Od wielu lat obserwuje się galopujące „ulepszanie” przepisów prawa, zbyt często wynikające z błędnych założeń o konieczności wprowadzenia nowych regulacji. Nierzadko powoduje to chaos prawny. Tymczasem zmiany powinny stanowić pokłosie wnikliwej analizy, że rzeczywiście przyniosą coś dobrego. Zamiast tego pokutuje błędne przekonanie, że najlepszą receptą na poprawę sytuacji jest nowelizacja prawa, tak jakby świetnie brzmiąca „na papierze” regulacja miała sama w sobie moc sprawczą - pisze dr Paweł Opitek, prokurator.

Ministerstwo Sprawiedliwości uczestniczy w konsultowaniu treści raportu o ochronie przed przemocą i dyskryminacją ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową. Projekt w marcu 2025 r. zostanie przedstawiony polskim władzom, w tym Ministerstwu Sprawiedliwości, a jego ostateczna treść będzie ogłoszona w czerwcu przyszłego roku na forum Rady Praw Człowieka ONZ.

Prawo do obrony przed sądem polskim ma każdy oskarżony, nawet nieznający naszego języka. W dużej nowelizacji kodeksu postępowania karnego znalazły się przepisy uściślające to prawo. Niepokoi to Związek Prokuratorów RP. Obawiają się oni kolosalnych wydatków Skarbu Państwa i zablokowania postępowań. Tłumacze przysięgli uważają, że ten alarm jest nadmierny. Nowe przepisy służą harmonizacji przepisów.

W opublikowanej właśnie opinii Komisja Wenecka przyznaje, że polski Trybunał Konstytucyjny wymaga naprawy, ale wyznacza granice działań sanacyjnych. Odwołuje się do konstytucyjnej zasady nieodwołalności sędziów, sugeruje również doprecyzowanie zasad karencji wobec działalności politycznej przed powołaniem, granic immunitetu i odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, w tym jaśniejsze wskazanie, jakie przewinienia dyscyplinarne mogą prowadzić do usunięcia z urzędu – mówi prof. Ewa Łętowska, sędzia TK w stanie spoczynku, była rzecznik praw obywatelskich.

Do 1 stycznia 2025 r. wszyscy adwokaci i radcy prawni obowiązkowo muszą posiadać aktywne konto do e-doręczeń. Ich sytuacji w tym zakresie nie zmienia ostatnia nowelizacja ustawy o doręczeniach elektronicznych z 21 listopada 2024 r. W początkowym okresie użytkowania konta prawnicy mogą być jednak zawiedzeni niewielką skalą ich wykorzystania przez władze publiczne oraz ciągłym funkcjonowaniem alternatywnych sposobów obligatoryjnej komunikacji elektronicznej w poszczególnych postępowaniach - pisze prof. Grzegorz Sibiga, adwokat, partner w kancelarii Traple, Konarski, Podrecki i Wspólnicy.

W Polsce niewiele osób sporządza testamenty. Być może pewnej liczby testamentów nie udaje się odnaleźć, ale na pewno część osób ich nie sporządza z uwagi na brak znajomości przepisów prawa spadkowego. W związku z tym sądy nieczęsto mają okazję, aby zajmować się wykładnią przepisów o formie testamentów. Tymczasem praktyka może wpłynąć na uelastycznienie przepisów w tym obszarze - wskazuje prof. Mariusz Załucki, sędzia Sądu Najwyższego.

Zarządzenia o natychmiastowej przerwie w orzekaniu wydane przez ministra Zbigniewa Ziobro nadal są w obiegu prawnym - chociaż uznane zostały za nielegalne. Stale więc ma kłopoty sędzia, która zmierzała do zapewnienia stronie prawa do sądu w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Rzecznik ad hoc umorzył już to postępowanie, wobec braku podstaw do złożenia wniosku o ukaranie dyscyplinarne.

Do 1 stycznia 2025 r. adwokaci i radcy prawni mają obowiązek zarejestrowania adresu do doręczeń elektronicznych i aktywowania e-skrzynki. Będą w ten sposób komunikować się m.in. z administracją publiczną. Tyle w teorii, bo podmioty publiczne dostały dodatkowy rok na uporanie się z e-doręczeniami. Prawnicza e-skrzynka może więc w tym czasie świecić pustkami. Dodatkowo - choć istnieje obowiązek posiadania, to nie przewidziano żadnych konsekwencji za jej brak.

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego proponuje uproszczenie procedury wnoszenia do sądu subsydiarnego aktu oskarżenia, gdy odmawia tego prokuratura. Ma być krócej i łatwiej, ale przede wszystkim zniesione ma zostać nadane w 2019 r. prokuratorowi nadrzędnemu, a nie sądowi, prawo do rozpoznania zażalenia na odmowę wszczęcia lub umorzenie postępowania przygotowawczego.

Ministerstwo Sprawiedliwości chciałoby, żeby w 2025 r. udało się przyjąć zmiany likwidujące instytucję ubezwłasnowolnienia. Gdyby tak się stało, od 2026 r. zastąpiłby ją model wspieranego podejmowania decyzji. Dotychczasowi opiekunowie osób ubezwłasnowolnionych staną się wówczas tymczasowymi kuratorami reprezentującymi, a po pięciu latach sąd zweryfikuje, czy rzeczywiście są potrzebni - zakłada to projekt noweli, który właśnie trafił do opiniowania.

12 grudnia Trybunał Sprawiedliwości UE przesądził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie będzie musiał rozpatrzyć 10 tysięcy skarg kredytobiorców na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Bank S.A., a nie tylko jedną podmiotu nadzorującego restrukturyzację GNB. Nie zamknął też drogi kredytobiorcom do odszkodowań od Skarbu Państwa. Zadecyduje o tym WSA. Szanse nie są jednak duże.

Zmiany proponowane przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego mają ograniczyć nadużywanie w Polsce tymczasowego aresztowania. Jednak najbardziej krytykowana z przesłanek stosowania tego środka zapobiegawczego, czyli zagrożenie wysoką karą, ma zostać w kodeksie. Zdaniem wielu prawników, a także rzecznika praw obywatelskich, proponowane ograniczenia nie wystarczą i należy z tej przesłanki zrezygnować.

W sądach trwa batalia nie tylko o sędziów powołanych po 2018 r., ale też prokuratorów, w których delegowaniu lub powołaniu brali udział jako prokuratorzy krajowi Dariusz Barski, Jacek Bilewicz, a nawet Dariusz Korneluk. Sędzia Jakub Iwaniec uwzględnił właśnie wniosek o przepadku poprzez zniszczenie dowodu rzeczowego kwestionując równocześnie status prokuratora, który go wniósł. Powód? Jego akt delegacji podpisał prokurator okręgowy powołany przez Bilewicza.

Prokurator Ewa Wrzosek poinformowała w środę, że szef Ministerstwa Sprawiedliwości, prokurator generalny Adam Bodnar odwołał ją z delegacji do Ministerstwa Sprawiedliwości oraz do Krajowej Rady Prokuratorów. Wrzosek w resorcie sprawiedliwości pełniła funkcję radcy ministra ds. warunków służby prokuratorskiej. Prawniczka poinformowała o tym na platformie X.

Na dzień 11 grudnia br. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego wyznaczono pięć spraw dyscyplinarnych z udziałem sędziego SN Krzysztofa Staryka. W czterech z nich był sprawozdawcą. Na żadną z nich nie stawił się, nie przesłał też zwolnienia lekarskiego, choć ma już 127 zaległych spraw. Strony nie były zawiadomione, że skład sędziowski jest niepełny i rozprawy nie odbędą się.

Cel przywrócenia legalnego składu Trybunału Konstytucyjnego i generalnie naprawy zasad praworządności jest prawnie uzasadniony, ale kroki wybrane przez polskie władze, by ten cel osiągnąć, muszą pozostać zgodne z europejskimi standardami i rządami prawa - wskazuje Komisja Wenecka w swojej opinii dotyczącej rozwiązań w zakresie TK. Przypomina, że takim standardem jest "nieusuwalność sędziów prawidłowo powołanych".

Nowy prezes Trybunału Konstytucyjnego Bogdan Święczkowski zapowiedział po powołaniu, że chciałby przeprowadzić rozmowy z przedstawicielami władzy ustawodawczej i wykonawczej, "aby spróbować osiągnąć jakiś kompromis w zakresie funkcjonowania i działania TK". Minister sprawiedliwości Adam Bodnar nie widzi jednak szans na kompromis z nowym prezesem TK, bo jak mówi, nie ma do niego zaufania.

Odmowa uwzględnienia wniosku płatnika o rozłożenie na raty składek na ubezpieczenia społeczne następuje na podstawie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do sądu - tak brzmi najnowsza uchwała podjęta przez Izbę Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego. Jednak sąd nie może ingerować w trybie odwoławczym w treść umowy z płatnikiem w sprawie spłaty rat.

Sędziowie Sądu Najwyższego nie prędko otrzymają waloryzację swoich wynagrodzeń. Hamulcem jest pytanie skierowane do Trybunału Konstytucyjnego. Kwestionuje się w nim tzw. instancję poziomą w sprawach z zakresu prawa pracy ‎i ubezpieczeń społecznych sędziów Sądu Najwyższego. Nie ma bowiem jakichkolwiek racji pozwalających na odstąpienie od konstytucyjnej zasady, iż sprawy w drugiej instancji rozpoznaje sąd wyższego szczebla.

Ministerstwo Sprawiedliwości, mimo apeli samorządów prawnych, nie uchyliło przepisu, zgodnie z którym, w sprawach cywilnych, adwokat czy radca prawny, żeby uzyskać wynagrodzenie od Skarbu Państwa, musi wykazać bezskuteczność egzekucji kosztów procesu od przegranej strony. Jeśli przegra - po prostu je otrzymuje. W ocenie prawników zmiana jest konieczna, bo pełnomocnicy, choć działają w interesie klientów, nie mają motywacji do wygrywania spraw.