Za wyrok nieistniejący, co do zasady, uznaje się takie orzeczenie sądu, które prawnie nie istnieje, gdyż brak mu elementów i warunków, pozwalających, według ustawy procesowej, na nadanie charakteru i skutków wyroku sądu. Konstrukcja wyroku nieistniejącego, znana od dziesięcioleci w teorii prawa, w praktyce była bardzo rzadko stosowana. Zmieniło się to po roku 2015. Od tego czasu jest wybiórczo wykorzystywana zarówno przez władzę wykonawczą, jak i wymiar sprawiedliwości - mówi sędzia Wiesław Kozielewicz, prezes Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego.

Prezydent Andrzej Duda powołał w czwartek sędziego Krzysztofa Wiaka na nowego prezesa Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego - poinformowała Kancelaria Prezydenta. W czwartek upływa kadencja dotychczasowej prezes tej Izby Joanny Lemańskiej. Sędzia Wiak jest od 2011 r. profesorem nadzwyczajnym na KUL, a od 2010 r. kierownikiem tamtejszej Katedry Prawa Karnego.

W resorcie sprawiedliwości trwają prace nad gruntownymi zmianami w zakresie funkcjonowania ośrodka w Gostyninie - zapowiedziała Maria Ejchart, wiceszefowa MS, podczas konferencji zorganizowanej przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, a dotyczącej tego, "czy kompleksowa reforma kodeksu karnego wykonawczego jest potrzebna".

W ocenie Adwokatury lepszym rozwiązaniem problemu statusu sędziów powołanych po 2018 r. jest weryfikacja z udziałem "nowej", powołanej zgodnie z Konstytucją KRS - wynika z opinii Naczelnej Rady Adwokackiej, dotyczącej projektów zaproponowanych przez Komisję Kodyfikacyjną Ustroju Sądownictwa i Prokuratury. Adwokaci uważają jednak, że taka weryfikacja powinna objąć wszystkie osoby, które były opiniowane przez KRS w obecnym składzie.

Na rozpoznanie przez Krajową Radę Sądownictwa oczekują obecnie 133 wnioski asesorów sądowych o powołanie na stanowisko sędziego sądu rejonowego. Przyczyn dłuższego czasu oczekiwania należy - według Rady - upatrywać w dużej liczbie postępowań nominacyjnych do SN i NSA oraz zmianie regulaminu KRS. Chodzi o to, że kandydaci są obligatoryjnie wysłuchiwani przed zespołem członków KRS. Asesor, który zwrócił się do RPO, na rozpoznanie swojego wniosku czeka już ponad 5 miesięcy, a nie ma terminu granicznego.

Sądy są przytłoczone sprawami i problemami kadrowymi, co przekłada się na czas oczekiwania obywatela na rozstrzygnięcie. Pomóc miałyby zmiany w ich kognicji. Ministerstwo Sprawiedliwości analizuje m.in. skierowanie części wykroczeń do innych organów - np. policji, ale też rozszerzenie kompetencji notariuszy w sprawach spadkowych i "wyciągnięcie" z wydziałów rodzinnych zgód na zawieranie małżeństw czy przymusowego kierowania na odwyk. Sami sędziowie postulują, by odciążyć ich też od rozstrzygnięć wpadkowych, związanych m.in. z akceptacją wynagrodzenia biegłych.

Bogdan Święczkowski, prezes Trybunału Konstytucyjnego, domaga się, aby wszystkie czynności po jego zawiadomieniu dotyczącym podejrzenia zamachu stanu podejmowane były przez - jak wskazał - legalnie powołanych zastępców prokuratora generalnego, czyli przez prokurator Beatę Marczak. Jego stanowisko ma związek z tym, że prokurator krajowy Dariusz Korneluk przekazał zawiadomienie w celu rozpoznania do Prokuratury Okręgowej w Warszawie.

Adam Bodnar powołał, na podstawie Prawa o ustroju sądów powszechnych, trzech rzeczników dyscyplinarnych ministra sprawiedliwości. Mają poprowadzić sprawę dotyczącą podejrzenia popełnienia deliktu dyscyplinarnego przez zastępcę rzecznika dyscyplinarnego sądów powszechnych Przemysława Radzika oraz sprawy sędziów ze Szczecina, którymi zajmował się rzecznik Piotr Schab.

W sprawach o odszkodowania za niesłuszne skazania, aresztowania czy zatrzymania orzekają sądy, które uczestniczyły w podejmowaniu tych decyzji. Sędzia orzeka zatem w sprawie, której wynikiem może być zainteresowany ze względu na podległość służbową prezesowi, który reprezentuje Skarb Państwa. RPO postuluje wyznaczenie specjalnego sądu, prawnicy też widzą problem, choć mają obawy, czy jeden sąd go rozwiąże.

Skoro adwokaci wykonują zawód zaufania publicznego, to obywatele mogą domagać się informacji odnoszących do ich drogi zawodowej, np. kiedy adwokat ukończył studia, czy wobec niego prowadzono postępowania dyscyplinarne. Inaczej traktuje się jednak to, z jakim wynikiem adwokat ukończył studia prawnicze - orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Niezrozumiałe i nie do przyjęcia jest rzekomo utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, które nie widzi problemu statusu sędziów powołanych po 2017 roku z wadą prawną – twierdzi prof. Zbigniew Kmieciak z Uniwersytetu Łódzkiego, sędzia NSA w stanie spoczynku. Jego zdaniem, gdy wejdzie w życie ustawa regulująca status tzw. neo-sędziów, sądy administracyjne będą musiały „zobaczyć” ten problem i go rozwiązać.

W Gdańsku powstanie filia Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Właśnie zostało podpisane porozumienie między Uniwersytetem Gdańskim a ministrem sprawiedliwości. Otwiera to drogę do powstania nowej placówki, która ma zwiększyć dostęp do edukacji prawniczej na północy Polski. Poprzedził je list intencyjny podpisany we wrześniu 2024 roku.

Poziom wynagrodzenia sędziego powinien być wystarczająco wysoki, z uwzględnieniem kontekstu społeczno-gospodarczego danego państwa członkowskiego, w szczególności w stosunku do przeciętnego wynagrodzenia. Wszelkie odstępstwo od sposobu jego ustalania powinno być uzasadnione celem interesu ogólnego; a dodatkowo powinno być niezbędne, proporcjonalne i czasowe oraz podlegać kontroli sądowej - orzekł TSUE, analizując m.in. regulowanie ustawą okołobudżetową wynagrodzeń polskich sędziów.

Posługiwanie się pojęciem orzeczenia nieistniejącego traktować można jako metaforę, wskazującą na potrzebę systemowego uporządkowania. Nie uzasadnia go też odwołanie się do wyroków TSUE i ETPCz w tzw. sprawach polskich związanych z naruszeniami praworządności. Jakkolwiek wskazują one, że w rozumieniu Konwencji Praw Człowieka i Prawa UE Izba Kontroli Nadzwyczajnej oraz Izba Dyscyplinarna SN nie spełniają cech sądu, to jednak z tego nie wynika wprost i w sposób konieczny, że mają status wyroków nieistniejących - uważa prof. dr hab. Piotr Kardas, adwokat, Uniwersytet Jagielloński.

Ustawodawca ma wobec „sędziów ustawowych” znaczne możliwości regulacyjne. Może przekształcać lub wygaszać trwające skutki wynikające z wadliwych konkursów, nie jest też konieczne ani unieważnianie dawnych uchwał KRS, ani wznawianie postępowania konkursowego – twierdzi prof. Ewa Łętowska. I dodaje, że takie podejście usprawniłoby proces porządkowania statusu tzw. neosędziów.

Adwokaci i radcy prawni z urzędu mają otrzymywać nie mniej niż 240 zł w postępowaniu zażaleniowym przed sądem apelacyjnym. W przypadku sądu okręgowego, w postępowaniu apelacyjnym, ma to być nie mniej niż 120 zł - rozporządzenie ministra sprawiedliwości w tym zakresie jest już na ostatniej prostej, po Komisji Prawniczej. Ma dotyczyć też spraw w toku.

Niedoszły referendarz sądowy zaskarżył rozstrzygnięcie konkursu na to stanowisko, wskazując na nieprawidłowość – udostępnienie niektórym kandydatom systemu prawnego LEX, podczas gdy pozostali musieli korzystać z papierowych tekstów ustaw. Jego zdaniem, naruszyło to zasadę równego traktowania uczestników. Istniała też możliwość, że niektórzy uczestnicy skorzystali z innych danych w LEX-ie np. komentarzy.

„Nie pamiętam ludzi, którymi byłem” – pisał J.L. Borges. Stanisław Barańczak napisał z kolei w jednym z wierszy, że „jeżeli fotel, to wyłącznie niezbyt wygodny, tak aby nie było przykro podnieść się i odejść”. Takie fotele powinni kupować podsądni, których wymiar sprawiedliwości skazuje przez 20 lat z okładem - pisze Mikołaj Kozak, adwokat, Kancelaria Kulpa Kozak Adwokaci i Radcowie Prawni.

Wyrok nieistniejący coraz częściej podnoszony jest w kontekście orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny, i to nie tylko w składzie z dublerami. Ta swoista maczuga prawnicza wykorzystywana jest też w Sądzie Najwyższym. Problem jednak w tym, że choć to pojęcie znane od dawna, a jego stosowanie uzasadniane jest orzecznictwem międzynarodowych trybunałów, to nie ma podstaw prawnych. Jest więc do podważenia. Prawnicy alarmują też, że sięganie po nie wybiórczo, może zemścić się w przyszłości.

Osoby aresztowane powinny mieć stały, nielimitowany kontakt ze swoim obrońcą - przekonuje Naczelna Rada Adwokacka i postuluje odpowiednie zmiany w Kodeksie karnym wykonawczym. Sejmowa komisja sprawiedliwości, zdecydowała właśnie, że zajmie się tą propozycją. Chodzi o zmianę art. 215 tak by przewidywał zgodę na wielokrotne widzenie obrońcy z aresztowanym.