Jaki ustrój mamy w Polsce, gdy jedna trzecia „trzeciej władzy” i ponad połowa Sądu Najwyższego to sędziowie powołani niezgodnie z Konstytucją, w Trybunale Konstytucyjnym orzekają „dublerzy”, konstytucyjna Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji ma dublera w postaci Rady Mediów Narodowych, a prezydentowi grozi odpowiedzialność za co najmniej kilkanaście deliktów konstytucyjnych?

Krajowa Rada Sądownictwa zaapelowała do prezydenta Andrzeja Dudy, by nie podpisywał noweli Prawa o ustroju sądów powszechnych, która ma uregulować kwestie delegacji sędziowskich. W ocenie Rady powinna być skierowana do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o sprawdzenie jej konstytucyjności. Uzasadniła, że jedynym celem regulacji jest zastąpienie sędziów powołanych od 2018 r. sędziami delegowanym przez ministra Adama Bodnara.

8 kwietnia 177 aplikantów, którzy zdali egzamin sędziowski, mogło wybrać, do którego chce trafić sądu. Miejsc do wyboru było prawie dwa razy więcej i zgodnie z przewidywaniami prezesów, raczej pomijano mniejsze sądy i te najbardziej obciążone. "Zapełniona" została praktycznie cała apelacja krakowska, katowicka i duża część sądów w apelacji warszawskiej. Powodzeniem wśród przyszłych asesorów nie cieszyły się natomiast apelacje szczecińska i gdańska.

24 osoby, które wykładały na aplikacji prokuratorskiej w KSSiP otrzymały ostatnio informacje, że nie ma dla nich miejsca w kadrze dydaktycznej. 15 spośród nich uzyskało nawet pozytywną opinię Rady Programowej, ale sprzeciw złożył w tym zakresie minister sprawiedliwości. Ci, którzy muszą opuścić szkołę, nie kryją rozżalenia - m.in. brakiem uzasadnienia decyzji. Sam dyrektor prof. Piotr Girdwoyń zapewnia, że nie wpłynie to na działanie szkoły, bo na liście wykładowców jest ponad 1200 osób.

W drugiej połowie kwietnia powinny zostać upublicznione założenia do ustawy regulującej m.in. status sędziów powołanych od 2018 r. Punktem wyjścia jest projekt zakładający nastąpienie skutków z mocy prawa, ale uwzględniający opinię Komisji Weneckiej. Uzdrowienie sytuacji w wymiarze sprawiedliwości powinno nastąpić jak najszybciej, przede wszystkim w interesie obywatela - mówi w rozmowie z Prawo.pl sędzia Marta Kożuchowska-Warywoda, dyrektorka Departamentu Kadr i Organizacji Sądów Powszechnych i Wojskowych w Ministerstwie Sprawiedliwości.

Związki zawodowe reprezentujące pracowników prokuratury przystały, choć z zastrzeżeniami, na propozycje prokuratora krajowego w zakresie podwyżek wynagrodzeń w prokuraturach. Wskazały jednak, że ich zgoda wynika z dramatycznej sytuacji płacowej pracowników, a skala zaproponowanych rozwiązań jest niewystarczająca. Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP zaznaczył, że pokrzywdzone będą osoby z najdłuższym stażem.

W trakcie konsultacji jest już projekt przewidujący zniesienie zakazu badania przez sądy prawidłowości umocowania sędziego oraz umocowania sądów i trybunałów. Przepisy te miały wywoływać „efekt mrożący”, ale skutkowały też zarzutami dyscyplinarnymi wobec sędziów kwestionujących wyroki wydawane przez tzw. neo-sędziów lub odmawiających orzekania w składach z ich udziałem. Zmiana traktowana jest jako pilna.

Czy organ powinien za każdym razem weryfikować „życzeniowy” adres strony, nawet wbrew danym wynikającym z akt postępowania? Niepotwierdzone twierdzenia strony nie powinny mieć znaczenia przy ocenie skuteczności doręczeń. Wydane w ostatnim czasie orzeczenie NSA może krytycznie wpłynąć na praktykę, wprowadza bowiem zamęt w praktyce stosowania prawa - pisze prof. Grzegorz Krawiec z Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.

Rzecznik dyscyplinarny Ministra Sprawiedliwości postawił zarzuty dyscyplinarne sędziom-członkom Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej po nowelizacji z grudnia 2017 r. Zostało wszczęte na skutek zawiadomienia Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”. Chodzi m.in. o przewodniczącą Dagmarę Pawełczyk-Woicką, Macieja Nawackiego, Rafała Puchalskiego. Iustitia uważa, że jako funkcjonariusze publiczni podejmowali działania sprzeczne z prawem - nadużyli władzy i złamali zasady etyki.

Sędzia Przemysław Radzik, zastępca rzecznika dyscyplinarnego sędziów, został odwołany z funkcji przez Adama Bodnara, ministra sprawiedliwości. Powód to m.in. doprowadzenie do wydłużenia postępowań w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, bezpodstawne zawieszenia sędziów, a także podpisanie list poparcia kandydatom do wadliwie ukształtowanej KRS. Jego kadencja kończyła się w 2026 r. MS uzasadnia jednak, że w przepisach jest luka, a minister ma podstawy do jej przerwania.

Prokurator krajowy wycofał wniosek o uchylenie immunitetu sędziemu Sądu Najwyższego Markowi Pietruszyńskiemu. W tej sytuacji Izba Odpowiedzialności Zawodowej uchyliła uchwałę Izby Dyscyplinarnej, zezwalającą na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego, z września 2021 r. i pozostawiła wniosek prokuratora bez rozpoznania. Orzeczenie zapadło przy jednym głosie odrębnym.

Tylko 177 osób zdało w tym roku egzamin sędziowski, tymczasem zgodnie z zarządzeniem ministra sprawiedliwości czeka na nich w sądach około 300 miejsc. To, co dobre dla przyszłych asesorów, spędza sen z powiek prezesom sądów. Ci, którzy liczyli na asesorskie wsparcie, mogą się mocno rozczarować. Kandydaci analizują te sądy i te wydziały, w których będzie im najlepiej pod względem obciążenia i przyszłej kariery. MS zapewnia, że to, co zostanie, przekształci w etaty sędziowskie - tyle że nie wiadomo, kiedy ruszą konkursy.

Chcemy, by kluczowa faza cyfryzacji polskich sądów zakończyła się do 2029 roku. Biorąc jednak pod uwagę obciążenie sprawami i tonami papierowych akt, musi to przebiegać stopniowo, poprzez ewolucyjną zmianę w oparciu o pilotaże. Rewolucja w tym zakresie doprowadziłaby jedynie do chaosu i zatorów - mówi Grzegorz Polak, dyrektor Departament Informatyzacji i Rejestrów Sądowych Ministerstwa Sprawiedliwości. Jak dodaje, jeszcze w 2025 roku będzie realizowany pilotaż całkowitej cyfryzacji Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Rozwiązanie problemu obecnych rzeczników dyscyplinarnych sądów powszechnych, zakończenie jakiejkolwiek współpracy z KRS ukształtowaną po 2017 r., wnoszenie powództw o odszkodowanie od tzw. neo-sędziów orzekających w Sądzie Najwyższym "za umyślne szkody" wyrządzone państwu, skierowanie do Sądu Apelacyjnego w Warszawie co najmniej 10 prawidłowo powołanych sędziów na stałą delegację - to tylko część z 20. postulatów Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia do realizacji do 2026 roku.

Pełną parą ruszył wydział frankowy w warszawskim Sądzie Apelacyjnym, dzięki temu wielu kredytobiorców może liczyć na szybkie zakończenie spraw, choć jeszcze nie wszyscy sędziowie ruszyli z wokandami. Dziennie do wydziału wpływa średnio 80 spraw. Obecnie orzeka 16 sędziów, ale docelowo sędziów w wydziale frankowym ma być 20.

Minister sprawiedliwości Adam Bodnar zdecydował o powołaniu Rady do spraw ławników. Na jej czele stanął prof. UAM, dr hab. Piotr Władysław Juchacz, kierownik Centrum Transdyscyplinarnych Badań nad Sędziami Społecznymi i Sądami. W skład rady powołano w sumie dziewięć osób. Jej celem jest m.in. opracowanie rekomendacji zmian w projektach legislacyjnych dotyczących pracy i statusu ławników.

Trybunał Konstytucyjny na rozprawie w pełnym składzie odroczył do 16 kwietnia br. rozpoznanie konstytucyjności dwóch ustaw reformujących TK. Prezydent Andrzej Duda w październiku 2024 r. zdecydował, że ich nie podpisze i skierował je do TK. Uzasadniał, że godzą w bezpieczeństwo prawne obywateli i mogą pozbawiać ich wielu praw nabytych w następstwie dotychczasowego orzecznictwa Trybunału.

2 kwietnia 2025 r., w 28. rocznicę uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, otworzona została wystawa plenerowa na ogrodzeniu gmachu Ministerstwa Sprawiedliwości przy al. Ujazdowskich 11 w Warszawie. Składają się na nią plansze edukacyjne na temat poszczególnych artykułów Konstytucji RP. Same grafiki powstały w ramach projektu społecznego „12 lekcji o Konstytucji”.

Na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano poprawioną wersja projektu zakładającego likwidację instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpienie jej modelem wspieranego podejmowania decyzji. Chodzi o kwestie pozbawienia praw wyborczych, co w przypadku osób ubezwłasnowolnionych reguluje Konstytucja. Ministerstwo Sprawiedliwości chce, by decydował o tym każdorazowo sąd, ustanawiając kuratora reprezentującego.

Kancelarie prawnicze odkryły już możliwości sztucznej inteligencji, a przeciążone sądy AI coraz bardziej kusi. Ministerstwo Sprawiedliwości m.in. w niej widzi szanse na usprawnienia rozpatrywania spraw. Eksperci ostrzegają jednak, że poza zaletami, AI ma nadal wiele wad i bez kontroli może sprowadzić prawnika na manowce. Już teraz przykładowo sędziowie muszą oceniać, czy dany dowód jest prawdą, czy deepfake'iem. Kluczem jest świadomość ryzyka, czyli edukacja i dobre przepisy, których nadal brakuje.