Sztuczna inteligencja może mieć swoje zastosowanie w sądach, ale jej wprowadzenie wymaga zapewnienia odpowiednich warunków technicznych, standardów, a przede wszystkim odpowiedzi na pytanie, do czego ma służyć. A powinna usprawniać pracę i niwelować chociaż częściowo negatywne skutki braków kadrowych – np. poprzez wspomaganie pracy pracowników Biura Podawczego czy choćby generowanie automatycznego protokołu – pisze Marcelina Lech, asystentka sędziego SN.

Dopóki orzeczenia sądowe wydają żywi ludzie, a nie AI, to nie tylko fakty i przepisy mają znaczenie dla wyroku. Jak pokazują badania, zmęczenie i głód sędziego mogą wpłynąć na surowość orzeczonej kary. Znaczenie może mieć też presja społeczna, medialna czy nieuświadomione stereotypy. Wpływ czynników pozaprawnych na decyzje sędziów od dawna jest przedmiotem badań zarówno prawników, jak i psychologów. Temat ten doczekał się wielu analiz oraz licznych publikacji naukowych.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Kancelarii Prezydenta RP z prośbą o wyjaśnienie przyczyn zwłoki w podpisaniu aktów mianowania na asesorów. Kandydaci na asesorów wybrali stanowiska w sądach już w kwietniu, ale do dziś nie otrzymali aktów mianowania, przez co nie mogą rozpocząć pracy. Skończyło im się też stypendium, a z końcem czerwca stracili prawo do ubezpieczenia zdrowotnego.

Stowarzyszenie Forum Adwokatów zwróciło się do premiera Donalda Tuska z petycją o niezwłoczne ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 r. Chodzi o orzeczenie o niekonstytucyjności przepisów dotyczących wynagrodzenia dla kuratorów ustanawianych m.in. dla osób nieznanych z miejsca pobytu. W tym momencie otrzymują 40 proc. stawek minimalnych za czynności adwokackie czy radcowskie. Adwokaci podkreślają, że niepublikowanie wyroku godzi w konstytucyjne prawa obywateli.

21 lipca br. Sąd Rejonowy w Koninie rozpozna jeden z kilku pozwów o wyrównanie adwokatowi stawki za "urzędówkę". Kwestionowane wynagrodzenie zostało wyliczone na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał za niekonstytucyjne. Jeśli wyrok będzie korzystny, to takie pozwy - podobnie jak sprawy frankowe - mogą zalać sądy. Adwokaci wzywają ministra sprawiedliwości do reformy systemu urzędówek, w tym opracowania mechanizmu odszkodowawczego, na wypadek ich zaniżenia.

Prawnicy coraz częściej korzystają z możliwości, jakie daje sztuczna inteligencja. Zaczynają po nią sięgać także sędziowie, choć w MS trwają dopiero prace nad rozwiązaniami, które by im to w szerszym i bezpiecznym zakresie umożliwiały. Eksperci nie mają jednak wątpliwości, gdzie dla AI w sądownictwie miejsca nie ma. Jak podkreślają, jest omylna i nie ma umiejętności miękkich – może więc pomagać przy prowadzeniu przez sędziego sprawy, ale nie może w niej rozstrzygać.

Zarząd Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia" ocenił wypowiedź prezydenta Andrzeja Dudy, dotyczącą sędziów, jako niedopuszczalną próbę zastraszenia środowiska sędziowskiego. W specjalnej uchwale Iustitia wskazała, że narusza ona elementarne standardy komunikacji i podsyca atmosferę nienawiści w debacie publicznej, a także potwierdza, że "nierozliczone zło wraca ze zdwojoną siłą".

Liczba przestępstw w Polsce jest niemal dwukrotnie mniejsza niż 20 lat temu. Przeciętny podejrzany jest znacznie starszy niż był wtedy. Podejrzanych cudzoziemców w liczbach bezwzględnych jest dużo jak nigdy wcześniej, ale odsetek łamiących prawo obywateli innych państw jest mniejszy niż odsetek łamiących prawo Polaków. To wnioski z wydanej przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości kolejnej edycji "Atlasu przestępczości w Polsce".

Coraz bliższa jest możliwość wnoszenia środków odwoławczych i wniosków o uzasadnienie, a także np. odpowiedzi na apelację za pośrednictwem konta na portalu informacyjnym sądów. Sejm przyjął właśnie nowelę wprowadzającą taką możliwość w sprawach karnych. Na początkowym etapie mogliby z tego korzystać obrońcy, prokurator, pełnomocnik będący adwokatem lub radcą prawnym oraz Prokuratoria Generalna RP. W Sejmie trwają też pracę na dwustronną komunikacją w sprawach cywilnych.

Włodzimierz Albin, dotychczasowy prezes i współtwórca Wolters Kluwer Polska, został uhonorowany przez ministra sprawiedliwości Adama Bodnara Odznaką Honorową za Zasługi dla Wymiaru Sprawiedliwości. W laudacji wskazano, że publikacje i cała infrastruktura prawnicza stworzona przez Wolters Kluwer to „integralna część polskiej tożsamości prawniczej, towarzysząca każdemu z prawników od początków drogi zawodowej".

W środę, 9 lipca, nie działają systemy Ministerstwa Sprawiedliwości. Na stronach m.in. Krajowego Rejestru Karnego, Krajowego Rejestru Sądowego, Krajowego Rejestru Zadłużonych oraz Elektronicznych Ksiąg Wieczystych pojawia się informacja o przerwie technicznej. MS wyjaśnia, że to efekt awarii u dostawcy infrastruktury.

Po wschodniej stronie Odry Niemcy mogą prowadzić czynności operacyjne, chodzić na wspólne patrole wraz z Polakami i prowadzić transgraniczne pościgi. Mają status funkcjonariusza publicznego, tak jak nasi policjanci. Tylko w ograniczonym zakresie wolno im łapać podejrzanych, ale nie powinien nas dziwić widok niemieckich mundurów i radiowozów. Pozwala na to tzw. umowa zgorzelecka z 2014 roku.

W oczekiwaniu na objęcie urzędu prezydenta przez Karola Nawrockiego trwają spekulacje, które ustawy podpisze, a których nie. O ile nisko oceniane są szanse ustaw dotyczących sądów i statusu sędziów, to większą zagadką jest sprawa podpisu pod nowelizacjami procedury cywilnej, karnej czy rodzinnej. Niby tematyka politycznie neutralna, ale część zmian ma być „sprzątaniem po PiS”. Zresztą tarcia są i w samej koalicji. Do ponownych konsultacji trafiło m.in. bezwzględne dożywocie, a los rozwodu pozasądowego jest niepewny.

Szkolenie w ramach aplikacji uzupełniającej prokuratorskiej prowadzonej w KSSiP można uznać za podnoszenie kwalifikacji zawodowych asystenta prokuratora. A to oznacza, że może on liczyć na płatny urlop szkoleniowy, zwolnienie z całości lub części dnia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia czy przyznanie świadczenia na pokrycie opłat za kształcenie - wynika z opinii przesłanej przez prokuratora krajowego do prokuratorów regionalnych i okręgowych. Jest jednak zastrzeżenie - prokuratury muszą równocześnie trzymać się zasad wydatkowania środków publicznych.

Ten rok zaczął się od pogromu na egzaminie sędziowskim, który przeszło tylko 177 z 258 aplikantów. W kwietniu wybrali swoje miejsca w sądach, w maju po raz ostatni wypłacono im stypendium. Nadal jednak nie wręczono aktów mianowania, co skutkuje tym, że nie mogą rozpocząć pracy na stanowiskach asesorów. Upominają się o to i w kancelarii prezydenta, i u premiera. Odpowiedzi nie ma, podobnie jak wynagrodzenia. Z końcem czerwca stracili też prawo do ubezpieczenia zdrowotnego. MS zapewnia, że podjęło w tej sprawie niezbędne działania.

Marian Banaś, prezes Najwyższej Izby Kontroli, przekazał prokuratorowi generalnemu zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstw w związku z tzw. aferą GetBack. Jak mówił dziennikarzom, dotyczy ono „poważnych urzędników państwowych, którzy są odpowiedzialni za tę aferę”.

Ministerstwo Sprawiedliwości chce wprowadzić do polskiego porządku prawnego nowy środek zapobiegawczy w postaci aresztu elektronicznego. Cel to rozwiązanie problemu zbyt częstych i długotrwałych aresztów - założenia znalazły się już w wykazie prac legislacyjnych rządu. Przyjęcie projektu planowane jest na IV kwartał 2025 r. Co istotne, zarówno sąd, jak i prokurator, będą zobligowani do wyjaśnienia, dlaczego wybrali zwykły areszt, a nie elektroniczny.

Ministerstwo Sprawiedliwości po miesiącu zmienia rozporządzenie dotyczące wynagrodzeń pracowników sądów i prokuratorów - podnosi wskazane w nim minimum z 4550 zł do 5000 zł brutto. Obiecywało to w lutym br., jednak na ostatniej prostej projekt - obowiązującego od początku czerwca rozporządzenia - zostało to zmienione. Ministerstwo zapewniało wówczas, że sprawę uregulowano zaleceniami m.in. dla sądów, związkowcy podnieśli larum, że zalecenia to nie prawo, a brak uregulowań w rozporządzeniu odbije się na nowych pracownikach.

Wiadomość dotycząca seksu, link do filmu pornograficznego, erotyczny wiersz, „nagie” zdjęcie – nastolatkom coraz częściej się to zdarza, a konsekwencje są poważniejsze niż stawienie się przed sądem rodzinnym. Dane nastoletniego sprawcy trafiają bowiem z mocy prawa do tzw. rejestru pedofilów i są w nim znacznie dłużej niż dane dorosłych sprawców. RPO i RPD wielokrotnie występowali z interwencjami, prosząc o pilną zmianę przepisów. Teraz Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało założenia nowelizacji, która ma to zmienić.

Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadza instytucję „przyjaciela sądu” (amicus curiae) do postępowań sądowoadministracyjnych. Cel to - jak uzasadnia - podniesienie jakości orzecznictwa oraz umożliwienie organizacjom społecznym aktywnego i eksperckiego udziału w postępowaniach dotyczących spraw o dużym znaczeniu społecznym. Poszerzenie zakresu amicus curiae przewiduje projekt nowelizacji ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyjęty przez Radę Ministrów.