Ostatnie wydarzenia związane z intensywnymi opadami deszczu, na skutek których na obszarze województw dolnośląskiego, opolskiego i śląskiego wystąpiło zjawisko powodzi, skłaniają do rozważań nad możliwością dochodzenia odszkodowania za szkody, które stanowią konsekwencję destrukcyjnego działania żywiołu - pisze Piotr Schreiber.

UOKiK monitoruje, czy na terenach dotkniętych powodzią może dochodzić do zmów cenowych lub nadużywania pozycji dominującej, których efektem byłby np. wzrost cen produktów pierwszej potrzeby. Zachęca również do zgłaszania zaobserwowanych nieprawidłowości.

Niestety powódź i zalanie nieruchomości, na którą został zaciągnięty kredyt hipoteczny, nie powoduje unieważnienia umowy kredytowej. Oznacza to zatem, że kredyt, który został zaciągnięty na ich zakup lub wybudowanie, należy dalej spłacać, zgodnie z ustalonym z kredytodawcą harmonogramem. Rząd może jednak wprowadzić rozwiązania systemowe, co planuje zrobić - pisze dr Wanesa Choptiany-Mańka, prawniczka i wykładowczyni uniwersytetu WSB Merito Warszawa.

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych uruchomił program pomocy dla osób z niepełnosprawnością, które ucierpiały w czasie powodzi. O środki mogą ubiegać się samorządy dotknięte skutkami powodzi. Osoba z niepełnosprawnością z terenu takiej jednostki będzie mogła wnioskować o pomoc w swojej gminie.

Premier Donald Tusk zapowiedział w środę, że państwo przez rok weźmie na siebie spłatę kredytów mieszkaniowych zaciągniętych przez powodzian. Umorzenie nie będzie zależne od wysokości raty kredytu, a udzielone wsparcie nie będzie podlegało zwrotowi. W razie potrzeby rząd wprowadzi też ceny urzędowe na niektóre produkty pierwszej potrzeby, by przeciwdziałać spekulacji.

Przedsiębiorcy z terenów objętych powodzią mogą opłacić składki - za okres od 1 sierpnia do 31 grudnia 2024 r. - dopiero w przyszłym roku, w terminie do 15 września 2025 r. Wystarczy, że złożą oświadczenie, że zostali poszkodowani przez powódź. Od opłaconych w ten sposób składek nie będą naliczane odsetki za zwłokę. 18 września ZUS uruchomił też specjalną infolinię, na której przedsiębiorcy mogą uzyskać informację w sprawie ulg w opłacaniu składek.

Można już stosować zerową stawkę VAT na darowizny dla ofiar powodzi - rozporządzenie w tej sprawie obowiązuje od 18 września, ale z możliwością stosowania go do darowizn towarów i nieodpłatnych usług przekazanych począwszy od 12 września do 31 grudnia 2024 r. Stawka 0 proc. będzie stosowana do darowizn wszelkiego rodzaju towarów lub usług niezbędnych do wsparcia poszkodowanych.

Zniszczone przez powódź sklepy, restauracje, pensjonaty, punkty usługowe – ich właściciele mogą liczyć na odszkodowanie za zniszczone mienie, o ile mieli wykupione stosowne ubezpieczenie. Taka polisa jednak nie zrekompensuje strat związanych z brakiem zysku za czas, kiedy przedsiębiorca nie był w stanie prowadzić działalności.

Okradziony samochód straży pożarnej, splądrowana stacja benzynowa, czy przywłaszczone wyroby tytoniowe po ustąpieniu wody - katastrofy takie jak powódź pokazują nie tylko tę jasną stronę ludzkiej natury. Choć szabrownictwo jest uznawane za czyn wyjątkowo naganny, stosuje się w jego przypadku "zwykłe" przepisy kodeksu karnego i kodeksu wykroczeń.

Ogłoszony stan klęski żywiołowej nie daje roszczenia o odszkodowanie od Skarbu Państwa z faktu samego zalania nieruchomości. Taką podstawą może być przepis Prawa wodnego. Ale w tym wypadku trzeba wykazać, że właściciel wód lub właściciel urządzenia wodnego zaniedbał obowiązki, które nakłada na niego ta regulacja. To może być długa i kosztowna batalia sądowa.

Wydłuża się lista sądów, które z powodu sytuacji powodziowej odwołują rozprawy. Niektóre z nich pracują, ale z zastrzeżeniem problemów kadrowych, w innych pracują jedynie wyznaczeni pracownicy. Powodem jest nie tylko zagrożenie dla ludzi, ale też m.in. konieczność zabezpieczania dokumentacji i ksiąg wieczystych. Przerwa w niektórych wydziałach może potrwać nawet do 24 września. Tymczasem adwokaci i radcy prawni zbierają chętnych do udzielania powodzianom pomocy prawnej pro bono.

Marcin Stanecki, główny inspektor pracy, podjął decyzję o uruchomieniu specjalnej infolinii dla pracowników i pracodawców z terenów objętych powodzią – poinformował we wtorek Główny Inspektorat Pracy. Pod numerem (22) 391 83 70 eksperci Państwowej Inspekcji Pracy będą dostępni od poniedziałku do piątku, w godzinach 9:00-15:00.

Poszkodowani w wyniku powodzi - zarówno osoby fizyczne, jak i przedsiębiorcy - mogą wystąpić do urzędu skarbowego o ulgi w spłacie podatków. Chodzi o takie preferencje, jak rozłożenie na raty, odroczenie terminu zapłaty czy umorzenie. Preferencje przyznawane są na wniosek podatnika. Nie ma jednak specjalnych rozwiązań podatkowych dla powodzian.

W wyniku powodzi w woj. dolnośląskim, opolskim, lubuskim i śląskim zajęcia zawieszono w ponad 600 szkołach, przedszkolach i placówkach oświatowych – poinformowało we wtorek Ministerstwo Edukacji Narodowej. Resort wskazał też, że samorządy mogą składać wnioski o dodatkowe pieniądze na odbudowę z rezerwy subwencji oświatowej.

Wsparcie z rezerwy subwencji oświatowej dotyczy wyłącznie budynków szkół i placówek oświatowych i nie obejmuje usuwania uszkodzeń innych obiektów, np. ogrodzeń, chodników, boisk, placów zabaw - przypomina resort edukacji. Podkreśla natomiast, że z pomocy mogą skorzystać uczniowie - dostępne są zajęcia opiekuńcze i wyjazdy terapeutyczno-edukacyjne.

Obowiązuje już rozporządzenie z 17 września w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r., oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie. Rozporządzenie ustala terminy, w jakich mieszkańcy, pracodawcy, przedsiębiorcy oraz inne podmioty z terenów objętych klęską żywiołową mogą skorzystać z pomocy specustawy powodziowej z 2011 r.

Trzeba utylizować wszelką żywność, która miała kontakt z wodą powodziową, także tę, która wydaje nam się hermetycznie opakowana – zaznaczył podczas konferencji prasowej dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny. Przypomniał, że woda powodziowa jest zanieczyszczona chemikaliami, drobnoustrojami i toksynami, przez co jest niebezpieczna dla zdrowia. Te same zasady dotyczą zalanych leków.

Woda w butelkach, środki czystości, sucha żywność, pieniądze - w całym kraju trwają zbiórki dla powodzian. Wszyscy, którzy przekazują darowizny, mogą je odliczyć od dochodu na zasadach ogólnych, o ile spełnią ustawowe warunki. Obowiązuje już rozporządzenie, zgodnie z którym przedsiębiorcy wspomagający powodzian skorzystają do końca 2024 r. z zerowej stawki VAT. MF chce też wprowadzić zerową stawkę na darowizny materiałów budowlanych na rzecz m.in. osób fizycznych i szkół. Prawnicy apelują do Ministerstwa o wprowadzenie specjalnych rozwiązań również w podatkach dochodowych.

Ubezpieczyciele deklarują, że są przygotowani do szybkiej pomocy powodzianom i uprościli procedury likwidacji szkód, uruchomili specjalne infolinie i wysyłają likwidatorów na tereny objęte podtopieniami. Deklarują też wypłaty odszkodowań nawet w ciągu jednego dnia. Jeśli jednak ktoś na widok fali powodziowej chciał kupić polisę mieszkaniową, to nie ma na to szansy. Ubezpieczyć się można na wypadek zdarzenia przyszłego i niepewnego, a nie na wypadek tego, co właśnie zaczyna się dziać.

Niż Borys spowodował powódź w kilku krajach europejskich: w Polsce, Czechach, Rumunii, Słowacji i na Węgrzech. Polska ze względu na swoje położenie geograficzne jest mocno uzależniona od działań naszych południowych sąsiadów - co może doprowadzić do powstania ewentualnych sporów i roszczeń. O sposobie ich rozstrzygania decyduje umowa międzynarodowa z 2015 roku.