Trybunał Konstytucyjny odroczył w czwartek bez terminu rozprawę w sprawie uchwalonej w lipcu 2024 r. nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Wcześniej pełen skład TK wysłuchał uczestniczących w posiedzeniu: doradcy prezydenta RP Dariusza Dudka i dwóch członków Rady. Według założeń nowelizacji, 15 sędziów KRS wybieraliby wszyscy sędziowie w Polsce w wyborach bezpośrednich, poprzez tajne głosowanie.

Opublikowano rozporządzenie wprowadzające nowe stawki wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Nowością jest określenie maksimum dla stanowisk kierowniczych na poziomie do 23 tys. zł. W przypadku stanowisk samodzielnych górna stawka wzrośnie z 14,5 tys. zł do 18,9 tys. zł. Nie będzie dolnych widełek. Przepisy zaczną obowiązywać 19 czerwca br.

Od wielu miesięcy planowane były przez rząd kroki przywracające praworządność w wymiarze sprawiedliwości. Teraz, gdy na prezydenta został wybrany Karol Nawrocki, przygotowywane ustawy mogą nie wejść w życie. Prawnicy mówią wprost: trzeba przemyśleć kroki związane choćby z Sądem Najwyższym, Trybunałem Konstytucyjnym czy Krajową Radą Sądownictwa. W przypadku tej ostatniej – w ich ocenie – warto rozważyć wybór nowych sędziów/członków na podstawie obecnej regulacji, ale z udziałem zgromadzeń sędziowskich.

Trybunał Konstytucyjny opublikował raport, który ma pokazać „Bezprawne czyny wymierzone w TK po 13 grudnia 2023 roku”. W opracowaniu znalazł się m.in. rozdział poświęcony nieuzupełnianiu wakatów sędziowskich. Wskazano, że takie decyzje mogą prowadzić do wniosku, iż obecna większość rządząca nie tyle kwestionuje status sędziów Trybunału lub legalność jego orzeczeń, ile w rzeczywistości uważa, że sąd konstytucyjny jest po prostu niepotrzebny.

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie uznał właśnie powództwo sądowego związkowca na etacie, który ze względu na pracę w organizacji związkowej ma pomniejszone sądowe premie i nagrody. Wyrok jest na razie nieprawomocny, ale może być przełomowy. W sądzie walczą też związkowcy pracowników skarbowych, którzy od IV kwartału 2021 r. nie otrzymują nagród.

Resort sprawiedliwości planuje, że 1 stycznia 2027 r. wejdzie w życie ustawa o biegłych. Projekt – jeszcze nieupubliczniony – jest w uzgodnieniach wewnątrzresortowych. W powołaniu biegłego miałaby uczestniczyć m.in. Komisja Certyfikacyjna Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących, której budżet wstępnie szacowano nawet na 1,8 mld zł. Obecnie trwają rozmowy o „akceptowalnym limicie wydatków”. Biegli z kolei obawiają się tego, kto i na jakiej podstawie wejdzie do organu, a tym samym – kto ich będzie oceniał.

W ocenie Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” konieczna jest likwidacja Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN. Takie było wstępne założenie projektu ustawy regulującej status sędziów powołanych od 2018 r. W poprawionej wersji likwidacja ma objąć jedynie Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Państwo nie może godzić się na istnienie organu sprzecznego z polską Konstytucją – protestuje Stowarzyszenie.

Termin do wnoszenia protestów wyborczych upływa 16 czerwca 2025 r. Aby stwierdzić nieważność wyboru, Sąd Najwyższy musiałby wcześniej orzec, że zaistniały nieprawidłowości, które uniemożliwiły wygraną kandydatowi, który powinien te wybory wygrać, gdyby te nieprawidłowości nie zaistniały – wyjaśnia prof. dr hab. Aleksander Stępkowski. - Nie jest bowiem istotne, że dany kandydat mógłby wygrać większą przewagą. Wystarczy, że wygrał choćby jednym głosem.

Sędziowie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego podważają postanowienia Prezydenta RP o przejściu w stan spoczynku. Postępowania nie zawsze kończą się ich wygraną. NSA uznał, że skarżący sędzia, wnosząc o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia o dacie przejścia w stan spoczynku, nie wykazał, aby zastosowanie wobec niego ochrony tymczasowej było zasadne. Przedstawione informacje nie obrazują ryzyka wystąpienia nieodwracalnych skutków. W innym przypadku uchylił postanowienie prezydenta.

Sędzia nie powinien podpisywać listu protestacyjnego do OBWE w sprawie tzw. wyborów kopertowych na Prezydenta RP. SN w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej przyjął, że czyn ten stanowi przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi, ale odstąpił od wymierzenia sędziemu kary dyscyplinarnej. Do tej pory Sąd Najwyższy w większości orzekał o braku winy sędziego w takiej sytuacji.

Przygotowane już projekty, zmierzające do przywracania praworządności, jak choćby ten dotyczący statusu sędziów, powinny być nadal procedowane, nawet jeśli są obawy, czy wybrany właśnie prezydent zechce je podpisać. Bo nie można mu z góry odmawiać dobrej wiary - mówi prof. Ewa Łętowska, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, była rzecznik praw obywatelskich. I dodaje, że w warunkach czekającej nas kohabitacji, liczyć się będą nie tylko działania legislacyjne, ale też polityczne sposoby na ich wprowadzanie w życie.

Powyborcze emocje jeszcze nie opadły, ale warto przeanalizować, czy i jakie obietnice rządu uda się zrealizować z nowym prezydentem. Obawy prawników dotyczą przede wszystkim wymiaru sprawiedliwości. Trwa pat wokół Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego i KRS. Do tego dochodzi kwestia statusu sędziów powoływanych od 2018 roku. Elekt w kampanii mówił o własnej ustawie sądowej. Do kosza mogą trafić plany dotyczące wiatraków lądowych, obniżenia składki zdrowotnej czy tzw. ustaw światopoglądowych. Prezydent może zakwestionować budżet.

Inicjatywa wprowadzenia pozasądowego rozwodu, w sytuacji gdy małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci oraz gdy nie ma między nimi sporu, co do rozwiązania małżeństwa, jest ze wszech miar słuszna. Jednak decyzja o zgodnym rozwiązaniu małżeństwa bez orzekania o winie jest najczęściej tylko jednym z elementów porozumienia rozwodzących się małżonków. Porozumienie to dotyczy przede wszystkim uregulowania kwestii majątkowych - pisze Dariusz Celiński, notariusz w Tychach.

Referendarze są zaniepokojeni m.in. propozycjami rozszerzenia kompetencji notariuszy w zakresie choćby spraw rejestrowych, dotyczących wpisów do ksiąg wieczystych czy nakazów zapłaty. Referendarskie stowarzyszenia, we wspólnym stanowisku, wskazują, że priorytetem powinien być interes obywateli. W ich ocenie takie kroki osłabią bezpieczeństwo obrotu prawnego, ponieważ notariusz – jak wskazują – dokonujący danej czynności nie gwarantuje w pełni dokonania jej prawidłowej kontroli.

Zbliżają się kolejne wakacje, więc jak bumerang wracają postulaty uregulowania kwestii kalendarza pełnomocnika czy wakacji sądowych. W skrócie chodzi o to, by przez pewien okres – nawet miesiąc – wokandy sądowe były praktycznie puste, a terminy nie ścigały adwokatów oraz radców na urlopach. Dwie uchwały w tym zakresie przyjęło niedawne Zgromadzenie Izby Adwokackiej w Warszawie. „Za” są także sędziowie – ale, jak podkreślają, „z wyjątkami” na tzw. sprawy pilne.

Jurysdykcja w zakresie zbrodni prawa międzynarodowego skonstruowana jest w taki sposób, że może być wykonywana niezależnie od tego, czy do popełnienia zbrodni już doszło, czy też zbrodnicza działalność trwa. Chodzi nie tylko o sprawiedliwe odpłacenie za popełnione zbrodnie, ale również o przywrócenie bezpieczeństwa na arenie międzynarodowej i ukojenie bólu ofiar. Osoby skrzywdzone czekają na osądzenie winnych - wskazuje prof. Piotr Hofmański.

Rada Główna do Spraw Społecznej Readaptacji i Pomocy Skazanym - to nowy organ opiniodawczo-doradczy działający przy ministrze sprawiedliwości. Jej głównym celem jest koordynowanie działań w zakresie zapobiegania przestępczości, wykonywania orzeczeń oraz pomocy w readaptacji społecznej skazanych i ich rodzin.

Aplikanci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury ponownie apelują o podwyższenie przysługującego im stypendium. Jak wskazują, obecnie oscyluje ono w granicach płacy minimalnej i powoduje, że na aplikacji ciężko się utrzymać. Problem dostrzega zresztą sama KSSiP - jej przedstawiciele nieoficjalnie przyznają, że bez wyższego stypendium trudno przyciągać do szkoły najlepszych merytorycznie kandydatów. A MS zapewnia, że kompleksowe prace nad możliwością zmiany są aktualnie prowadzone.

Wynik zbliżającej się drugiej tury wyborów okaże się niezadowalający dla prawie połowy głosujących. Już szykowane są protesty wyborcze, dotyczące choćby tego, jak finansowano wsparcie poszczególnych kandydatów. I choć nie będzie łatwo udowodnić ewentualnej nieważności wyborów, wciąż otwarte pozostaje pytanie, kto miałby to zrobić. Zgodnie z przepisami leży to bowiem w gestii Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN - tej samej, której status jest kwestionowany m.in. przez stronę rządzącą.

Pozostawienie, a nawet rozszerzenie możliwości prowadzenia zdalnych rozpraw, doprecyzowanie zasad składania zeznań na piśmie, pozostawienie w zmodyfikowanej postaci posiedzeń przygotowawczych, przywrócenie kolegialnego orzekania w apelacji – takie m.in. zmiany w procedurze cywilnej zapowiada prof. Paweł Grzegorczyk z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, przewodniczący zespołu procesowego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego.