiązuje ich limit 112 tys. zł. Rozszerzony został również krąg osób uprawnionych do odliczenia ulgi rehabilitacyjnej. Wydatki na cele rehabilitacyjne rozliczą także ci, którzy utrzymują niepełnosprawnego wnuka, wnuczkę, babcię lub dziadka.